Túi thừa Meckel: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị hiệu quả

Túi thừa Meckel là một trong những dị tật bẩm sinh phổ biến nhất của đường tiêu hóa, nhưng phần lớn mọi người sống chung với nó mà không hề hay biết. Tuy nhiên, ở một số ít trường hợp, nó có thể gây ra những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, đặc biệt là ở trẻ nhỏ. Việc trang bị kiến thức về dị tật này là rất quan trọng để nhận diện các dấu hiệu cảnh báo và tìm kiếm sự chăm sóc y tế khi cần thiết.

Túi thừa Meckel là gì?

Túi thừa Meckel là một túi nhỏ lồi ra khỏi thành ruột non, tồn tại từ lúc mới sinh. Đây là một dị tật bẩm sinh, là di tích còn sót lại của ống noãn hoàng (omphalomesenteric duct) trong giai đoạn phát triển của thai nhi. Bình thường, ống này sẽ tự tiêu biến vào khoảng tuần thứ 7 của thai kỳ, nhưng khi nó không tiêu biến hoàn toàn, một túi thừa sẽ hình thành.

Đây được coi là một túi thừa "thật" vì thành của nó chứa tất cả các lớp của thành ruột non. Trong khoảng 15 - 25% các trường hợp, bên trong túi thừa này có chứa các loại mô lạc chỗ, phổ biến nhất là mô niêm mạc dạ dày hoặc mô tụy. Chính sự hiện diện của mô lạc chỗ này là nguyên nhân chính gây ra các biến chứng sau này.

Một quy tắc dễ nhớ trong y khoa về túi thừa Meckel là "Quy tắc số 2":

• Xảy ra ở khoảng 2% dân số;
• Khoảng 2% trường hợp có thể xuất hiện triệu chứng hoặc biến chứng; tuy nhiên, các nghiên cứu hiện đại cho thấy nguy cơ có triệu chứng/biến chứng được báo cáo dao động khoảng 4 - 9%;
• Các triệu chứng thường xuất hiện ở trẻ em dưới 2 tuổi;
• Tỷ lệ nam giới mắc phải cao gấp 2 lần nữ giới;
• Thường nằm cách van hồi manh tràng (nơi ruột non nối với ruột già) khoảng 2 feet (khoảng 60 cm);
• Thường có chiều dài khoảng 2 inch (khoảng 5 cm);
• Có thể chứa 2 loại mô lạc chỗ phổ biến (mô dạ dày hoặc mô tụy).

Nguyên nhân và triệu chứng của túi thừa Meckel

Túi thừa Meckel hình thành do ống noãn hoàng (ống rốn - mạc treo, vitelline/omphalomesenteric duct) không thoái triển hoàn toàn trong quá trình phát triển phôi thai, để lại một túi thừa ở hồi tràng. Đây là một phần trong quá trình phát triển bình thường của thai nhi đã không hoàn tất, không liên quan đến các yếu tố môi trường hay lối sống của người mẹ trong thai kỳ.

Hầu hết những người có túi thừa Meckel đều không có bất kỳ triệu chứng nào trong suốt cuộc đời. Các triệu chứng chỉ xuất hiện khi có biến chứng xảy ra, và chúng có thể rất đa dạng, dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác.

Các triệu chứng phổ biến bao gồm:

• Chảy máu trực tràng không đau: Đây là triệu chứng thường gặp nhất ở trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi. Phân có thể có máu đỏ tươi hoặc đỏ sẫm; ở người lớn, chảy máu tiêu hóa có thể biểu hiện bằng phân đen (melena) tùy vị trí và mức độ chảy máu.
• Đau bụng: Cơn đau có thể mơ hồ, quặn thắt, thường khu trú quanh rốn. Nếu túi thừa bị viêm (viêm túi thừa), cơn đau sẽ giống hệt như đau ruột thừa.
• Tắc ruột: Các dấu hiệu bao gồm đau bụng từng cơn, chướng bụng, buồn nôn và nôn. Đây là biến chứng phổ biến hơn ở người lớn.
• Thiếu máu: Do chảy máu rỉ rả, kéo dài, người bệnh có thể bị thiếu máu với các triệu chứng như da xanh xao, mệt mỏi, chóng mặt.

Túi thừa Meckel có thể gây ra những biến chứng nào?

Mặc dù đa số là lành tính, túi thừa Meckel có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời. Các biến chứng này là lý do chính khiến tình trạng này cần được quan tâm.

Chảy máu tiêu hóa

Chảy máu tiêu hóa là một trong những biến chứng điển hình của túi thừa Meckel và đặc biệt thường gặp ở trẻ em. Nguyên nhân thường liên quan đến niêm mạc dạ dày lạc chỗ trong túi thừa tiết acid, gây loét niêm mạc hồi tràng kế cận và dẫn đến chảy máu. Biểu hiện kinh điển là đi ngoài ra máu không đau.

