U lympho tế bào T là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

U lympho tế bào T là một nhóm tân sinh lympho ác tính có nguồn gốc từ tế bào T, bao gồm nhiều thể bệnh khác nhau với đặc điểm mô bệnh học, sinh học, vị trí tổn thương và diễn biến lâm sàng khác nhau. Hiểu rõ u lympho tế bào T là gì, nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị giúp người bệnh chủ động hơn trong việc thăm khám và theo dõi sức khỏe.

U lympho tế bào T là gì?

U lympho tế bào T là một nhóm bệnh ung thư của hệ lympho, bắt nguồn từ các tế bào lympho T - một loại tế bào bạch cầu có vai trò quan trọng trong hệ miễn dịch. U lympho tế bào T thuộc nhóm u lympho không Hodgkin và bao gồm nhiều thể bệnh khác nhau.

Tùy thể bệnh, u lympho tế bào T có thể ảnh hưởng đến hạch bạch huyết hoặc các cơ quan ngoài hạch như da, đường tiêu hóa, gan, lách, máu và các mô khác. Vì vậy, biểu hiện của bệnh không hoàn toàn giống nhau ở tất cả người bệnh.

Đặc điểm, tốc độ tiến triển và mức độ ảnh hưởng của u lympho tế bào T phụ thuộc vào thể bệnh cụ thể. Một số thể có thể tiến triển tương đối nhanh, trong khi những thể khác diễn biến chậm hơn. Do đó, việc xác định chính xác loại u lympho thông qua thăm khám và các xét nghiệm chuyên sâu có ý nghĩa quan trọng trong lựa chọn phương pháp điều trị.

U lympho tế bào T gồm những loại nào?

U lympho tế bào T không phải là một bệnh duy nhất mà bao gồm nhiều thể bệnh khác nhau.

Các thể bệnh thuộc nhóm u lympho tế bào T trưởng thành gồm u lympho tế bào T ngoại vi, NOS (PTCL-NOS), các u lympho tế bào T có kiểu hình T-follicular helper (TFH), u lympho tế bào lớn bất thục sản và nhiều thể u lympho T/NK ngoài hạch hoặc ở da. Đây là những nhóm có đặc điểm bệnh lý riêng và có thể biểu hiện tại hạch hoặc các vị trí ngoài hạch.

Một số u lympho tế bào T có thể khởi phát tại đường tiêu hóa, chẳng hạn enteropathy-associated T-cell lymphoma (EATL) và monomorphic epitheliotropic intestinal T-cell lymphoma (MEITL). Người bệnh có thể xuất hiện đau bụng, rối loạn tiêu hóa hoặc các biểu hiện khác tùy vị trí và mức độ tổn thương. Các u lympho tế bào T nguyên phát ở da là một nhóm bệnh đa dạng, trong đó có mycosis fungoides, hội chứng Sézary và một số u lympho hoặc rối loạn tăng sinh tế bào T CD30 dương tính ở da. Biểu hiện có thể gồm mảng, sẩn, mảng thâm nhiễm, nốt hoặc khối u tùy thể bệnh.

Nguyên nhân gây u lympho tế bào T

Hiện nay, chưa xác định được một nguyên nhân duy nhất gây u lympho tế bào T. Bệnh có thể liên quan đến sự kết hợp của nhiều yếu tố khác nhau. Về cơ chế, những thay đổi bất thường trong vật chất di truyền của tế bào lympho T có thể khiến các tế bào này tăng sinh hoặc tồn tại lâu hơn bình thường, từ đó góp phần hình thành và phát triển bệnh.

Một số tình trạng làm thay đổi hoặc suy giảm chức năng hệ miễn dịch có thể liên quan đến nguy cơ mắc u lympho. Trong đó, người bị suy giảm miễn dịch do bệnh lý hoặc do sử dụng một số thuốc ức chế miễn dịch có thể có nguy cơ cao hơn đối với một số dạng u lympho.

Một số u lympho tế bào T/NK có mối liên quan với virus Epstein-Barr (EBV), tuy nhiên, việc phát hiện EBV trong mô bệnh học không phải lúc nào cũng đồng nghĩa virus là nguyên nhân trực tiếp của u lympho. Trong khi đó, virus HTLV-1 có mối liên quan rõ với một thể bệnh đặc hiệu là u lympho/bạch cầu tế bào T ở người trưởng thành. Mức độ liên quan của virus với bệnh phụ thuộc vào từng thể u lympho và các yếu tố của người bệnh.

Ngoài ra, một số yếu tố môi trường, di truyền hoặc tình trạng sức khỏe có thể được nghiên cứu về mối liên quan với nguy cơ mắc bệnh ở từng nhóm cụ thể.

Triệu chứng u lympho tế bào T

Triệu chứng u lympho tế bào T có thể khác nhau tùy thể bệnh, vị trí tổn thương và mức độ tiến triển.

