Vì sao não mô cầu có tỉ lệ mắc thấp vẫn dễ bùng phát thành ổ dịch?

Bệnh não mô cầu do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, có thể dẫn đến viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết nghiêm trọng. Đáng chú ý, vi khuẩn có thể tồn tại ở người khỏe mạnh mà không gây triệu chứng. Khi kết hợp với điều kiện tiếp xúc gần và môi trường đông người, nguy cơ lây lan, hình thành ổ dịch có thể gia tăng.

Vì sao não mô cầu có tỉ lệ mắc thấp nhưng vẫn dễ bùng phát thành ổ dịch?

Não mô cầu vẫn có thể bùng phát thành ổ dịch dù số ca mắc trong cộng đồng tương đối thấp do vi khuẩn có khả năng lây truyền âm thầm, đặc biệt trong môi trường sinh hoạt tập thể. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các đợt bùng phát thường dễ xảy ra hơn ở nơi đông người, có mật độ tiếp xúc cao và tỷ lệ tiêm chủng thấp.

Một số yếu tố góp phần làm tăng nguy cơ hình thành ổ dịch gồm:

• Người lành mang vi khuẩn có thể lây truyền âm thầm: Vi khuẩn Neisseria meningitidis có thể cư trú ở vùng mũi họng mà không gây triệu chứng. Theo CDC, khoảng 5 đến 10% dân số có thể mang vi khuẩn tại một thời điểm. Những người này có khả năng truyền vi khuẩn cho người khác dù bản thân không mắc bệnh xâm lấn.
• Vi khuẩn lây qua tiếp xúc gần và kéo dài: Não mô cầu lây truyền qua dịch tiết đường hô hấp và nước bọt. Nguy cơ phơi nhiễm đáng chú ý hơn khi sống chung nhà, ngủ chung phòng, tiếp xúc thân mật hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết của người mang vi khuẩn.
• Môi trường tập trung đông người tạo điều kiện lây lan: Ký túc xá, trường học nội trú, doanh trại và khu tập thể là những nơi mọi người thường xuyên tiếp xúc gần. Khi có người mang vi khuẩn hoặc mắc bệnh, nguy cơ lây truyền trong nhóm tiếp xúc có thể tăng lên.
• Khoảng trống miễn dịch trong cộng đồng: Não mô cầu có nhiều nhóm huyết thanh, trong đó A, B, C, W, X và Y là những nhóm thường gây bệnh xâm lấn. Vắc xin có phạm vi bảo vệ khác nhau, vì vậy người chưa tiêm hoặc chưa được bảo vệ trước nhóm huyết thanh lưu hành vẫn có nguy cơ mắc bệnh.
• Bệnh có thể diễn tiến nhanh và gây hậu quả nghiêm trọng: Khi vi khuẩn xâm nhập vào máu hoặc màng não, người bệnh có thể bị nhiễm khuẩn huyết hoặc viêm màng não. Tình trạng bệnh có thể chuyển nặng nhanh chóng, khiến việc phát hiện và xử trí kịp thời trở nên đặc biệt quan trọng.

Như vậy, số ca mắc thấp không đồng nghĩa với nguy cơ bùng phát không đáng kể. Khả năng mang vi khuẩn không triệu chứng, điều kiện tiếp xúc và mức độ miễn dịch của cộng đồng đều có thể ảnh hưởng đến nguy cơ xuất hiện các ca bệnh liên quan.

Những dấu hiệu cảnh báo bệnh não mô cầu cần chú ý

Bệnh não mô cầu có thể khởi phát với các triệu chứng giống một số bệnh nhiễm trùng thông thường, khiến người bệnh và gia đình khó nhận biết trong giai đoạn đầu. Các biểu hiện có thể khác nhau tùy thể bệnh.

Viêm màng não do não mô cầu có thể gây ra những triệu chứng như:

• Sốt, đau đầu dữ dội.
• Cứng cổ, khó cúi đầu.
• Buồn nôn hoặc nôn.
• Sợ ánh sáng.
• Lơ mơ, lú lẫn hoặc rối loạn ý thức.
• Co giật trong trường hợp nặng.

Nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu có thể biểu hiện bằng sốt, rét run, đau cơ, tay chân lạnh, thở nhanh hoặc xuất hiện các chấm, mảng xuất huyết dưới da. Người bệnh cũng có thể nhanh chóng rơi vào tình trạng sốc và suy đa cơ quan.

Điều đáng lưu ý là ban xuất huyết không nhất thiết xuất hiện ngay từ đầu. Vì vậy, không nên chờ có dấu hiệu này mới tìm kiếm sự trợ giúp y tế. Khi có biểu hiện nghi ngờ, đặc biệt là sốt kèm đau đầu dữ dội, cứng cổ, lơ mơ hoặc diễn tiến nhanh, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay để đánh giá và xử trí khẩn cấp.

Cách phòng ngừa bệnh não mô cầu và hạn chế nguy cơ lây lan

Phòng bệnh cần kết hợp giữa tiêm chủng, vệ sinh cá nhân và các biện pháp kiểm soát lây nhiễm trong cộng đồng.

Chủ động tiêm vắc xin theo tư vấn y tế

Tiêm vắc xin là một trong những biện pháp quan trọng giúp phòng bệnh não mô cầu. Hiện nay, có các loại vắc xin nhắm đến những nhóm huyết thanh khác nhau, chẳng hạn vắc xin nhóm B và vắc xin phối hợp ACWY.

Việc lựa chọn loại vắc xin cần căn cứ vào độ tuổi, tiền sử tiêm chủng, tình hình dịch tễ và phạm vi bảo vệ của từng sản phẩm. Người dân nên trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế tại cơ sở tiêm chủng để được tư vấn lịch tiêm phù hợp, tránh cho rằng một loại vắc xin có thể phòng ngừa tất cả các nhóm não mô cầu.

Để chủ động phòng bệnh não mô cầu, người dân có thể tham khảo dịch vụ tiêm vắc xin tại Trung tâm Tiêm chủng Long Châu. Tại đây, người tiêm được bác sĩ tư vấn loại vắc xin và lịch tiêm dựa trên độ tuổi, tình trạng sức khỏe cùng tiền sử tiêm chủng.

Hạn chế tiếp xúc với dịch tiết đường hô hấp

Não mô cầu chủ yếu lây qua dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần và kéo dài. Vì vậy, mỗi người nên:

• Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với nước bọt và dịch tiết đường hô hấp của người khác.
• Không dùng chung vật dụng cá nhân có thể tiếp xúc trực tiếp với nước bọt.
• Che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi.
• Rửa tay thường xuyên và duy trì không gian sinh hoạt thông thoáng.

Xử trí đúng khi có người mắc bệnh hoặc tiếp xúc gần

Người sống cùng nhà hoặc có tiếp xúc gần với người được chẩn đoán mắc bệnh não mô cầu cần thông báo cho nhân viên y tế để được đánh giá nguy cơ. Tùy mức độ tiếp xúc, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng kháng sinh dự phòng nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế lây truyền.

Kháng sinh dự phòng không dành cho tất cả những người từng ở cùng không gian với bệnh nhân. Việc xác định ai cần sử dụng thuốc cần dựa trên hướng dẫn chuyên môn và đánh giá dịch tễ. Người có nguy cơ phơi nhiễm không nên tự mua hoặc sử dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định.

Mặc dù tỷ lệ mắc bệnh não mô cầu tương đối thấp, bệnh vẫn có nguy cơ bùng phát thành ổ dịch do vi khuẩn có thể lưu hành âm thầm ở người lành mang trùng, lây truyền qua tiếp xúc gần và tiến triển nhanh khi gây bệnh. Vì vậy, vì sao não mô cầu có tỉ lệ mắc thấp vẫn dễ bùng phát thành ổ dịch? Việc hiểu rõ đặc điểm lây truyền, nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo và chủ động tiêm vắc xin phù hợp là những biện pháp quan trọng giúp hạn chế nguy cơ lây nhiễm, bảo vệ sức khỏe cá nhân và cộng đồng.