Vi khuẩn não mô cầu Neisseria Meningitidis gây bệnh gì?

Trong nhóm các bệnh truyền nhiễm cấp tính, những bệnh do vi khuẩn gây ra luôn tiềm ẩn nguy cơ diễn biến nhanh và để lại hậu quả nghiêm trọng. Một trong những tác nhân được đánh giá là đặc biệt nguy hiểm chính là vi khuẩn não mô cầu. Loại vi khuẩn này có khả năng xâm nhập vào máu và hệ thần kinh trung ương gây viêm màng não, nhiễm khuẩn, nhiễm khuẩn huyết và nhiều biến chứng đe dọa tính mạng.

Vi khuẩn não mô cầu là gì?

Vi khuẩn não mô cầu có tên khoa học là Neisseria meningitidis. Đây là loại song cầu khuẩn gram âm thường tồn tại ở vùng hầu họng của người. Trong nhiều trường hợp, vi khuẩn não mô cầu có thể cư trú mà không gây triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, khi gặp điều kiện thuận lợi, vi khuẩn có thể xâm nhập vào máu và não gây bệnh nghiêm trọng.

Vi khuẩn não mô cầu được chia thành nhiều nhóm huyết thanh khác nhau, trong đó các nhóm phổ biến gây bệnh ở người gồm A, B, C, W, Y. Mỗi nhóm có mức độ phổ biến và khả năng gây dịch khác nhau tùy theo khu vực địa lý và độ tuổi. Trẻ em, thanh thiếu niên và người sống trong môi trường đông đúc thường có nguy cơ nhiễm vi khuẩn não mô cầu cao hơn.

Con đường lây truyền của vi khuẩn não mô cầu

Vi khuẩn não mô cầu lây truyền chủ yếu từ người sang người thông qua tiếp xúc gần, đặc biệt là qua đường hô hấp. Loại vi khuẩn này có thể tồn tại trong dịch tiết mũi, họng của cả người bệnh và người lành mang trùng khiến nguy cơ lây lan trong cộng đồng luôn ở mức cao nếu không có biện pháp phòng ngừa phù hợp.

Dưới đây là các con đường lây truyền phổ biến:

• Lây qua giọt bắn đường hô hấp khi người mang mầm bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện lớn tiếng hoặc cười ở khoảng cách gần.
• Tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi họng như nước bọt khi hôn hoặc chăm sóc người bệnh mà không sử dụng biện pháp bảo hộ.
• Dùng chung đồ dùng cá nhân như ly, cốc, muỗng, đũa, khăn mặt hoặc bàn chải đánh răng có thể mang theo vi khuẩn.
• Sinh hoạt trong môi trường tập thể đông người như ký túc xá, doanh trại, trường học, nhà trẻ làm tăng mật độ tiếp xúc và nguy cơ lây nhiễm.
• Lây truyền từ người lành mang trùng không có triệu chứng khiến bệnh dễ âm thầm lan rộng và khó kiểm soát.

Các bệnh do vi khuẩn não mô cầu gây ra

Vi khuẩn não mô cầu có thể gây ra nhiều thể bệnh khác nhau với mức độ nguy hiểm cao. Các thể bệnh này thường tiến triển nhanh và cần được can thiệp y tế khẩn cấp.

Viêm màng não do não mô cầu

Viêm màng não do vi khuẩn não mô cầu là thể bệnh phổ biến và nguy hiểm nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh trung ương.

Bệnh xảy ra khi vi khuẩn xâm nhập vào màng não gây viêm cấp tính. Triệu chứng thường xuất hiện đột ngột với sốt cao, đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn, cứng cổ và rối loạn ý thức. Ở trẻ nhỏ có thể gặp biểu hiện quấy khóc, thóp phồng, bỏ bú. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến hôn mê, tổn thương não vĩnh viễn hoặc tử vong.

Nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu

Nhiễm khuẩn huyết là thể bệnh đặc biệt nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao nếu không được xử lý sớm.

Khi vi khuẩn não mô cầu xâm nhập vào máu, người bệnh có thể xuất hiện sốt cao, rét run, tụt huyết áp, mạch nhanh và nổi ban, xuất huyết dưới da. Bệnh tiến triển rất nhanh chỉ trong vài giờ có thể dẫn đến sốc nhiễm khuẩn, suy đa cơ quan và tử vong. Nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu được xem là tình trạng cấp cứu y khoa.

Các thể bệnh khác

Ngoài hai thể bệnh điển hình, vi khuẩn não mô cầu còn có thể gây ra một số biểu hiện ít gặp hơn.

Vi khuẩn có thể gây viêm phổi, viêm khớp, viêm tai giữa hoặc viêm kết mạc. Các thể bệnh này thường đi kèm với biểu hiện toàn thân và có nguy cơ chuyển nặng nếu không được theo dõi sát.

Triệu chứng nhiễm vi khuẩn não mô cầu

Triệu chứng nhiễm vi khuẩn não mô cầu thường khởi phát đột ngột và diễn tiến nhanh. Ở giai đoạn đầu, các biểu hiện dễ bị nhầm lẫn với những bệnh nhiễm trùng thông thường khiến việc phát hiện sớm gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, khi bệnh tiến triển, các dấu hiệu đặc trưng sẽ xuất hiện rõ ràng và có thể đe dọa tính mạng nếu không được xử lý kịp thời.

