Dấu hiệu đột quỵ trước 1 tuần: Có thể nhận biết sớm không?

Đột quỵ thường xảy ra đột ngột. Hiện nay, không có một nhóm triệu chứng nào có thể dự đoán chính xác rằng một người sẽ bị đột quỵ trong vài ngày hay đúng một tuần tới. Tuy nhiên, một số người có thể trải qua cơn thiếu máu não thoáng qua trước khi đột quỵ xảy ra. Điều quan trọng không phải là cố dự đoán đột quỵ sẽ xảy ra khi nào, mà là nhận ra những dấu hiệu bất thường và tìm kiếm sự trợ giúp y tế càng sớm càng tốt.

Dấu hiệu đột quỵ trước 1 tuần có thật không?

Không thể dựa vào một triệu chứng cụ thể để khẳng định rằng đột quỵ sẽ xảy ra trong vòng một tuần.

Tuy nhiên, trước một số trường hợp đột quỵ, người bệnh có thể xuất hiện cơn thiếu máu não thoáng qua (Transient Ischemic Attack - TIA). TIA xảy ra khi một vùng não bị thiếu máu tạm thời, gây ra các triệu chứng thần kinh tương tự đột quỵ.

Điểm dễ khiến người bệnh chủ quan là các triệu chứng của TIA có thể biến mất hoàn toàn sau một thời gian ngắn. Chẳng hạn, một người đang sinh hoạt bình thường đột ngột:

• Tê hoặc yếu một bên tay;
• Méo miệng;
• Nói khó;
• Nhìn mờ;
• Đi đứng mất thăng bằng.

Sau vài phút, người đó có thể cảm thấy bình thường trở lại.

Tuy nhiên, triệu chứng biến mất không có nghĩa là nguy cơ đã hết. TIA là dấu hiệu cảnh báo quan trọng về nguy cơ đột quỵ. Theo American Heart Association, nguy cơ đột quỵ trong vòng 90 ngày sau TIA có thể lên tới 17,8%, trong đó gần một nửa xảy ra trong 2 ngày đầu. Vì vậy, người có triệu chứng nghi ngờ TIA cần được đánh giá y tế khẩn cấp.

Những dấu hiệu nào cần nghĩ đến đột quỵ hoặc TIA?

Đặc điểm quan trọng của các triệu chứng đột quỵ là thường xuất hiện đột ngột.

Bạn cần đặc biệt lưu ý khi bản thân hoặc người bên cạnh bất ngờ xuất hiện một trong những biểu hiện sau:

• Méo mặt: Một bên mặt xệ xuống, nụ cười không cân đối.
• Yếu hoặc tê một bên cơ thể: Một tay hoặc chân đột nhiên yếu, tê hoặc khó cử động.
• Nói khó: Nói không rõ, dùng từ không phù hợp, khó diễn đạt hoặc đột nhiên không hiểu lời người khác.
• Thay đổi thị lực: Đột ngột nhìn mờ, mất thị lực hoặc nhìn đôi.
• Mất thăng bằng: Đột ngột chóng mặt, đi không vững hoặc mất khả năng phối hợp động tác.
• Đau đầu dữ dội bất thường: Cơn đau đầu xuất hiện đột ngột, rất dữ dội và không rõ nguyên nhân.

Không phải cứ đau đầu, chóng mặt hay mệt mỏi là sắp bị đột quỵ. Đây đều là những triệu chứng có thể xuất hiện trong nhiều tình trạng khác nhau. Điều đáng chú ý hơn là triệu chứng thần kinh xuất hiện đột ngột, đặc biệt khi có yếu liệt một bên, méo mặt, nói khó hoặc thay đổi thị lực.

Ghi nhớ BE-FAST để nhận biết đột quỵ

Một cách đơn giản để ghi nhớ các dấu hiệu cảnh báo là quy tắc BE-FAST:

• B - Balance (Thăng bằng): Đột ngột mất thăng bằng, đi đứng không vững.
• E - Eyes (Mắt): Đột ngột nhìn mờ, mất thị lực hoặc nhìn đôi.
• F - Face (Khuôn mặt): Một bên mặt bị xệ hoặc méo khi cười.
• A - Arms (Cánh tay): Một tay đột ngột yếu, tê hoặc không thể giữ ngang như tay còn lại.
• S - Speech (Lời nói): Nói khó, nói không rõ hoặc không hiểu lời nói.
• T - Time (Thời gian): Có bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, cần gọi cấp cứu ngay.

Bạn không cần đợi xuất hiện đầy đủ tất cả các dấu hiệu. Chỉ cần một triệu chứng nghi ngờ đột quỵ xuất hiện đột ngột cũng cần được đánh giá ngay.

Nếu triệu chứng chỉ xuất hiện vài phút rồi hết thì sao?

Đây chính là tình huống dễ bị bỏ qua nhất. Ví dụ, một người đang nói chuyện bỗng nói khó và yếu tay phải. Khoảng 10 phút sau, người đó lại nói và cử động bình thường. Vì triệu chứng đã hết, người bệnh có thể nghĩ rằng mình chỉ mệt hoặc tụt huyết áp và quyết định ở nhà theo dõi. Điều này không an toàn.

