Bệnh do não mô cầu diễn tiến nhanh: Khi nào cần đưa trẻ đi khám ngay?

Một buổi chiều muộn, người mẹ thấy con quấy khóc, sốt nhẹ và mệt mỏi, vì những biểu hiện này có thể gặp trong nhiều bệnh nhiễm trùng, nhiều gia đình nghĩ trẻ bị cảm cúm hoặc sốt siêu vi, nhất là khi thời tiết giao mùa. Họ thường chọn cách theo dõi tại nhà, cho trẻ uống thuốc hạ sốt và hy vọng con sẽ nhanh chóng hồi phục sau vài ngày nghỉ ngơi.

Tuy nhiên, có những cơn sốt không đơn thuần là phản ứng của cơ thể trước virus cảm lạnh. Các biểu hiện như sốt, mệt mỏi hoặc quấy khóc có thể gặp trong nhiều bệnh lý, trong đó có bệnh do não mô cầu. Mặc dù không phổ biến, bệnh có thể diễn tiến nhanh và gây biến chứng nghiêm trọng nếu không được nhận diện và điều trị kịp thời.

Theo bác sĩ Nguyễn Thị Thái, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu: "Sai lầm phổ biến nhất là tin rằng trẻ vẫn còn tỉnh táo hoặc sốt chưa quá cao nghĩa là bệnh không nguy hiểm, trong khi với bệnh do não mô cầu, sự chuyển biến từ trạng thái ổn định sang nguy kịch có thể xảy ra cực kỳ nhanh chóng."

Khi bệnh có thể diễn tiến nhanh hơn khả năng nhận biết qua các triệu chứng ban đầu, việc hiểu đúng về bệnh não mô cầu và nhận biết các dấu hiệu cảnh báo giúp phụ huynh đưa trẻ đi khám kịp thời, hạn chế nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.

Tình hình bệnh não mô cầu hiện nay

Theo số liệu giám sát được dẫn từ Bộ Y tế, trong 14 tuần đầu năm 2026, Việt Nam ghi nhận 24 ca mắc bệnh do não mô cầu, trong đó có 4 ca tử vong. Đáng chú ý, trẻ dưới 15 tuổi chiếm 46% tổng số trường hợp mắc bệnh.

Tình hình này làm gia tăng lo ngại trong cộng đồng, đặc biệt là các gia đình có trẻ nhỏ. Khả năng diễn tiến nhanh, gây biến chứng nghiêm trọng và đe dọa tính mạng của bệnh não mô cầu khiến nhiều phụ huynh quan tâm hơn đến việc nhận biết dấu hiệu cảnh báo và chủ động phòng bệnh cho trẻ.

Trẻ có thể tử vong trong 24 giờ nếu không phát hiện kịp thời

Bệnh do não mô cầu có thể diễn tiến rất nhanh khi vi khuẩn xâm nhập vào máu gây nhiễm khuẩn huyết hoặc lan đến màng não gây viêm màng não. Trong những trường hợp nặng, bệnh có thể dẫn đến sốc nhiễm khuẩn, suy đa tạng và tử vong.

Một trong những lý do khiến bệnh dễ bị bỏ sót là sự tương đồng về triệu chứng khởi đầu. Trong giai đoạn sớm, trẻ thường chỉ sốt, nhức đầu, nôn mửa hoặc mệt mỏi - những dấu hiệu rất giống với cảm cúm thông thường. Sự nhầm lẫn này khiến nhiều phụ huynh chủ quan, trong khi thực tế,

Nếu không được can thiệp kịp thời, bệnh dẫn đến những biến chứng nặng nề. Theo Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế, người mắc bệnh não mô cầu có thể gặp các di chứng như chậm phát triển tinh thần, điếc hoặc liệt. Những di chứng này có thể ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Những trẻ may mắn sống sót sau giai đoạn cấp tính vẫn phải đối mặt với nguy cơ di chứng kéo dài như giảm thính lực, tổn thương não, rối loạn vận động hoặc tổn thương chi.

Khi nào cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay?

Vì bệnh diễn tiến theo từng giờ, cha mẹ không nên chờ đợi cho đến khi trẻ xuất hiện đầy đủ mọi triệu chứng mới đưa đi khám. Thay vào đó, cần đặc biệt cảnh giác với các dấu hiệu cảnh báo đỏ.

• Ở trẻ nhỏ: Trẻ bú kém, bỏ bú, quấy khóc bất thường, thóp phồng hoặc co giật.
• Dấu hiệu toàn thân nguy hiểm: Trẻ thở nhanh, tay chân lạnh, da tái hoặc nổi vân tím, đau chân hoặc đau cơ nhiều.
• Thay đổi trạng thái tinh thần: Trẻ lờ đờ, li bì, khó đánh thức hoặc kích động bất thường.
• Cứng cổ hoặc đau cổ: Trẻ khó cúi đầu hoặc có biểu hiện đau đớn khi cử động cổ.
• Phát ban đặc trưng: Xuất hiện các nốt xuất huyết dưới da (petechiae) hoặc các mảng xuất huyết lớn (purpura).

Theo bác sĩ Nguyễn Thị Thái: "Quyết định đưa trẻ đi khám ngay khi thấy dấu hiệu cứng cổ hoặc phát ban xuất huyết, dù chưa sốt quá cao, chính là yếu tố then chốt để ngăn chặn tổn thương não vĩnh viễn hoặc tử vong."

Để giảm thiểu rủi ro, phụ huynh cần lưu ý những nhóm trẻ có nguy cơ cao. Nghiên cứu cho thấy trẻ sống trong môi trường chật chội, tiếp xúc với khói thuốc lá hoặc vừa trải qua một đợt nhiễm trùng đường hô hấp thường có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.

Cách bảo vệ trẻ chủ động và hiệu quả nhất hiện nay là tiêm chủng. Tiêm vắc xin là biện pháp quan trọng giúp chủ động phòng bệnh não mô cầu. Hiện có các vắc xin phòng nhóm huyết thanh A, C, W, Y (vắc xin polysaccharide hoặc cộng hợp) và nhóm B (vắc xin thành phần protein). Mỗi loại vắc xin có phạm vi bảo vệ riêng, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh do các nhóm vi khuẩn được bao phủ.

Bên cạnh đó, việc duy trì vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên và hạn chế tiếp xúc gần với người bệnh trong mùa dịch cũng là những biện pháp hỗ trợ cần. Khi trẻ hoặc người thân có tiếp xúc gần với người mắc bệnh do não mô cầu, cần liên hệ cơ sở y tế sớm để được đánh giá và chỉ định kháng sinh dự phòng khi cần thiết, kể cả khi đã tiêm vắc xin.

Bệnh do não mô cầu diễn tiến nhanh, có thể khởi phát với các triệu chứng dễ nhầm với bệnh nhiễm trùng thông thường. Phụ huynh cần lưu ý những thay đổi bất thường của trẻ, không chờ xuất hiện đầy đủ các triệu chứng điển hình và đưa trẻ đi khám ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ.

Bên cạnh việc nhận biết sớm các dấu hiệu nguy hiểm, cha mẹ nên chủ động đưa trẻ đến Trung tâm Tiêm chủng Long Châu để được tư vấn, khám sàng lọc và tiêm vắc xin phòng bệnh não mô cầu phù hợp với độ tuổi. Tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch giúp trẻ tăng cường khả năng bảo vệ trước các nhóm huyết thanh não mô cầu được vắc xin bao phủ, góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh và những biến chứng nghiêm trọng.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.