Không chỉ trẻ nhỏ, thanh thiếu niên cũng có thể mắc não mô cầu

Trong suy nghĩ của nhiều ba mẹ, não mô cầu là căn bệnh cần đặc biệt đề phòng ở trẻ nhỏ. Khi con bước vào tuổi thanh thiếu niên, ngày càng cứng cáp và khỏe mạnh hơn, ba mẹ cũng phần nào yên tâm mà ít nghĩ đến nguy cơ mắc bệnh ở lứa tuổi này.

Thế nhưng, những trường hợp học sinh mắc bệnh do não mô cầu nhóm B được ghi nhận gần đây khiến không ít gia đình lo lắng. Điều này như một lời nhắc nhở rằng dù con đã lớn và có thể trạng khỏe mạnh, nguy cơ mắc bệnh do não mô cầu vẫn không thể xem nhẹ.

Trao đổi về vấn đề này, Thạc sĩ - Bác sĩ Tôn Thất Cảnh Trí, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu, cho biết "khỏe mạnh về thể chất" không đồng nghĩa với việc có đủ miễn dịch trước mọi chủng vi khuẩn. Trên thực tế, thanh thiếu niên lại là một trong những nhóm đối tượng có tỷ lệ mắc bệnh do não mô cầu đáng lưu ý.

Vậy vì sao thanh thiếu niên vẫn có nguy cơ mắc não mô cầu và đâu là những dấu hiệu cảnh báo ba mẹ cần nhận biết sớm? Hiểu rõ những điều này sẽ giúp gia đình chủ động hơn trong việc phòng bệnh và bảo vệ sức khỏe cho con.

Vì sao thanh thiếu niên khỏe mạnh vẫn có nguy cơ mắc não mô cầu?

Bệnh do não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Đây là loại vi khuẩn có khả năng gây viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết, thậm chí là cả hai cùng lúc. Điểm đáng lưu ý là vi khuẩn này thường cư trú tại niêm mạc hầu họng của người lành mà không gây triệu chứng, nhưng khi xâm nhập vào máu, chúng có thể gây ra những tổn thương nghiêm trọng.

Không chỉ trẻ nhỏ, thanh thiếu niên và người trẻ tuổi cũng là nhóm cần lưu ý về nguy cơ mắc bệnh. Các dữ liệu dịch tễ tại một số quốc gia cho thấy tỷ lệ mắc não mô cầu thường có hai nhóm tuổi nổi bật: trẻ nhũ nhi và thanh thiếu niên, người trẻ tuổi. Tại Hoa Kỳ, thanh thiếu niên và người trẻ từ 16-23 tuổi là một trong những nhóm có tỷ lệ mắc bệnh do não mô cầu cao.

Một phần nguy cơ đến từ chính những thay đổi trong sinh hoạt và giao tiếp khi trẻ bước vào tuổi thanh thiếu niên:

• Môi trường tập thể: Việc sống trong ký túc xá hoặc tham gia các hoạt động nhóm đông người có thể làm tăng nguy cơ tiếp xúc và lây truyền vi khuẩn não mô cầu. Cụ thể, sinh viên năm nhất sống tại ký túc xá được ghi nhận có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với các sinh viên khác.
• Hành vi xã hội: Các hoạt động giao tiếp gần gũi, đặc biệt khi tiếp xúc trực tiếp với nước bọt hoặc dịch tiết đường hô hấp, có thể làm tăng nguy cơ lây truyền vi khuẩn.
• Yếu tố cộng hưởng: Những người có tiền sử nhiễm trùng đường hô hấp gần đây hoặc sống trong môi trường chật chội cũng ghi nhận mức độ rủi ro cao hơn.

Dấu hiệu bệnh do não mô cầu dễ nhầm với bệnh thông thường

Ở tuổi thanh thiếu niên, khi con đột ngột sốt, đau đầu hoặc mệt mỏi, nhiều ba mẹ có thể nghĩ con chỉ bị cảm cúm, nhiễm virus thông thường hoặc mệt mỏi do áp lực học tập và vận động nhiều. Tuy nhiên, đây cũng có thể là những biểu hiện ban đầu của bệnh do não mô cầu. Trong những giờ đầu, triệu chứng thường chưa rõ ràng nên rất khó phân biệt nếu chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài.

Điều đáng lo ngại là bệnh do não mô cầu có thể tiến triển nhanh, với các triệu chứng ngày càng nghiêm trọng. Ba mẹ cần đặc biệt chú ý nếu con xuất hiện những dấu hiệu sau:

• Sốt cao đột ngột: Kèm theo cảm giác ớn lạnh, rùng mình;
• Hội chứng màng não: Đau đầu dữ dội, buồn nôn hoặc nôn, cứng gáy (khó cúi đầu xuống ngực);
• Thay đổi ý thức: Lờ đờ, li bì hoặc kích động;
• Xuất huyết dưới da: Xuất hiện các nốt phát ban màu tím hoặc đỏ thẫm, không biến mất khi ấn vào (dấu hiệu đặc trưng của nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu).