• Triệu chứng khởi phát sớm gồm sốt cao đột ngột, ớn lạnh, mệt mỏi, đau đầu dữ dội, đau họng, buồn nôn và đau cơ.
• Triệu chứng thần kinh như cứng cổ, sợ ánh sáng, ngủ gà, lú lẫn, rối loạn ý thức và co giật.
• Triệu chứng ngoài da đặc trưng bởi ban xuất huyết hoặc mảng bầm tím không mất đi khi ấn vào da.
• Triệu chứng toàn thân nặng gồm tụt huyết áp, mạch nhanh, thở gấp, tay chân lạnh và dấu hiệu sốc nhiễm khuẩn.
• Triệu chứng ở trẻ nhỏ có thể là bỏ bú, quấy khóc liên tục, thóp phồng, khó đánh thức, thở nhanh và da tái lạnh.

Chẩn đoán và điều trị vi khuẩn não mô cầu

Do bệnh có diễn tiến nhanh và triệu chứng ban đầu không đặc hiệu nên cần kết hợp chặt chẽ giữa đánh giá lâm sàng và các xét nghiệm chuyên sâu để đưa ra phác đồ điều trị phù hợp.

Chẩn đoán nhiễm vi khuẩn não mô cầu

Chẩn đoán vi khuẩn não mô cầu dựa trên biểu hiện lâm sàng kết hợp với các phương pháp cận lâm sàng nhằm xác định tác nhân gây bệnh. Người bệnh nghi ngờ thường được chỉ định xét nghiệm máu để đánh giá tình trạng nhiễm trùng và rối loạn đông máu.

Các kỹ thuật chọc dò dịch não tủy giúp phát hiện vi khuẩn và đánh giá tình trạng viêm màng não. Ngoài ra, nuôi cấy vi khuẩn và xét nghiệm sinh học phân tử được sử dụng để xác định chính xác chủng vi khuẩn, từ đó hỗ trợ lựa chọn kháng sinh phù hợp và nâng cao hiệu quả điều trị.

Điều trị nhiễm vi khuẩn não mô cầu

Điều trị vi khuẩn não mô cầu cần được tiến hành khẩn trương ngay khi có nghi ngờ lâm sàng mà không chờ kết quả xét nghiệm xác nhận. Kháng sinh đường tĩnh mạch là phương pháp điều trị chính nhằm tiêu diệt vi khuẩn và ngăn ngừa biến chứng nặng.

Bên cạnh điều trị kháng sinh, người bệnh thường cần được hồi sức tích cực bao gồm kiểm soát huyết áp, hỗ trợ hô hấp, bù dịch hợp lý và điều chỉnh rối loạn điện giải. Việc điều trị sớm đúng phác đồ và theo dõi sát giúp giảm đáng kể tỷ lệ tử vong và nguy cơ di chứng lâu dài.

Phòng ngừa vi khuẩn não mô cầu

Trong các biện pháp dự phòng, tiêm vắc xin được xem là phương pháp chủ động an toàn và có hiệu quả cao. Hiện nay, có nhiều loại vắc xin giúp phòng ngừa các nhóm huyết thanh não mô cầu phổ biến. Việc tiêm phòng đầy đủ theo khuyến cáo giúp giảm nguy cơ mắc bệnh nặng hạn chế tử vong và ngăn ngừa dịch bùng phát trong cộng đồng.

Các biện pháp phòng ngừa vi khuẩn não mô cầu cần được thực hiện đồng bộ gồm:

• Tiêm vắc xin phòng não mô cầu đúng lịch và đủ liều theo khuyến cáo của cơ quan y tế, đặc biệt với trẻ em và người sống trong môi trường tập thể.
• Giữ vệ sinh cá nhân tốt bằng cách rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi và vệ sinh mũi họng đúng cách.
• Hạn chế tiếp xúc gần với người nghi nhiễm, tránh dùng chung đồ dùng cá nhân trong gia đình hoặc nơi sinh hoạt chung.
• Sử dụng kháng sinh dự phòng theo chỉ định y tế đối với người tiếp xúc gần với bệnh nhân nhằm giảm nguy cơ lây nhiễm.
• Nâng cao nhận thức cộng đồng thông qua tuyên truyền giáo dục sức khỏe giúp phát hiện sớm và phòng bệnh hiệu quả.

Khi tiêm vắc xin phòng não mô cầu, người dân nên lựa chọn những trung tâm tiêm chủng uy tín để đảm bảo chất lượng vắc xin cũng như quy trình tiêm chủng an toàn. Các cơ sở như Tiêm chủng Long Châu được nhiều người tin tưởng nhờ cơ sở vật chất hiện đại, hệ thống bảo quản đạt chuẩn, duy trì nhiệt độ vắc xin ổn định theo quy định của ngành y tế. Ngoài ra, đội ngũ nhân viên y tế có chuyên môn sẽ khám sàng lọc kỹ trước khi tiêm và tư vấn rõ ràng về lịch tiêm phù hợp với từng độ tuổi. Việc chủ động tiêm phòng đúng thời điểm không chỉ bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn góp phần giảm nguy cơ bùng phát dịch bệnh trong cộng đồng.

Vi khuẩn não mô cầu là tác nhân gây bệnh nguy hiểm có thể dẫn đến tử vong nhanh chóng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Việc hiểu rõ đặc điểm, triệu chứng, đường lây truyền và biện pháp phòng ngừa vi khuẩn não mô cầu giúp mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe cho bản thân và cộng đồng.