Hạch bạch huyết sưng to

Hạch bạch huyết tăng kích thước có thể gặp ở nhiều thể u lympho tế bào T, đặc biệt ở các thể có tổn thương hạch. Hạch có thể không gây đau và tồn tại trong một thời gian, một số trường hợp nhận thấy hạch ngày càng lớn hoặc xuất hiện thêm hạch ở nhiều vị trí khác nhau.

Triệu chứng toàn thân

Một số người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng toàn thân như sốt kéo dài không rõ nguyên nhân, đổ mồ hôi nhiều về đêm, sụt cân không chủ ý hoặc mệt mỏi. Những biểu hiện này không đặc hiệu và cần được đánh giá trong bối cảnh lâm sàng tổng thể.

Triệu chứng tùy vị trí tổn thương

Khi u lympho tế bào T ảnh hưởng đến da, người bệnh có thể xuất hiện các mảng da bất thường, sẩn, nốt hoặc tổn thương dạng khối. Nếu bệnh liên quan đến đường tiêu hóa, người bệnh có thể gặp đau bụng, đầy bụng, thay đổi thói quen đại tiện hoặc một số triệu chứng tiêu hóa khác. Trong trường hợp hạch hoặc khối u phát triển ở vị trí gây chèn ép các cơ quan lân cận, người bệnh có thể xuất hiện ho, khó thở, đau hoặc cảm giác tức, chèn ép.

U lympho tế bào T được điều trị như thế nào?

Điều trị u lympho tế bào T phụ thuộc vào thể bệnh, giai đoạn, vị trí tổn thương, tốc độ tiến triển và tình trạng sức khỏe của người bệnh.

Hóa trị

Hóa trị vẫn là nền tảng điều trị của nhiều thể u lympho tế bào T trưởng thành, nhưng phác đồ cụ thể phụ thuộc vào thể bệnh, giai đoạn, đặc điểm sinh học và tình trạng người bệnh. Thuốc hóa trị có tác dụng tiêu diệt hoặc kiểm soát các tế bào ung thư, thường được sử dụng theo phác đồ gồm một hoặc nhiều loại thuốc. Việc lựa chọn thuốc và phác đồ cụ thể phụ thuộc vào thể bệnh, giai đoạn, đặc điểm của tổn thương và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Trong một số trường hợp, hóa trị có thể được kết hợp với các phương pháp điều trị khác nhằm tăng khả năng kiểm soát bệnh.

Thuốc điều trị đích và liệu pháp miễn dịch

Một số thể u lympho tế bào T có thể sử dụng thuốc nhắm trúng đích hoặc thuốc liên hợp kháng thể - thuốc dựa trên đặc điểm sinh học của tế bào u, chẳng hạn thuốc nhắm CD30 trong một số trường hợp phù hợp. Việc sử dụng thuốc điều trị đích phụ thuộc vào đặc điểm của bệnh và kết quả xét nghiệm của từng người. Một số liệu pháp miễn dịch hoặc phương pháp điều trị mới có thể được sử dụng trong những thể bệnh hoặc tình huống tái phát/kháng trị nhất định, tùy bằng chứng lâm sàng và chỉ định cụ thể.

Ghép tế bào gốc

Ghép tế bào gốc tạo máu có thể được cân nhắc ở một số thể u lympho tế bào T, tùy đáp ứng điều trị, nguy cơ tái phát, thể bệnh và khả năng ghép. Ghép tự thân hoặc ghép đồng loài được lựa chọn trong những tình huống khác nhau theo từng thể bệnh. Phương pháp này nhằm khôi phục hệ thống tạo máu sau khi người bệnh được điều trị với cường độ cao. Tùy thể bệnh và tình trạng đáp ứng, người bệnh có thể được cân nhắc ghép tế bào gốc tự thân hoặc ghép tế bào gốc đồng loài theo chỉ định của nhóm chuyên khoa huyết học - ung thư.

Xạ trị và các phương pháp khác

Xạ trị có thể được sử dụng trong một số trường hợp bệnh khu trú, thường phối hợp với điều trị toàn thân tùy thể bệnh và giai đoạn, hoặc được sử dụng để kiểm soát triệu chứng tại vị trí tổn thương. Tùy từng thể bệnh và mục tiêu điều trị, xạ trị có thể được sử dụng đơn độc hoặc kết hợp với các phương pháp khác. Ngoài những phương pháp trên, một số người bệnh có thể được cân nhắc các lựa chọn điều trị khác dựa trên thể bệnh, đặc điểm sinh học của tế bào ung thư, đáp ứng với điều trị trước đó và điều kiện sức khỏe.

U lympho tế bào T là nhóm bệnh đa dạng, có thể biểu hiện từ những triệu chứng toàn thân đến các bất thường tại da, hạch hoặc cơ quan khác tùy thể bệnh. Chẩn đoán cần dựa trên thăm khám và các xét nghiệm phù hợp. Khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ hoặc bất thường kéo dài, người bệnh nên đi khám để được đánh giá và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.