Đáng lưu ý, bệnh do não mô cầu có thể chuyển nặng chỉ trong vài giờ, thậm chí đe dọa tính mạng chỉ trong vòng 24 giờ. Không phải trường hợp nào cũng xuất hiện đầy đủ các triệu chứng điển hình, đặc biệt là ban xuất huyết.

Vì vậy, khi con có biểu hiện nghi ngờ mắc bệnh, nhất là sốt kèm đau đầu dữ dội, cứng gáy, lừ đừ hoặc ban xuất huyết, gia đình cần đưa trẻ đến cơ sở y tế cấp cứu ngay, không chờ các dấu hiệu xuất hiện đầy đủ mới đi khám.

Cần làm gì ngay khi nghi ngờ mắc bệnh do não mô cầu?

Theo Thạc sĩ - Bác sĩ Tôn Thất Cảnh Trí, khi nghi ngờ con mắc bệnh do não mô cầu, ba mẹ không nên chờ đến khi xuất hiện đầy đủ các triệu chứng điển hình mới đưa con đi khám. Ngay cả khi những biểu hiện ban đầu còn giống cảm cúm hoặc sốt siêu vi, việc thăm khám kịp thời vẫn rất cần thiết để tránh bỏ lỡ thời điểm điều trị.

Các bước xử trí khẩn cấp bao gồm:

• Đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức: Người bệnh sẽ được thăm khám, đánh giá và thực hiện các xét nghiệm cần thiết như cấy máu, PCR phát hiện não mô cầu. Chọc dò dịch não tủy sẽ được bác sĩ cân nhắc khi nghi ngờ viêm màng não và không có chống chỉ định.
• Sử dụng kháng sinh sớm: Việc điều trị bằng kháng sinh phù hợp không được trì hoãn trong khi chờ kết quả xét nghiệm vì mỗi giờ chậm trễ đều làm tăng tỷ lệ tử vong.
• Phối hợp với cơ quan y tế dự phòng: Khi phát hiện ca bệnh nghi ngờ hoặc xác định, cần thông báo cho cơ sở y tế để phối hợp điều tra dịch tễ, xác định người tiếp xúc gần và triển khai các biện pháp phòng bệnh phù hợp.

Việc chậm trễ trong xử trí không chỉ dẫn đến nguy cơ tử vong cao mà còn để lại những di chứng tàn tật lâu dài cho người sống sót, bao gồm tổn thương thần kinh, suy giảm nhận thức và mất thính lực.

Ba mẹ và thanh thiếu niên chủ động phòng bệnh thế nào?

Vì bệnh do não mô cầu diễn tiến khó lường, phương pháp bảo vệ hiệu quả là chủ động phòng ngừa thay vì đợi đến khi có triệu chứng.

Tiêm chủng là hàng rào bảo vệ chính

Hiện nay, vi khuẩn não mô cầu có nhiều nhóm huyết thanh khác nhau (A, B, C, W, Y...). Tại Việt Nam, các nghiên cứu dịch tễ ghi nhận nhóm huyết thanh B chiếm ưu thế trong những quần thể được khảo sát; nhóm C cũng từng được ghi nhận gây dịch.

Do đó, việc sử dụng vắc xin phòng bệnh do não mô cầu được khuyến cáo để tạo miễn dịch chủ động. Các vắc xin não mô cầu đã được chứng minh có khả năng tạo đáp ứng miễn dịch bảo vệ và giúp giảm nguy cơ mắc bệnh do các nhóm huyết thanh được bao phủ.

Ba mẹ cần lưu ý rằng mỗi loại vắc xin có thể bảo vệ trước những nhóm huyết thanh khác nhau. Tiêm chủng phù hợp giúp cơ thể tạo miễn dịch chủ động, qua đó giảm nguy cơ mắc bệnh não mô cầu xâm lấn và các biến chứng nghiêm trọng. Để biết nên tiêm loại vắc xin phòng não mô cầu nào phù hợp với độ tuổi và lịch sử tiêm chủng của con, ba mẹ có thể liên hệ Trung tâm Tiêm chủng Long Châu để được tư vấn chi tiết.

Xây dựng thói quen vệ sinh và lối sống

Bên cạnh tiêm chủng, các biện pháp hỗ trợ giúp giảm nguy cơ lây nhiễm bao gồm:

• Giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng;
• Tránh dùng chung đồ dùng cá nhân như cốc uống nước, bàn chải đánh răng;
• Đảm bảo không gian sống, học tập thoáng khí, tránh quá chật chội;
• Duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng và rèn luyện thể chất để tăng cường sức đề kháng tự nhiên của cơ thể.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.