Vi khuẩn Orientia tsutsugamushi gây bệnh gì? Dấu hiệu nhận biết và cách phòng ngừa

Bệnh do vi khuẩn Orientia tsutsugamushi gây ra là một bệnh truyền nhiễm cấp tính, thường có biểu hiện lâm sàng không đặc hiệu nên dễ bị chẩn đoán nhầm hoặc bỏ sót. Nắm rõ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và biện pháp phòng ngừa sẽ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh cũng như hạn chế các biến chứng nguy hiểm.

Vi khuẩn Orientia tsutsugamushi gây bệnh gì?

Đặc điểm của vi khuẩn:

• Là vi khuẩn Gram âm nhưng bắt màu Gram kém.
• Thuộc họ Rickettsiaceae trước đây, hiện được xếp vào họ Orientiaceae.
• Là vi khuẩn nội bào bắt buộc, chỉ nhân lên trong tế bào vật chủ.
• Không lây trực tiếp từ người sang người trong điều kiện thông thường.

Triệu chứng bệnh do vi khuẩn Orientia tsutsugamushi gây ra

Sau khi đi vào cơ thể qua vị trí da bị ấu trùng mò đốt, Orientia tsutsugamushi xâm nhập vào hệ bạch huyết và gây phản ứng viêm tại các hạch lân cận. Tiếp đó, vi khuẩn lan rộng đến các hạch bạch huyết khác và đi vào máu, từ đó phát tán đến nhiều cơ quan trong cơ thể.

Tác nhân gây bệnh có ái lực với tế bào nội mô mạch máu, gây viêm mạch lan tỏa, làm tổn thương vi tuần hoàn và hình thành các ổ viêm tại nhiều cơ quan như phổi, gan, tim, thận và hệ thần kinh trung ương. Tình trạng viêm mạch toàn thân được xem là cơ chế bệnh sinh quan trọng, giải thích vì sao sốt mò có thể gây tổn thương đa cơ quan.

Mức độ biểu hiện của bệnh ở mỗi người không hoàn toàn giống nhau. Diễn biến lâm sàng chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như đặc điểm dịch tễ của khu vực, độc lực của chủng vi khuẩn và khả năng đáp ứng miễn dịch của người bệnh. Những yếu tố này quyết định mức độ nặng, nguy cơ biến chứng và tiên lượng của bệnh.

Thể điển hình

Mặc dù thời gian và mức độ biểu hiện có thể khác nhau giữa các người bệnh, thể điển hình của sốt mò nhìn chung diễn tiến theo ba giai đoạn lâm sàng đặc trưng dưới đây:

Giai đoạn ủ bệnh

Thời gian ủ bệnh thường kéo dài khoảng 8 - 12 ngày, nhưng có thể dao động từ 6 - 21 ngày. Trong giai đoạn này, vi khuẩn nhân lên trong cơ thể nhưng người nhiễm hầu như chưa xuất hiện triệu chứng lâm sàng.

Giai đoạn khởi phát

Tại vị trí ấu trùng mò đốt thường xuất hiện một sẩn đỏ nhỏ, sau đó có thể tiến triển thành mụn nước, hoại tử trung tâm và hình thành vết loét có vảy đen đặc trưng (eschar). Do tổn thương này thường không đau, không ngứa nên nhiều người không nhận ra cho đến khi các triệu chứng toàn thân xuất hiện.

Giai đoạn toàn phát

Giai đoạn toàn phát là thời kỳ bệnh biểu hiện các triệu chứng toàn thân và tổn thương ở nhiều cơ quan, bao gồm:

• Hội chứng nhiễm trùng - nhiễm độc: Người bệnh thường sốt cao kéo dài, sốt liên tục hoặc từng cơn, kèm đau đầu, mệt mỏi, đau nhức cơ thể và suy giảm thể trạng. Trường hợp nặng có thể xuất hiện rối loạn ý thức hoặc các biểu hiện thần kinh do tình trạng viêm mạch lan tỏa.
• Hội chứng vết loét - hạch - phát ban: Vết loét đặc hiệu thường có hình tròn hoặc bầu dục, kích thước thay đổi và sẽ đóng vảy rồi lành dần theo thời gian. Hạch bạch huyết gần vị trí tổn thương thường sưng to, sau đó có thể xuất hiện hạch ở nhiều vùng khác trên cơ thể. Ban da thường xuất hiện vài ngày sau khi sốt, lan rộng và phản ánh đáp ứng viêm toàn thân.
• Biểu hiện tim mạch: Một số trường hợp có thể gặp tình trạng giãn mạch, tụt huyết áp hoặc rối loạn chức năng tim. Khi bệnh diễn tiến nặng, viêm cơ tim và rối loạn huyết động có thể xảy ra.
• Biểu hiện hô hấp: Vi khuẩn có thể gây tổn thương đường hô hấp hoặc nhu mô phổi, dẫn đến ho, khó thở hoặc suy giảm chức năng hô hấp với mức độ khác nhau.
• Tổn thương các cơ quan khác: Người bệnh có thể xuất hiện các rối loạn tiêu hóa như chán ăn, buồn nôn hoặc đau bụng. Gan và lách có thể to nhẹ do phản ứng viêm. Một số trường hợp ghi nhận bất thường tạm thời trong xét nghiệm nước tiểu hoặc chức năng thận.