Tắc ruột

Tắc ruột là biến chứng hàng đầu ở người lớn. Có nhiều cơ chế gây tắc ruột, bao gồm:

• Lồng ruột: Túi thừa hoạt động như một điểm khởi đầu (lead point) khiến một đoạn ruột chui vào lòng đoạn ruột kế tiếp.
• Xoắn ruột: Ruột có thể xoắn quanh một dải xơ còn sót lại nối từ túi thừa đến rốn.
• Thoát vị trong: Túi thừa có thể bị kẹt trong một khe hở bất thường trong ổ bụng.
• Thoát vị Littre: Túi thừa bị kẹt trong một túi thoát vị ở thành bụng (như thoát vị bẹn).

Viêm túi thừa (Diverticulitis)

Túi thừa có thể bị viêm và nhiễm trùng, gây ra các triệu chứng rất giống viêm ruột thừa cấp. Nếu không được điều trị, viêm túi thừa có thể dẫn đến thủng, gây viêm phúc mạc (nhiễm trùng toàn bộ ổ bụng), một tình trạng cấp cứu y tế đe dọa tính mạng.

Chẩn đoán và điều trị túi thừa Meckel như thế nào?

Việc chẩn đoán có thể gặp khó khăn vì các triệu chứng không đặc hiệu. Bác sĩ thường nghi ngờ tình trạng này ở trẻ nhỏ bị chảy máu trực tràng không rõ nguyên nhân.

Chẩn đoán

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò quyết định:

• Xạ hình Meckel (Meckel scan): Đây là phương pháp chẩn đoán có giá trị, đặc biệt ở trẻ em nghi ngờ túi thừa Meckel có chứa niêm mạc dạ dày lạc chỗ và biểu hiện bằng xuất huyết tiêu hóa không rõ nguyên nhân. Bệnh nhân được tiêm tĩnh mạch chất đánh dấu phóng xạ technetium-99m (99mTc-pertechnetate). Chất này được các tế bào niêm mạc dạ dày hấp thu, nhờ đó có thể phát hiện vùng niêm mạc dạ dày lạc chỗ trong túi thừa. Độ chính xác của xét nghiệm ở người lớn thấp hơn trẻ em, do đó lựa chọn phương pháp chẩn đoán cần dựa trên tuổi và biểu hiện lâm sàng.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT scan): Hữu ích trong việc chẩn đoán các biến chứng như tắc ruột hoặc viêm túi thừa.
• Nội soi: Nội soi viên nang hoặc nội soi ruột non bóng đôi có thể giúp quan sát trực tiếp bên trong ruột non để tìm túi thừa, đặc biệt khi các phương pháp khác không cho kết quả rõ ràng.
• Chụp mạch máu (Angiography): Có thể được sử dụng để xác định vị trí chảy máu đang hoạt động nếu các phương pháp khác thất bại.

Điều trị

Phương pháp điều trị dứt điểm cho túi thừa Meckel có triệu chứng là phẫu thuật.

• Phẫu thuật cắt bỏ: Bác sĩ phẫu thuật sẽ cắt bỏ túi thừa cùng với một đoạn ruột non nhỏ chứa nó, sau đó nối hai đầu ruột lại với nhau. Phẫu thuật có thể được thực hiện bằng phương pháp mổ mở truyền thống hoặc phẫu thuật nội soi ít xâm lấn. Phẫu thuật nội soi thường được ưu tiên vì vết mổ nhỏ hơn, ít đau và thời gian hồi phục nhanh hơn.
• Xử trí các trường hợp không triệu chứng: Việc có nên phẫu thuật cắt bỏ túi thừa được phát hiện tình cờ (khi mổ vì một lý do khác) hay không vẫn còn gây tranh cãi. Quyết định thường dựa trên các yếu tố nguy cơ như tuổi của bệnh nhân (người trẻ có nguy cơ biến chứng cao hơn), kích thước túi thừa, và sự hiện diện của mô lạc chỗ.

Nhìn chung, túi thừa Meckel là một dị tật bẩm sinh khá phổ biến nhưng thường không gây ra vấn đề. Điều quan trọng là các bậc phụ huynh và cả người lớn cần nhận biết các dấu hiệu cảnh báo như đi ngoài ra máu không đau hoặc đau bụng không rõ nguyên nhân để đến bệnh viện kiểm tra. Khi được phát hiện và điều trị phù hợp, đặc biệt trong các trường hợp có biến chứng, tiên lượng sau điều trị nhìn chung tốt.