Viêm ruột thừa tiểu khung là gì? Nguyên nhân triệu chứng và phương pháp chẩn đoán

Vị trí đặc biệt của ruột thừa có thể khiến biểu hiện lâm sàng thay đổi, với cơn đau tập trung ở vùng hạ vị hoặc vùng chậu và đôi khi kèm theo các triệu chứng tiêu hóa, tiết niệu. Vì vậy, việc nhận diện đúng các dấu hiệu và thực hiện thăm khám phù hợp giúp hỗ trợ chẩn đoán, hạn chế nhầm lẫn với các bệnh lý khác.

Viêm ruột thừa tiểu khung là gì?

Đây là một thể viêm ruột thừa cấp, trong đó ruột thừa có vị trí hướng xuống vùng tiểu khung. Bệnh thuộc nhóm cấp cứu ngoại khoa, với biểu hiện lâm sàng có thể không điển hình và thay đổi tùy theo vị trí giải phẫu của ruột thừa cũng như đặc điểm của từng người bệnh.

Viêm ruột thừa có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi. Ở trẻ nhỏ, đặc biệt dưới 3 tuổi, bệnh tương đối ít gặp hơn so với các nhóm tuổi lớn hơn và số trường hợp có xu hướng tăng theo tuổi, thường gặp ở trẻ lớn và thanh thiếu niên.

Khi biểu hiện lâm sàng điển hình, việc nhận diện và chẩn đoán viêm ruột thừa vị trí tiểu khung có thể tương đối thuận lợi. Ngược lại, các trường hợp biểu hiện không điển hình thường gây khó khăn trong chẩn đoán do triệu chứng đa dạng, có thể tương tự nhiều bệnh lý khác. Việc chẩn đoán chậm hoặc bỏ sót có thể dẫn đến trì hoãn điều trị và làm tăng nguy cơ xuất hiện biến chứng.

Nguyên nhân

Cơ chế bệnh sinh chủ yếu liên quan đến tình trạng tắc nghẽn lòng ruột thừa, với một số yếu tố thường gặp sau:

Phì đại nang lympho dưới niêm mạc

Sự tăng sản hoặc phì đại các nang lympho ở thành ruột thừa có thể làm hẹp lòng ruột thừa, từ đó gây cản trở lưu thông và tạo điều kiện khởi phát quá trình viêm. Đây được xem là một trong những nguyên nhân thường gặp của tình trạng tắc nghẽn lòng ruột thừa.

Sỏi phân

Sỏi phân hình thành do sự tích tụ và cô đặc các thành phần trong lòng ruột thừa. Khi kích thước đủ lớn, sỏi phân có thể gây bít tắc lòng ruột thừa, làm tăng áp lực trong lòng và thúc đẩy quá trình viêm.

Khối u vùng ruột thừa hoặc manh tràng

Các khối u tại ruột thừa hoặc vùng manh tràng có thể gây hẹp hoặc chèn ép lòng ruột thừa, dẫn đến tình trạng tắc nghẽn. Mặc dù nguyên nhân này ít gặp hơn so với phì đại nang lympho và sỏi phân, cần lưu ý trong những trường hợp có biểu hiện lâm sàng phù hợp.

Triệu chứng

Biểu hiện lâm sàng có thể thay đổi tùy vị trí của ruột thừa, mức độ viêm và tình trạng của từng người bệnh. Đối với vị trí tiểu khung, các triệu chứng có thể không điển hình và cần được đánh giá kết hợp giữa bệnh sử, thăm khám lâm sàng và cận lâm sàng.

Triệu chứng cơ năng

Các triệu chứng cơ năng có thể giúp định hướng chẩn đoán, trong đó đau bụng thường là biểu hiện nổi bật.

• Đau bụng: Thường âm ỉ, liên tục và tăng dần. Đau có thể bắt đầu quanh rốn hoặc thượng vị rồi khu trú ở hố chậu phải. Với ruột thừa tiểu khung, đau có thể tập trung ở hạ vị hoặc vùng tiểu khung và không nhất thiết ở hố chậu phải.
• Rối loạn đại tiện: Có thể gặp táo bón hoặc thay đổi thói quen đại tiện do tình trạng viêm kích thích các cấu trúc lân cận. Đây là triệu chứng không đặc hiệu.
• Buồn nôn và nôn: Có thể xuất hiện kèm đau bụng nhưng không phải trường hợp nào cũng gặp.
• Triệu chứng tiết niệu: Ruột thừa nằm trong tiểu khung có thể kích thích đường tiết niệu, gây tiểu buốt, tiểu rắt hoặc tăng tần suất đi tiểu.

Triệu chứng thực thể

Thăm khám giúp đánh giá tình trạng viêm và phát hiện các dấu hiệu kích thích phúc mạc.

