Xét nghiệm nhạy cảm thực phẩm là gì? Những điều cần biết

Xét nghiệm nhạy cảm với thực phẩm là phương pháp kiểm tra phản ứng của cơ thể với một số loại thực phẩm nghi ngờ gây khó chịu kéo dài như đầy bụng, mệt mỏi, đau đầu hay nổi mẩn. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp “không hợp thức ăn” đều cần xét nghiệm và việc hiểu đúng bản chất sẽ giúp bạn tránh tốn kém không cần thiết.

Xét nghiệm nhạy cảm thực phẩm là gì? Có thực sự cần thiết không?

Đây thường là xét nghiệm máu nhằm tìm kháng thể IgG đối với nhiều loại thực phẩm khác nhau. Một số gói xét nghiệm có thể kiểm tra phản ứng với vài chục đến hàng trăm loại thực phẩm chỉ trong một lần lấy máu.

Tuy nhiên, hiện nay chưa có đủ bằng chứng khoa học khẳng định xét nghiệm IgG có thể chẩn đoán chính xác tình trạng nhạy cảm thực phẩm. Nhiều hiệp hội dị ứng và miễn dịch trên thế giới cho rằng IgG có thể chỉ phản ánh việc cơ thể đã từng tiếp xúc với thực phẩm đó chứ không đồng nghĩa với việc thực phẩm đó gây hại.

Điều này có nghĩa là kết quả “dương tính” chưa chắc đã là nguyên nhân gây triệu chứng. Vì vậy, việc quyết định thực hiện xét nghiệm cần được cân nhắc kỹ và có sự tư vấn chuyên môn.

Xét nghiệm nhạy cảm với thực phẩm hoạt động như thế nào?

Hiện nay trên thị trường có nhiều hình thức khác nhau.

Xét nghiệm IgG trong máu

• Lấy mẫu máu tại cơ sở y tế hoặc sử dụng bộ kit tại nhà;
• Phân tích phản ứng với nhiều loại thực phẩm;
• Kết quả thường được chia theo mức “nhạy cảm thấp - trung bình - cao”.

Tuy nhiên, như đã đề cập, nhiều hiệp hội dị ứng quốc tế cho rằng IgG có thể là dấu hiệu của dung nạp bình thường chứ không phải phản ứng có hại.

Test lẩy da (Skin prick test)

Test lẩy da dùng để chẩn đoán dị ứng thực phẩm thật sự, liên quan đến IgE. Test được thực hiện tại cơ sở y tế có chuyên môn và được theo dõi chặt chẽ.

Chế độ ăn loại trừ

Dù không phải là xét nghiệm trong phòng thí nghiệm, đây lại là phương pháp được đánh giá cao về tính thực tế khi tìm nguyên nhân gây khó chịu liên quan đến thực phẩm.

Vì sao xét nghiệm IgG gây nhiều tranh cãi?

Hiện nay, nhiều gói xét nghiệm nhạy cảm với thực phẩm dựa trên đo kháng thể IgG. Tuy nhiên, có một số vấn đề cần lưu ý:

• IgG có thể chỉ phản ánh việc cơ thể đã quen với thực phẩm đó, không phải phản ứng bất lợi.
• Kết quả có thể khiến người bệnh loại bỏ quá nhiều thực phẩm không cần thiết.
• Việc kiêng khem kéo dài có thể gây thiếu hụt dinh dưỡng.

Ở trẻ em, loại bỏ các nhóm thực phẩm chính như sữa, trứng, lúa mì… khi không có chỉ định rõ ràng có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng. Ở người lớn, chế độ ăn quá hạn chế có thể dẫn đến thiếu vitamin và khoáng chất quan trọng.

Vì vậy, nhiều chuyên gia cho rằng xét nghiệm nhạy cảm với thực phẩm không nên được sử dụng như công cụ chẩn đoán duy nhất.

Khi nào nên cân nhắc xét nghiệm nhạy cảm với thực phẩm?

Không phải ai có triệu chứng tiêu hóa cũng cần làm xét nghiệm. Trước tiên, nên được bác sĩ thăm khám để loại trừ các nguyên nhân phổ biến hơn.

Các dấu hiệu thường khiến người bệnh nghi ngờ:

• Đầy hơi, chướng bụng kéo dài;
• Tiêu chảy hoặc táo bón mạn tính;
• Đau đầu tái diễn;
• Mệt mỏi không rõ nguyên nhân;
• Nổi mẩn nhẹ, ngứa da.

Tuy nhiên, những triệu chứng này cũng có thể liên quan đến:

• Hội chứng ruột kích thích;
• Căng thẳng kéo dài;
• Rối loạn giấc ngủ;
• Chế độ ăn uống thiếu cân đối.

Vì vậy, thay vì vội vàng thực hiện xét nghiệm, bạn nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá toàn diện.

Lợi ích và rủi ro khi làm xét nghiệm nhạy cảm với thực phẩm

Trước khi quyết định thực hiện xét nghiệm, người bệnh cần hiểu rõ cả mặt tích cực và những hạn chế có thể gặp phải.

Lợi ích tiềm năng

Trong một số trường hợp, xét nghiệm có thể mang lại giá trị tham khảo nhất định nếu được sử dụng đúng cách.

• Giúp người bệnh chủ động hơn trong việc theo dõi sức khỏe.
• Có thể là công cụ tham khảo trong một số trường hợp khó xác định nguyên nhân.

Rủi ro cần lưu ý

Bên cạnh lợi ích, việc xét nghiệm và tự ý điều chỉnh chế độ ăn cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ không mong muốn.

• Loại bỏ quá nhiều thực phẩm dẫn đến thiếu dinh dưỡng.
• Tạo tâm lý lo lắng quá mức về ăn uống.
• Tốn kém chi phí nhưng chưa chắc mang lại giá trị chẩn đoán.

Việc tự ý kiêng khem dài hạn có thể làm mất cân bằng dinh dưỡng, ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài.

Những khuyến nghị quan trọng từ chuyên gia y tế

Để đảm bảo an toàn và hiệu quả, người bệnh nên tuân theo hướng dẫn từ các chuyên gia y tế thay vì tự xử lý theo kết quả xét nghiệm.

• Không tự chẩn đoán nhạy cảm thực phẩm chỉ dựa trên kết quả IgG.
• Không loại bỏ nhóm thực phẩm chính khi chưa có tư vấn chuyên môn.
• Ưu tiên thăm khám chuyên khoa tiêu hóa hoặc dị ứng nếu triệu chứng kéo dài.
• Duy trì chế độ ăn đa dạng, cân bằng và đủ chất.

Nếu bạn hoặc người thân có triệu chứng nghi ngờ liên quan đến thực phẩm, hãy trao đổi với bác sĩ để được đánh giá toàn diện thay vì chỉ dựa vào một xét nghiệm đơn lẻ.

Xét nghiệm nhạy cảm thực phẩm là phương pháp đang được quảng bá rộng rãi nhưng hiện nay vẫn còn nhiều tranh cãi về giá trị chẩn đoán, đặc biệt với xét nghiệm IgG. Trước khi quyết định thực hiện, người bệnh nên hiểu rõ bản chất vấn đề đồng thời tham khảo ý kiến chuyên gia y tế. Việc tiếp cận đúng cách không chỉ giúp tránh tốn kém không cần thiết mà còn bảo vệ sức khỏe lâu dài và đảm bảo cơ thể được cung cấp đầy đủ dinh dưỡng.