5 thực phẩm "tăng miễn dịch" cho người lớn tuổi: Có cần thêm vitamin và TPCN không?

Trong nhiều gia đình, người thân thường chú trọng chuẩn bị những bữa ăn đầy đủ dinh dưỡng cho cha mẹ lớn tuổi với mong muốn duy trì sức khỏe và hỗ trợ hệ miễn dịch. Bên cạnh các thực phẩm như tỏi, cam, người cao tuổi cũng có thể được bổ sung vitamin hoặc thực phẩm bổ sung theo nhu cầu.

Tuy nhiên, bổ sung nhiều vitamin hoặc sử dụng sản phẩm liều cao không đồng nghĩa với việc hệ miễn dịch hoạt động tốt hơn. Ở người lớn tuổi, hiệu quả của việc bổ sung dinh dưỡng phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe, chế độ ăn và nhu cầu của từng người. Vì vậy, cần lựa chọn thực phẩm và sản phẩm bổ sung phù hợp, tránh sử dụng quá mức khi chưa có tư vấn chuyên môn.

Theo bác sĩ Lê Ngọc Cát Tường, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu: “Tăng cường miễn dịch” không có nghĩa là kích thích hệ thống này hoạt động mạnh hơn một cách cảm tính, mà là duy trì sự cân bằng và bù đắp những thiếu hụt cụ thể dựa trên tình trạng sinh lý của mỗi người.

Để xây dựng chế độ ăn phù hợp cho người cao tuổi, cần hiểu những thay đổi về sinh lý và nhu cầu dinh dưỡng khi tuổi tác tăng lên.

Hệ miễn dịch ở người cao tuổi thay đổi như thế nào?

Khi tuổi tác tăng lên, cơ thể trải qua một quá trình gọi là lão hóa miễn dịch (immunosenescence). Lão hóa miễn dịch là những thay đổi về số lượng, chức năng và khả năng điều hòa của các tế bào miễn dịch theo tuổi. Điều này khiến người lớn tuổi dễ tổn thương hơn trước các tác nhân gây bệnh, giảm hiệu quả của vắc xin và tăng nguy cơ mắc các bệnh lý liên quan đến tuổi tác.

Đi kèm với sự suy giảm này là hiện tượng viêm mạn tính mức độ thấp, hay còn gọi là inflammaging. Đây là trạng thái viêm hệ thống diễn ra mà không cần có sự hiện diện của nhiễm trùng rõ rệt, nhưng lại có thể gây ra rối loạn chức năng mô, khiến cơ thể trở nên yếu ớt và dễ suy kiệt hơn. Chính sự kết hợp giữa việc phản ứng chậm với tác nhân mới và tình trạng viêm sẵn có khiến người cao tuổi thường bị ốm nặng hơn hoặc kéo dài thời gian hồi phục hơn so với người trẻ.

5 nhóm thực phẩm hỗ trợ dinh dưỡng và miễn dịch ở người lớn tuổi

Thay vì tìm kiếm một loại siêu thực phẩm, việc đa dạng hóa nguồn dinh dưỡng tự nhiên là cách bền vững nhất để hỗ trợ hệ miễn dịch.

Thực phẩm giàu vitamin C như cam, ổi và ớt chuông

Vitamin C tham gia vào nhiều hoạt động của hệ miễn dịch, bao gồm duy trì chức năng hàng rào bảo vệ của cơ thể và hỗ trợ hoạt động của các tế bào miễn dịch. Người cao tuổi có thể bổ sung vitamin C từ các thực phẩm như cam, ổi, kiwi, ớt chuông và bông cải xanh.

Rau xanh và trái cây cung cấp vitamin cùng chất chống oxy hóa

Các loại rau màu xanh đậm và trái cây giàu anthocyanin như việt quất không chỉ cung cấp vitamin mà còn hỗ trợ sức khỏe tổng thể cho người cao tuổi. Những dưỡng chất này giúp giảm thiểu tác động của các gốc tự do, hỗ trợ bảo vệ tế bào trước quá trình lão hóa; đồng thời, chế độ ăn nhiều rau quả ở người cao tuổi góp phần cung cấp các vi chất thiết yếu như vitamin C, vitamin E và beta-caroten. Rau quả cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ, giúp cải thiện chất lượng khẩu phần và hạn chế nguy cơ thiếu vi chất khi ăn uống đa dạng.

Cá, trứng và thịt nạc cung cấp protein

Protein là thành phần xây dựng nên các kháng thể và tế bào miễn dịch. Vì vậy, việc đảm bảo protein trong mỗi bữa ăn là điều cốt yếu khi cơ thể già đi. Cá hồi là một lựa chọn ưu tiên vì cung cấp axit béo omega-3, có bằng chứng về việc giảm triglyceride ở liều điều trị, hạ huyết áp và hỗ trợ chức năng não bộ. Trứng cũng là nguồn dinh dưỡng dồi dào, dễ hấp thu, phù hợp với khả năng tiêu hóa của người lớn tuổi.