• Sốt: Có thể gặp, thường ở mức độ nhẹ. Sốt cao cần được đánh giá cùng các triệu chứng khác để xem xét khả năng bệnh tiến triển hoặc có biến chứng.
• Đau khi thăm khám: Vị trí đau phụ thuộc vào vị trí ruột thừa; với ruột thừa tiểu khung, đau có thể tập trung ở hạ vị hoặc tiểu khung. Các điểm MacBurney, Lanz hoặc Clado có thể không biểu hiện điển hình.
• Phản ứng thành bụng và kích thích phúc mạc: Có thể xuất hiện khi viêm lan đến phúc mạc. Ở ruột thừa tiểu khung, các dấu hiệu này đôi khi không rõ nên cần kết hợp với toàn bộ bệnh cảnh lâm sàng.

Các phương pháp chẩn đoán

Để đưa ra chẩn đoán, bác sĩ thường kết hợp biểu hiện lâm sàng với kết quả xét nghiệm và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh phù hợp.

Thăm khám lâm sàng

Bác sĩ sẽ khai thác các triệu chứng và đặc điểm cơn đau:

• Đau bụng: Xác định thời điểm khởi phát, vị trí, mức độ và diễn biến. Với viêm ruột thừa ở vị trí tiểu khung, đau có thể ở vùng hạ vị, vùng chậu hoặc hố chậu phải, đôi khi không điển hình.
• Triệu chứng đi kèm: Sốt, chán ăn, buồn nôn, nôn, tiêu chảy hoặc mót rặn.
• Triệu chứng tiết niệu: Do ruột thừa có thể nằm gần bàng quang, người bệnh đôi khi có tiểu buốt, tiểu rắt hoặc tiểu nhiều lần.

Khi khám bụng, bác sĩ đánh giá vị trí đau, mức độ đau khi ấn, phản ứng thành bụng và các dấu hiệu kích thích phúc mạc. Tùy trường hợp, có thể khám trực tràng hoặc khám phụ khoa để phân biệt với các bệnh lý khác ở vùng chậu.

Xét nghiệm

Xét nghiệm giúp hỗ trợ đánh giá tình trạng viêm và loại trừ một số nguyên nhân khác có thể gây đau bụng, đau vùng chậu. Bác sĩ có thể chỉ định một số xét nghiệm như:

• Công thức máu: Đánh giá số lượng bạch cầu, hỗ trợ phát hiện tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng.
• CRP: Hỗ trợ đánh giá phản ứng viêm của cơ thể.
• Xét nghiệm nước tiểu: Được thực hiện khi cần để đánh giá và phân biệt với các bệnh lý đường tiết niệu.

Các xét nghiệm này không thể tự xác định hoặc loại trừ viêm ruột thừa. Bác sĩ cần kết hợp với thăm khám và chẩn đoán hình ảnh như siêu âm hoặc CT bụng và vùng chậu để hỗ trợ chẩn đoán khi cần thiết.

Chẩn đoán hình ảnh

Các phương tiện chẩn đoán hình ảnh giúp hỗ trợ xác định vị trí ruột thừa, đánh giá tình trạng viêm và phát hiện biến chứng. Siêu âm thường được ưu tiên, đặc biệt ở trẻ em. Khi kết quả chưa rõ ràng, bác sĩ có thể chỉ định thêm phương tiện chẩn đoán hình ảnh khác.

Trong siêu âm, bác sĩ sử dụng đầu dò tần số cao kết hợp kỹ thuật ấn ép có mục tiêu. Đầu dò được ấn nhẹ và tăng dần lực ép nhằm giảm ảnh hưởng của hơi trong ruột, giúp quan sát ruột thừa và các dấu hiệu viêm rõ hơn.

• Giảm ảnh hưởng của hơi trong ruột: Ấn ép giúp đẩy các quai ruột và hơi trong lòng ruột ra khỏi vùng cần khảo sát, từ đó cải thiện hình ảnh siêu âm.
• Tiếp cận và quan sát ruột thừa: Việc ấn ép giúp đưa ruột thừa vào vùng khảo sát của đầu dò, đặc biệt hữu ích khi cần xác định vị trí và hình thái của ruột thừa.
• Đánh giá các dấu hiệu viêm: Bác sĩ có thể khảo sát kích thước, thành ruột thừa, khả năng xẹp khi ấn ép và những thay đổi viêm ở mô xung quanh.

Viêm ruột thừa tiểu khung là một thể viêm ruột thừa có vị trí giải phẫu đặc biệt, khiến biểu hiện bệnh có thể không điển hình và gây khó khăn cho chẩn đoán. Người bệnh có thể xuất hiện đau vùng hạ vị, tiểu khung, rối loạn đại tiện hoặc triệu chứng tiết niệu thay vì đau khu trú điển hình tại hố chậu phải. Siêu âm có vai trò quan trọng trong việc xác định vị trí, đánh giá hình thái ruột thừa và phát hiện các dấu hiệu viêm. Nhận diện sớm các biểu hiện bất thường, kết hợp thăm khám lâm sàng và cận lâm sàng phù hợp giúp hạn chế nguy cơ chẩn đoán muộn và biến chứng.