Các triệu chứng thoáng qua như vậy có thể là TIA. Trong giai đoạn đầu, người bệnh cũng không thể tự xác định đó là TIA hay đột quỵ thực sự.

Do đó, không nên chờ xem triệu chứng có xuất hiện trở lại hay không. Khi người có dấu hiệu nghi ngờ TIA hoặc đột quỵ cần được cấp cứu ngay, kể cả khi các triệu chứng đã biến mất.

Nên làm gì khi nghi ngờ một người bị đột quỵ?

Khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ, việc quan trọng nhất là giúp người bệnh tiếp cận cấp cứu càng sớm càng tốt.

• Gọi cấp cứu 115: Không chờ người bệnh “nghỉ một chút xem có đỡ không”. Nếu có thể tiếp cận hệ thống cấp cứu, không nên tự chở người bệnh bằng xe máy.
• Ghi nhớ thời điểm xuất hiện triệu chứng: Hãy cố gắng nhớ chính xác triệu chứng bắt đầu lúc nào. Nếu không biết, hãy ghi nhận thời điểm cuối cùng người bệnh còn hoàn toàn bình thường. Đây là thông tin rất quan trọng để bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị.
• Không tự ý cho uống thuốc: Không tự cho người bệnh uống aspirin, thuốc chống đông, thuốc hạ huyết áp hoặc các thuốc được quảng cáo là “chống đột quỵ”. Đột quỵ có thể do tắc mạch máu hoặc chảy máu trong não và việc tự dùng thuốc khi chưa xác định nguyên nhân có thể gây nguy hiểm.
• Không cho ăn hoặc uống: Đột quỵ có thể làm ảnh hưởng khả năng nuốt. Cho người bệnh ăn, uống nước hoặc uống thuốc có thể làm tăng nguy cơ sặc vào đường thở.
• Đảm bảo an toàn trong lúc chờ cấp cứu: Không để người bệnh tự đứng dậy hoặc đi lại. Nếu người bệnh nôn hoặc giảm ý thức nhưng vẫn còn thở, có thể đặt nằm nghiêng để giúp bảo vệ đường thở.

Vì sao phải đến bệnh viện càng sớm càng tốt?

Khi đột quỵ xảy ra, một vùng não có thể không nhận đủ máu và oxy. Nếu tình trạng này kéo dài, các tế bào não có nguy cơ bị tổn thương.

Với đột quỵ do thiếu máu não, một số phương pháp điều trị có thể giúp tái thông mạch máu ở những người bệnh phù hợp. Khả năng lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó thời điểm khởi phát triệu chứng rất quan trọng.

Do đó, người bệnh không nên tự tính “cửa sổ điều trị” rồi quyết định còn thời gian để chờ đợi. Càng đến bệnh viện sớm, bác sĩ càng có cơ hội đánh giá và lựa chọn phương án phù hợp.

Ai có nguy cơ đột quỵ cao hơn?

Đột quỵ có thể xảy ra ở nhiều đối tượng, nhưng nguy cơ cao hơn ở người có một hoặc nhiều yếu tố như:

• Tăng huyết áp;
• Đái tháo đường;
• Rối loạn lipid máu;
• Rung nhĩ hoặc một số bệnh tim mạch;
• Hút thuốc lá;
• Thừa cân, béo phì;
• Ít vận động;
• Uống nhiều rượu bia;
• Đã từng bị TIA hoặc đột quỵ;
• Tuổi cao.

Trong đó, tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng có thể kiểm soát được.

Làm thế nào để giảm nguy cơ đột quỵ?

Thay vì chờ những “dấu hiệu đột quỵ trước 1 tuần”, cách chủ động hơn là kiểm soát các yếu tố nguy cơ từ sớm.

Bạn nên theo dõi và kiểm soát huyết áp, đường huyết và lipid máu theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Nếu mắc rung nhĩ hoặc bệnh tim mạch, cần điều trị và sử dụng thuốc đúng chỉ định.

Bên cạnh đó, không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng phù hợp và vận động thể chất thường xuyên đều có lợi cho sức khỏe tim mạch. Chế độ ăn nên ưu tiên rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn protein lành mạnh, đồng thời hạn chế muối và thực phẩm chế biến nhiều.

Đối với người từng bị TIA hoặc đột quỵ, việc tái khám và tuân thủ điều trị đặc biệt quan trọng để giảm nguy cơ xảy ra biến cố tiếp theo.

Điều cần nhớ về “dấu hiệu đột quỵ trước 1 tuần”

Không có một nhóm triệu chứng nào có thể giúp dự đoán chính xác rằng đột quỵ sẽ xảy ra trong vòng một tuần. Tuy nhiên, một số người có thể xuất hiện TIA trước đột quỵ.

Vì vậy, thay vì cố xác định “còn bao nhiêu ngày nữa sẽ đột quỵ”, hãy ghi nhớ BE-FAST và chú ý đến những thay đổi thần kinh xảy ra đột ngột.

Đặc biệt, đừng chủ quan chỉ vì triệu chứng đã tự hết. Một vài phút méo mặt, yếu tay chân, nói khó, mất thị lực hoặc mất thăng bằng vẫn có thể là dấu hiệu cảnh báo cần được đánh giá khẩn cấp. Khi nghi ngờ TIA hoặc đột quỵ, hãy gọi cấp cứu 115 càng sớm càng tốt.