Sữa, sữa chua và thực phẩm giàu vi chất

Sữa chua và các thực phẩm lên men cung cấp probiotics, có khả năng hỗ trợ hàng rào biểu mô và điều hòa cytokine. Ngoài ra, các thực phẩm giàu kẽm như hàu, thịt đỏ, gia cầm và nguồn vitamin D từ cá béo, sữa cũng rất quan trọng vì kẽm hỗ trợ chữa lành vết thương và tăng cường miễn dịch.

Tỏi và các gia vị thực vật trong chế độ ăn

Tỏi chứa allicin, một hoạt chất được giải phóng khi tỏi được đập dập hoặc băm nhuyễn, có đặc tính kháng khuẩn và kháng virus tự nhiên. Các nghiên cứu cho thấy allicin và các hợp chất organosulfur trong tỏi có khả năng điều hòa hệ miễn dịch và hỗ trợ giảm stress oxy hóa. Có thể dùng tỏi như một loại gia vị trong chế độ ăn đa dạng, tùy khả năng dung nạp.

Người cao tuổi có cần uống vitamin và thực phẩm chức năng?

Câu hỏi về việc có nên dùng thêm viên uống bổ sung thường gây tranh cãi. Thực tế, việc bổ sung vi chất chỉ thực sự cần thiết khi có bằng chứng thiếu hụt cụ thể hoặc thuộc nhóm đối tượng nguy cơ cao như người kiêng khem quá mức, kém hấp thu hoặc mắc bệnh viêm ruột.

Ví dụ, vitamin C liều cơ bản liên quan đến thời gian mắc cảm lạnh thông thường khi dùng bổ sung đều đặn, với hiệu quả khiêm tốn. Tuy nhiên, việc tự ý dùng vitamin liều cao khi cơ thể không thiếu hụt thường không mang lại lợi ích vượt trội và có thể gây lãng phí.

Đối với những người có dấu hiệu thiếu hụt rõ rệt như thiếu vitamin B12 (gây mệt mỏi, suy nhược, thiếu máu) hoặc thiếu vitamin D, việc bổ sung theo chỉ định là cần thiết để khôi phục chức năng thần kinh và hỗ trợ cơ xương khớp.

Những lưu ý khi chọn thực phẩm chức năng cho người cao tuổi

Việc tự ý sử dụng thực phẩm chức năng (TPCN) mà không có sự giám sát y khoa có thể dẫn đến những rủi ro nghiêm trọng do tương tác thuốc.

• Tương tác với thuốc chống đông: Những người đang dùng thuốc chống đông máu như Warfarin cần đặc biệt thận trọng, vì nhiều loại thảo dược và TPCN có thể làm tăng nguy cơ chảy máu, gây ra các biến cố từ xuất huyết nướu đến xuất huyết nội sọ. Ngay cả các thuốc chống đông thế hệ mới (DOACs) cũng không hoàn toàn miễn nhiễm với tương tác thực phẩm.
• Quá tải cho cơ quan nội tạng: Việc dùng vitamin D liều cao kéo dài mà không theo dõi có thể dẫn đến tăng canxi máu, gây tổn thương thận (như vôi hóa thận) hoặc suy thận.
• Chất lượng sản phẩm: Sự không nhất quán về hàm lượng hoạt chất (ví dụ allicin trong các loại chiết xuất tỏi khác nhau) khiến hiệu quả của TPCN khó dự đoán hơn so với thực phẩm tự nhiên.

Làm thế nào để chăm sóc miễn dịch cho người cao tuổi đúng cách?

Theo bác sĩ Lê Ngọc Cát Tường: "Để bảo vệ sức khỏe cho người lớn tuổi, chúng ta không nên coi TPCN là giải pháp thay thế mà hãy xem đó là công cụ hỗ trợ có điều kiện. Đánh giá nguy cơ suy dinh dưỡng, khẩu phần và triệu chứng trước và xét nghiệm có chọn lọc theo chỉ định."

Để chăm sóc miễn dịch đúng cách, người chăm sóc nên thực hiện các bước sau:

• Ưu tiên dinh dưỡng đa dạng: Thiết lập thực đơn giàu protein, vitamin và khoáng chất từ thực phẩm tự nhiên.
• Sàng lọc thiếu hụt: Xét nghiệm có chọn lọc theo chỉ định.
• Tiêm chủng định kỳ: Vắc xin là tấm khiên bảo vệ hiệu quả nhất. Việc kết hợp dinh dưỡng đúng cách có thể giúp tăng cường đáp ứng miễn dịch đối với vắc xin cúm ở người cao tuổi.
• Kiểm tra tương tác thuốc: Luôn thông báo cho bác sĩ điều trị về tất cả các loại TPCN, thảo dược đang dùng để tránh tương tác nguy hiểm với thuốc điều trị bệnh mạn tính.

Việc chăm sóc sức khỏe cho người lớn tuổi không nằm ở những viên uống đắt tiền, mà ở sự thấu hiểu nhu cầu cơ thể và sự cân bằng trong lối sống. Một chế độ ăn đủ chất kết hợp với sự theo dõi y khoa sát sao chính là cách bảo vệ bền vững nhất.

Trao đổi với bác sĩ điều trị để thực hiện xét nghiệm vi chất và xây dựng phác đồ bổ sung vitamin an toàn, phù hợp cho người cao tuổi.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.