Vắc xin viêm não Nhật Bản và phế cầu có thể thay thế vắc xin não mô cầu không?

Não mô cầu, phế cầu và viêm não Nhật Bản đều có thể gây biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Tuy nhiên, mỗi bệnh do một tác nhân khác nhau gây ra và cần loại vắc xin riêng để phòng ngừa. Vậy tại sao các loại vắc xin này không thể thay thế cho nhau? Cần lưu ý gì khi kiểm tra lịch sử tiêm chủng của trẻ?

Vắc xin viêm não Nhật Bản và phế cầu có thể thay thế vắc xin não mô cầu không?

Câu trả lời là không. Vắc xin viêm não Nhật Bản, vắc xin phế cầu và vắc xin não mô cầu phòng ngừa các tác nhân gây bệnh khác nhau. Vì vậy, tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản hoặc phế cầu không thể thay thế khả năng bảo vệ của vắc xin não mô cầu.

Viêm não Nhật Bản do virus gây ra và lây truyền chủ yếu qua muỗi mang mầm bệnh. Trong khi đó, phế cầu (Streptococcus pneumoniae) và não mô cầu (Neisseria meningitidis) là hai loại vi khuẩn khác nhau, có thể lây truyền qua đường hô hấp và gây ra những bệnh lý nghiêm trọng như viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết.

Mặc dù phế cầu và não mô cầu đều có thể gây viêm màng não, vắc xin phế cầu chỉ giúp phòng ngừa các bệnh do những chủng phế cầu được vắc xin bao phủ. Tương tự, vắc xin viêm não Nhật Bản tạo miễn dịch chống lại virus gây bệnh, không có tác dụng phòng ngừa nhiễm khuẩn não mô cầu.

Vắc xin não mô cầu được thiết kế để tạo miễn dịch chống lại vi khuẩn Neisseria meningitidis, tùy thuộc vào nhóm huyết thanh được bao phủ trong từng loại vắc xin.

Phân biệt các tác nhân gây bệnh và vắc xin phòng ngừa

Để hiểu rõ hơn vì sao các loại vắc xin không thể thay thế cho nhau, phụ huynh có thể tham khảo bảng phân biệt sau:

Điểm quan trọng cần ghi nhớ là viêm màng não có thể do nhiều tác nhân gây bệnh khác nhau. Vì vậy, tiêm vắc xin phòng một tác nhân không đồng nghĩa với việc phòng ngừa được tất cả các nguyên nhân gây viêm màng não.

Các loại vắc xin não mô cầu có phạm vi bảo vệ khác nhau như thế nào?

Ngay cả trong nhóm vắc xin não mô cầu, các sản phẩm cũng có phạm vi bảo vệ khác nhau. Vi khuẩn Neisseria meningitidis được phân thành nhiều nhóm huyết thanh, trong đó A, B, C, W và Y là những nhóm có ý nghĩa quan trọng trong việc gây bệnh ở người.

Vắc xin não mô cầu ACWY

Vắc xin não mô cầu ACWY giúp phòng bệnh do các nhóm huyết thanh A, C, W và Y gây ra. Đây là loại vắc xin được sử dụng nhằm mở rộng khả năng bảo vệ trước bốn nhóm huyết thanh nói trên.

Tuy nhiên, vắc xin ACWY không bao phủ nhóm B. Vì vậy, người đã tiêm vắc xin ACWY vẫn có thể mắc bệnh do não mô cầu nhóm B nếu chưa được bảo vệ trước nhóm này.

Vắc xin não mô cầu nhóm B

Vắc xin não mô cầu nhóm B (MenB) được thiết kế nhằm phòng bệnh do các chủng não mô cầu nhóm B được thành phần vắc xin bao phủ.

Một điểm cần lưu ý là các vắc xin nhóm B có thể sử dụng thành phần kháng nguyên khác nhau. Do đó, việc lựa chọn sản phẩm và hoàn thành các mũi tiêm cần tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất và tư vấn của bác sĩ.

Vắc xin não mô cầu BC

Một số vắc xin não mô cầu BC giúp phòng bệnh do nhóm C và các chủng nhóm B phù hợp với thành phần kháng nguyên của vắc xin gây ra.

Tuy nhiên, phạm vi bảo vệ của vắc xin BC không tương đương hoàn toàn với vắc xin ACWY hoặc các vắc xin nhóm B khác. Phụ huynh cần kiểm tra chính xác tên vắc xin và lịch sử tiêm chủng của trẻ để xác định phạm vi bảo vệ hiện có.

Vì sao cần kiểm tra lịch sử tiêm chủng của trẻ?

Việc kiểm tra lịch sử tiêm chủng giúp phụ huynh xác định trẻ đã được tiêm loại vắc xin nào, hoàn thành bao nhiêu mũi và còn cần bổ sung những mũi nào theo khuyến cáo.

Một số thông tin cần lưu ý bao gồm:

• Tên và loại vắc xin đã tiêm.
• Thời điểm tiêm từng mũi.
• Số mũi đã hoàn thành theo lịch.
• Độ tuổi hiện tại của trẻ.
• Tình trạng sức khỏe và các yếu tố nguy cơ đặc biệt.

Đối với vắc xin não mô cầu, việc xác định trẻ đã tiêm ACWY, nhóm B hay BC có ý nghĩa quan trọng. Bởi mỗi loại có phạm vi bảo vệ khác nhau, không thể chỉ dựa vào thông tin trẻ đã từng tiêm vắc xin não mô cầu để kết luận trẻ đã được bảo vệ đầy đủ.

Ngoài ra, trẻ có thể cần lịch tiêm khác nhau tùy theo độ tuổi, tiền sử tiêm chủng và tình trạng sức khỏe. Vì vậy, phụ huynh nên trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế để được rà soát và tư vấn lịch tiêm phù hợp.

Chủ động phòng bệnh não mô cầu bằng cách nào?

Bên cạnh việc tiêm chủng phù hợp, phụ huynh cần kết hợp các biện pháp phòng bệnh trong sinh hoạt hằng ngày, đặc biệt khi trẻ học tập và vui chơi trong môi trường tập thể.

Một số biện pháp có thể áp dụng gồm:

• Không dùng chung ly uống nước, đồ dùng cá nhân hoặc vật dụng tiếp xúc với dịch tiết đường hô hấp.
• Duy trì vệ sinh tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn phù hợp.
• Giữ không gian sống và học tập thông thoáng.
• Hạn chế tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng nhiễm trùng đường hô hấp.
• Theo dõi sức khỏe và đưa trẻ đi khám khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Nếu trẻ có biểu hiện sốt cao, đau đầu dữ dội, nôn ói, cứng cổ, lơ mơ hoặc xuất hiện ban xuất huyết bất thường, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay. Bệnh não mô cầu có thể diễn tiến nhanh, vì vậy không nên chờ các triệu chứng tự thuyên giảm.

Vắc xin viêm não Nhật Bản và phế cầu có thể thay thế vắc xin não mô cầu không? Câu trả lời là không, bởi mỗi loại vắc xin phòng ngừa một tác nhân gây bệnh khác nhau. Ngay cả vắc xin não mô cầu cũng có phạm vi bảo vệ riêng theo từng nhóm huyết thanh. Vì vậy, phụ huynh nên kiểm tra lịch sử tiêm chủng và tham khảo ý kiến bác sĩ để lựa chọn lịch tiêm phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và nguy cơ của trẻ.

Đến Trung tâm Tiêm chủng Long Châu để được tư vấn về các loại vắc xin phòng bệnh não mô cầu và rà soát lịch tiêm chủng phù hợp cho trẻ.