Thể tiềm tàng

Đây là thể bệnh không có triệu chứng lâm sàng rõ rệt. Việc phát hiện chủ yếu dựa vào các xét nghiệm huyết thanh học cho thấy sự hiện diện của kháng thể đặc hiệu chống Orientia tsutsugamushi. Thể này được ghi nhận khá phổ biến tại các vùng lưu hành bệnh.

Thể không điển hình (thể cụt)

Người bệnh chỉ có các triệu chứng nhẹ hoặc không đầy đủ các dấu hiệu đặc trưng như vết loét, phát ban hay hạch to. Vì vậy, bệnh dễ bị bỏ sót hoặc nhầm lẫn với nhiều bệnh nhiễm trùng cấp tính khác.

Thể nặng

Thể nặng thường đi kèm tổn thương đa cơ quan, bao gồm hệ tim mạch, hô hấp, thần kinh trung ương, gan, thận và rối loạn đông máu. Nếu không được chẩn đoán và điều trị sớm, bệnh có thể tiến triển nhanh, gây suy đa cơ quan, sốc nhiễm khuẩn và đe dọa tính mạng.

Đường lây truyền của vi khuẩn Orientia tsutsugamushi

Vi khuẩn Orientia tsutsugamushi chủ yếu lây sang người qua vết đốt của ấu trùng mò (chigger), giai đoạn ấu trùng của một số loài mò thuộc họ Trombiculidae, đặc biệt là giống Leptotrombidium. Đây được xem là con đường lây truyền điển hình và phổ biến nhất của bệnh sốt mò.

Trong tự nhiên, vi khuẩn được duy trì trong chu trình giữa quần thể mò và các động vật có vú nhỏ, nhất là các loài gặm nhấm. Khi ấu trùng mò mang vi khuẩn bám và đốt người để hút dịch mô, tác nhân gây bệnh sẽ xâm nhập qua da, từ đó phát triển và gây nhiễm trùng.

Đến nay, chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy cho thấy sốt mò có thể lây trực tiếp từ người sang người trong điều kiện sinh hoạt hoặc tiếp xúc thông thường.

Biện pháp phòng ngừa vi khuẩn Orientia tsutsugamushi

Để giảm nguy cơ nhiễm Orientia tsutsugamushi, cần thực hiện các biện pháp phòng bệnh nhằm hạn chế tiếp xúc với ấu trùng mò mang vi khuẩn và cải thiện điều kiện môi trường:

• Tránh đi lại, làm việc hoặc nghỉ ngơi tại những khu vực có nhiều cỏ rậm, bụi cây, đất ẩm hoặc nơi được xem là vùng lưu hành sốt mò nếu không thực sự cần thiết.
• Khi phải hoạt động ngoài trời hoặc trong môi trường có nguy cơ, nên mặc quần áo dài tay, quần dài và sử dụng trang phục che chắn phù hợp để hạn chế da tiếp xúc với ấu trùng mò.
• Sau khi trở về từ khu vực có nguy cơ, cần tắm rửa sạch sẽ, thay quần áo và kiểm tra cơ thể nhằm giảm khả năng vi khuẩn xâm nhập qua các vị trí bị đốt.
• Thường xuyên phát quang bụi rậm, cắt cỏ và vệ sinh khu vực sinh sống để hạn chế môi trường thuận lợi cho mò và các vật chủ trung gian như loài gặm nhấm phát triển.
• Chủ động tìm hiểu kiến thức về Orientia tsutsugamushi và bệnh sốt mò để nhận biết sớm các dấu hiệu nghi ngờ, từ đó đến cơ sở y tế thăm khám và điều trị kịp thời khi cần.

Qua bài viết, bạn đã hiểu vi khuẩn Orientia tsutsugamushi gây bệnh gì, các dấu hiệu nhận biết cũng như cách phòng ngừa hiệu quả. Việc phát hiện sớm các triệu chứng, chủ động phòng tránh bọ mò đốt và thăm khám kịp thời khi có biểu hiện nghi ngờ sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng, nâng cao hiệu quả điều trị và bảo vệ sức khỏe cho bản thân cũng như gia đình.