Dịch hạch thể phổi: Vì sao đây là thể dịch hạch nguy hiểm nhất?

Dịch hạch thể phổi là bệnh gì?

Dịch hạch thể phổi xảy ra khi vi khuẩn Yersinia pestis gây nhiễm trùng tại phổi. Đây là một trong ba thể chính của bệnh dịch hạch. Hai thể còn lại là thể hạch, thường gây sưng đau các hạch bạch huyết, và thể nhiễm khuẩn huyết, xảy ra khi vi khuẩn phát triển trong máu.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, một người có thể mắc dịch hạch thể phổi khi hít phải giọt bắn chứa vi khuẩn từ người hoặc động vật mắc thể bệnh này. Bệnh cũng có thể xuất hiện khi vi khuẩn từ dịch hạch thể hạch hoặc thể nhiễm khuẩn huyết chưa được điều trị lan đến phổi.

Vì sao đây là thể dịch hạch nguy hiểm nhất?

Điều đáng lo ở dịch hạch thể phổi là người bệnh có thể trở nặng chỉ trong thời gian ngắn, đồng thời truyền bệnh cho những người tiếp xúc gần.

Diễn tiến nhanh, nguy cơ tử vong cao nếu không điều trị

Từ những biểu hiện ban đầu như sốt, mệt mỏi, người bệnh có thể nhanh chóng xuất hiện ho và khó thở do viêm phổi tiến triển. Theo WHO, bệnh có thể gây tử vong trong vòng 18-24 giờ sau khởi phát nếu không được điều trị. Một phân tích gộp công bố trên tạp chí Emerging Infectious Diseases năm 2020 ghi nhận tỷ lệ tử vong ở nhóm dịch hạch thể phổi không được điều trị kháng sinh lên tới 98%.

Có thể lây trực tiếp từ người sang người

Khi người bệnh ho, giọt bắn chứa vi khuẩn có thể truyền bệnh cho người tiếp xúc gần. Tuy nhiên, CDC Hoa Kỳ cho biết việc lây truyền giữa người với người thường hiếm gặp và cần tiếp xúc trực tiếp, gần với người mắc dịch hạch thể phổi. Nguy cơ tăng khi bệnh tiến triển và người bệnh ho ra đờm chứa nhiều vi khuẩn.

Từng bùng phát thành những đợt dịch lớn

Tại Mãn Châu (Trung Quốc), đợt dịch hạch thể phổi năm 1910-1911 đã để lại hậu quả nặng nề. Theo bài tổng quan trên tạp chí Le Infezioni in Medicina năm 2022, hơn 60.000 người tử vong trong khoảng sáu tháng, với tỷ lệ tử vong ở người mắc được mô tả là gần 100%.

Los Angeles (Mỹ) cũng ghi nhận một đợt dịch hạch thể phổi có lây truyền giữa người với người vào năm 1924. Nghiên cứu trên tạp chí Emerging Infectious Diseases xác định đây là đợt bùng phát cuối cùng thuộc thể này tại Mỹ, trong giai đoạn khảo sát đến năm 2012. Sau đó, CDC Hoa Kỳ báo cáo một trường hợp có khả năng lây từ người sang người năm 2014, sau tiếp xúc gần kéo dài với người bệnh đang ho ra máu.

Gần đây hơn, tại Madagascar, từ ngày 1/8 đến 22/11/2017, WHO ghi nhận 2.348 ca dịch hạch được báo cáo. Trong đó, 1.791 ca được phân loại là thể phổi. Toàn đợt dịch ghi nhận 202 người tử vong, tính chung tất cả các thể bệnh.

Những triệu chứng nào cần được chú ý?

Dịch hạch thể phổi có thể bắt đầu bằng sốt, đau đầu và mệt mỏi, khiến người mắc dễ nghĩ đến một bệnh thông thường. Tuy nhiên, tình trạng viêm phổi có thể tiến triển nhanh, kèm theo những biểu hiện như:

• Ho, đôi khi có đờm lẫn máu;
• Đau ngực;
• Khó thở;
• Cảm giác yếu sức rõ rệt.

Theo CDC Hoa Kỳ, thời gian từ khi hít phải giọt bắn chứa vi khuẩn đến khi xuất hiện triệu chứng có thể ngắn, chỉ khoảng một ngày. Dù vậy, các biểu hiện trên không đủ để tự kết luận là dịch hạch thể phổi vì cũng có thể gặp ở những bệnh hô hấp khác.

Nếu xuất hiện triệu chứng sau khi tiếp xúc với người hoặc động vật nghi mắc dịch hạch, cần đến cơ sở y tế ngay và thông báo rõ tiền sử tiếp xúc. Bác sĩ sẽ kết hợp thăm khám, đánh giá yếu tố phơi nhiễm và xét nghiệm để xác định nguyên nhân.

Chủ động phòng ngừa dịch hạch thể phổi như thế nào?

Trước nhiều thông tin về dịch hạch, đặc biệt là dịch hạch thể phổi, việc tìm hiểu đúng về bệnh và theo dõi khuyến cáo từ cơ quan y tế sẽ giúp mỗi người biết cách bảo vệ mình. Để giảm nguy cơ mắc bệnh, đặc biệt khi đến nơi có dịch hạch lưu hành hoặc có tiếp xúc nghi ngờ, cần lưu ý:

• Hạn chế tiếp xúc với nguồn bệnh: Không chạm tay trần vào động vật ốm, chết hoặc dịch cơ thể của chúng. Phòng bọ chét đốt, kiểm soát bọ chét trên vật nuôi và dọn rác, đồ đạc quanh nhà để hạn chế chuột trú ngụ.
• Tránh tiếp xúc gần với người nghi mắc bệnh: Khi cần chăm sóc người nghi mắc dịch hạch, tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế về khẩu trang và các biện pháp phòng hộ.
• Liên hệ cơ sở y tế khi có phơi nhiễm: Nếu đã tiếp xúc gần với người mắc bệnh, cần đến cơ sở y tế ngay cả khi chưa có triệu chứng và thực hiện theo các hướng dẫn.

Liên quan đến vụ việc tại Nga, ngày 6/10/2026, WHO đánh giá ban đầu nguy cơ ở mức trung bình đến thấp tại Irkutsk - nơi xảy ra vụ việc; và nguy cơ thấp đối với toàn nước Nga. Đánh giá này sẽ được cập nhật khi có thêm thông tin.

Dịch hạch thể phổi là thể bệnh nguy hiểm nhất, nhưng có thể điều trị nếu được phát hiện kịp thời. Hiểu đúng về bệnh giúp người dân bình tĩnh theo dõi tình hình, đồng thời duy trì các biện pháp phòng ngừa phù hợp.