Các bệnh lây qua đường không khí thường gặp và cách phòng ngừa hiệu quả

Việc tìm hiểu những bệnh lây qua đường không khí, dấu hiệu nhận biết và cách phòng ngừa sẽ giúp mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng. Vậy những bệnh nào có thể lây truyền qua không khí và cần lưu ý điều gì để hạn chế nguy cơ mắc bệnh?

Bệnh lây qua đường không khí là gì?

Bệnh lây qua đường không khí là những bệnh truyền nhiễm có thể lan truyền khi một người hít phải các hạt chứa tác nhân gây bệnh trong không khí. Những hạt này có thể được phát tán khi người nhiễm bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc thở.

Khả năng lây truyền phụ thuộc vào nhiều yếu tố như loại mầm bệnh, lượng tác nhân gây bệnh được phát tán, thời gian tiếp xúc, khoảng cách giữa mọi người và điều kiện thông gió của không gian.

Cần phân biệt lây truyền qua không khí với lây truyền qua giọt bắn lớn hoặc qua tiếp xúc với bề mặt nhiễm bẩn. Trên thực tế, một số bệnh có thể lây qua nhiều con đường khác nhau, không chỉ riêng đường hô hấp.

Các bệnh lây qua đường không khí thường gặp

Dưới đây là những bệnh thường gặp mà bạn cần biết để chủ động nhận biết và phòng ngừa hiệu quả:

Bệnh lao phổi

Lao phổi là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis gây ra, chủ yếu ảnh hưởng đến phổi. Bệnh có thể lây khi người mắc lao phổi đang trong giai đoạn lây nhiễm phát tán các hạt chứa vi khuẩn vào không khí, khiến người khác hít phải.

Các dấu hiệu thường gặp của bệnh lao phổi bao gồm:

• Ho kéo dài;
• Ho có đờm, đôi khi có máu;
• Sốt nhẹ, đặc biệt về chiều;
• Đổ mồ hôi ban đêm;
• Sụt cân, mệt mỏi và chán ăn.

Bệnh sởi

Sởi là bệnh truyền nhiễm do virus sởi gây ra, có khả năng lây lan rất cao. Virus có thể phát tán trong không khí và tồn tại trong không gian sau khi người bệnh rời đi trong một khoảng thời gian nhất định.

Triệu chứng ban đầu thường giống cảm lạnh, bao gồm sốt, ho, sổ mũi và mắt đỏ. Sau đó, người bệnh sởi có thể xuất hiện các nốt nhỏ trắng bên trong má và phát ban đỏ bắt đầu ở mặt rồi lan xuống cơ thể.

Bệnh thủy đậu

Thủy đậu là bệnh truyền nhiễm do virus varicella-zoster gây ra. Bệnh có thể lây qua không khí, qua các giọt dịch hô hấp và khi tiếp xúc trực tiếp với dịch từ các nốt phỏng của người bệnh.

Dấu hiệu điển hình của thủy đậu là các nốt ban đỏ, sau đó hình thành mụn nước gây ngứa và đóng vảy. Người bệnh cũng có thể sốt, mệt mỏi, đau đầu hoặc chán ăn.

Bệnh cúm

Cúm là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus cúm gây ra. Virus cúm có thể lây truyền qua các hạt hô hấp phát tán khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện; nguy cơ lây nhiễm còn phụ thuộc vào điều kiện tiếp xúc và môi trường.

Các triệu chứng thường gặp gồm sốt, ho, đau họng, sổ mũi, đau đầu, đau cơ và mệt mỏi. Bệnh có thể gây biến chứng nghiêm trọng ở người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền.

Bệnh COVID-19

COVID-19 là bệnh truyền nhiễm do virus SARS-CoV-2 gây ra. Virus chủ yếu lây truyền qua các hạt hô hấp trong không khí, đặc biệt khi ở gần người nhiễm bệnh hoặc trong không gian kín, đông người và thông gió kém.

Triệu chứng có thể bao gồm sốt, ho, đau họng, nghẹt mũi, mệt mỏi, đau cơ và đôi khi mất hoặc thay đổi khứu giác, vị giác. Một số người có thể nhiễm bệnh nhưng không có triệu chứng.

Bệnh ho gà

Ho gà là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do vi khuẩn Bordetella pertussis gây ra. Bệnh chủ yếu lây qua các giọt hô hấp khi người mắc bệnh ho hoặc hắt hơi trong quá trình tiếp xúc gần.

Dấu hiệu ban đầu có thể giống cảm lạnh thông thường, sau đó xuất hiện các cơn ho dữ dội, kéo dài, đôi khi kèm tiếng rít khi hít vào hoặc nôn sau cơn ho. Trẻ sơ sinh có thể gặp biểu hiện ngừng thở mà không có cơn ho điển hình.

Bệnh Rubella

Rubella, còn gọi là bệnh sởi Đức, là bệnh truyền nhiễm do virus Rubella gây ra và lây chủ yếu qua dịch tiết đường hô hấp. Người mắc bệnh có thể sốt nhẹ, nổi hạch sau tai hoặc vùng cổ và phát ban màu hồng nhạt. Một số trường hợp có triệu chứng nhẹ hoặc không biểu hiện rõ ràng.

Bệnh lây qua đường không khí có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào loại bệnh, tuổi tác, tình trạng miễn dịch và sức khỏe nền của người mắc. Một số bệnh có thể tự khỏi sau vài ngày, trong khi những bệnh khác có thể gây biến chứng nặng hoặc đe dọa tính mạng.

Các nhóm có nguy cơ cao hơn thường bao gồm:

• Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ;
• Người cao tuổi;
• Phụ nữ mang thai;
• Người suy giảm miễn dịch;
• Người mắc bệnh tim mạch, bệnh phổi mạn tính hoặc các bệnh nền khác.

Không phải tất cả bệnh lây qua đường không khí đều có cùng triệu chứng hoặc cách điều trị. Vì vậy, không nên tự ý sử dụng thuốc kháng sinh, thuốc kháng virus hoặc các loại thuốc khác khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.

Cách phòng ngừa bệnh lây qua đường không khí

Để giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế lây lan trong cộng đồng, mỗi người cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa bệnh lây qua đường không khí đơn giản nhưng hiệu quả dưới đây.

Tiêm vắc xin đầy đủ

Tiêm chủng giúp cơ thể tạo miễn dịch chống lại một số tác nhân gây bệnh. Mỗi người nên thực hiện lịch tiêm phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và khuyến cáo của cơ quan y tế. Các vắc xin có thể được khuyến nghị tùy trường hợp gồm vắc xin phòng sởi, thủy đậu, cúm, COVID-19, ho gà và Rubella.

Đeo khẩu trang khi cần thiết

Khẩu trang phù hợp có thể giúp giảm phát tán và hít phải các hạt hô hấp. Nên cân nhắc đeo khẩu trang khi đến nơi đông người, không gian kín, cơ sở y tế hoặc khi có triệu chứng bệnh đường hô hấp.

Giữ không gian thông thoáng

Mở cửa sổ khi điều kiện cho phép, tăng trao đổi không khí và sử dụng hệ thống thông gió phù hợp giúp giảm tích tụ các hạt chứa mầm bệnh trong nhà. Đặc biệt, cần chú ý đến phòng ngủ, phòng học, văn phòng và những nơi thường xuyên tập trung đông người.

Giữ vệ sinh cá nhân và thực hiện vệ sinh hô hấp

Rửa tay bằng xà phòng, che miệng và mũi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay khi ho, hắt hơi. Bỏ khăn giấy đã sử dụng đúng nơi quy định và tránh dùng chung vật dụng cá nhân khi đang mắc bệnh.

Hạn chế tiếp xúc khi có triệu chứng

Khi bị sốt, ho hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng đường hô hấp, nên hạn chế tiếp xúc gần với người khác, đặc biệt là trẻ nhỏ và người có nguy cơ cao. Người bệnh cần nghỉ ngơi, theo dõi sức khỏe và thực hiện hướng dẫn cách ly hoặc hạn chế tiếp xúc phù hợp với từng bệnh.

Câu hỏi thường gặp về bệnh lây qua đường không khí

Sau đây là những câu hỏi thường gặp:

Bệnh lây qua đường không khí có thể truyền khi không tiếp xúc trực tiếp không?

Có. Một số tác nhân gây bệnh có thể tồn tại trong các hạt nhỏ lơ lửng trong không khí, khiến người khác có nguy cơ phơi nhiễm ngay cả khi không tiếp xúc trực tiếp với người bệnh. Nguy cơ cụ thể phụ thuộc vào loại bệnh, cách che chắn, không gian và mức độ thông gió.

Làm thế nào để bảo vệ trẻ nhỏ khỏi bệnh lây qua đường không khí?

Cha mẹ nên bảo đảm trẻ được tiêm chủng theo lịch, giữ không gian sống thông thoáng, tránh đưa trẻ đến nơi đông người khi đang có dịch và hạn chế để trẻ tiếp xúc với người có triệu chứng hô hấp. Khi trẻ có dấu hiệu bất thường, cần liên hệ nhân viên y tế để được tư vấn.

Hiểu rõ các bệnh lây qua đường không khí giúp mỗi người chủ động hơn trong việc nhận biết nguy cơ và bảo vệ sức khỏe gia đình. Tiêm chủng phù hợp, giữ môi trường thông thoáng, đeo khẩu trang khi cần thiết và hạn chế tiếp xúc khi mắc bệnh là những biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ lây truyền. Khi có dấu hiệu nghi ngờ hoặc triệu chứng nghiêm trọng, người bệnh nên được nhân viên y tế đánh giá kịp thời để bảo đảm an toàn cho bản thân và cộng đồng.