Có nên chờ đục thủy tinh thể chín muồi mới mổ để an toàn hơn?

Trong nhiều gia đình, không hiếm gặp cảnh những người cao tuổi chấp nhận sống chung với đôi mắt mờ đục. Họ kiên nhẫn chờ đợi, với niềm tin rằng phải đợi đục thủy tinh thể chín muồi - tức là khi mắt mờ hẳn, nhìn gần như không thấy gì - thì việc phẫu thuật mới thực sự an toàn và hiệu quả.

Tuy nhiên, sự kiên nhẫn này thường xuất phát từ nỗi sợ dao kéo hoặc quan niệm rằng mờ mắt là quy luật tất yếu của tuổi già. Thực tế, việc trì hoãn can thiệp để chờ mức độ bệnh nặng hơn không hề mang lại sự an toàn, mà trái lại, có thể đẩy người bệnh vào những rủi ro không đáng có.

Theo bác sĩ Nguyễn Thị Thùy Trang, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu, đây là một quan niệm sai lầm phổ biến. Không cần chờ thủy tinh thể đục hoàn toàn mới phẫu thuật. Khi đục thủy tinh thể tiến triển quá lâu, một số trường hợp có thể trở nên khó phẫu thuật hơn hoặc xuất hiện biến chứng liên quan đến thủy tinh thể, vì vậy thời điểm can thiệp nên được quyết định dựa trên chức năng thị giác, nhu cầu của người bệnh và đánh giá của bác sĩ nhãn khoa.

Để lựa chọn thời điểm phẫu thuật phù hợp, chúng ta cần hiểu đúng về tiến triển của bệnh và những dấu hiệu cảnh báo không nên xem nhẹ.

Hiểu đúng về khái niệm đục thủy tinh thể chín muồi

Trong ngôn ngữ đời thường, từ chín muồi gợi cảm giác về một trạng thái hoàn thiện hoặc sẵn sàng. Nhưng trong y khoa, độ chín của thủy tinh thể mô tả mức độ đục và biến đổi cấu trúc của thấu kính tự nhiên trong mắt.

Khi mới khởi phát, đục thủy tinh thể thường ở giai đoạn chưa chín (immature), lúc này thấu kính chỉ đục một phần. Khi tiến triển thành đục chín (mature), toàn bộ thủy tinh thể trở nên đục, gây suy giảm thị lực rõ rệt. Nguy hiểm hơn là giai đoạn đục quá chín (hypermature), khi thủy tinh thể mất đáng kể độ trong suốt, thậm chí xảy ra hiện tượng phân ly giữa vỏ và nhân.

Để dễ hình dung, mức độ ảnh hưởng có thể được phân loại như sau:

Tại sao không nên chờ đục thủy tinh thể chín muồi mới phẫu thuật?

Sai lầm lớn nhất khi chờ đợi là tin rằng mổ khi bệnh nặng sẽ an toàn hơn. Thực tế, độ cứng và mức độ đục của thủy tinh thể có thể làm tăng độ khó của ca phẫu thuật, kèm với nhiều yếu tố khác của mắt và sức khỏe người bệnh.

Phacoemulsification hiện là kỹ thuật phẫu thuật đục thủy tinh thể phổ biến ở nhiều nơi. Thủy tinh thể rất đặc hoặc có các đặc điểm phức tạp có thể đòi hỏi điều chỉnh kỹ thuật hoặc lựa chọn phương pháp phẫu thuật khác, tùy tình trạng mắt và kinh nghiệm phẫu thuật viên.

Một số đục thủy tinh thể tiến triển lâu ngày có nhân rất cứng, trong khi ở đục thủy tinh thể quá chín hay kiểu Morgagnian, vỏ có thể hóa lỏng và nhân chìm trong bao. Điều này khiến phẫu thuật trở nên phức tạp hơn, đòi hỏi nhiều năng lượng siêu âm hơn và tăng nguy cơ xảy ra các tai biến trong lúc mổ. Trong một nghiên cứu hồi cứu tại một trung tâm ở Ấn Độ, trên 105 mắt được mổ MSICS, tỷ lệ biến chứng trong mổ là 14,3%.

Những rủi ro và biến chứng khi trì hoãn điều trị quá lâu

Việc chờ đợi không chỉ làm tăng độ khó của ca mổ mà còn có thể dẫn đến những bệnh lý thứ phát nguy hiểm, khiến việc điều trị trở nên nan giải.

Glaucoma phacomorphic (Glôcôm do Phaco)

Đây là một trong những rủi ro nghiêm trọng nhất. Khi thủy tinh thể đục chín và tăng kích thước, nó có thể gây chèn ép, làm đóng góc tiền phòng và dẫn đến tăng nhãn áp cấp tính. Tình trạng này gây đau nhức dữ dội và nếu không được xử lý kịp thời, nó có thể làm tổn thương vĩnh viễn dây thần kinh thị giác.

Glaucoma phacolytic (Glôcôm do rò protein)

Ở giai đoạn đục quá chín, có thể xảy ra hiện tượng rò rỉ protein từ thủy tinh thể vào tiền phòng. Các đại thực bào sẽ đến dọn dẹp những protein này, tạo nên tình trạng viêm và gây ra Glaucoma phacolytic (Glôcôm do rò protein).

Người bệnh thường có các biểu hiện:

• Đau đỏ mắt, thị lực giảm đột ngột trên nền đục thủy tinh thể lâu ngày.
• Nhãn áp tăng cao, phù giác mạc và có phản ứng viêm hoặc vật chất protein trong tiền phòng.

Tình trạng này dễ bị nhầm lẫn với viêm nội nhãn và gây tổn thương nặng cho mắt.

Khi nào bạn thực sự cần phẫu thuật đục thủy tinh thể?

Không phải mọi trường hợp đục thủy tinh thể đều cần mổ ngay lập tức. Tuy nhiên, việc tự định đoạt thời điểm mổ dựa trên cảm giác cá nhân là điều hết sức rủi ro.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể khuyến nghị mổ ngay cả khi người bệnh chưa thấy ảnh hưởng thị giác nhiều, chẳng hạn khi thủy tinh thể gây tăng nhãn áp/viêm hoặc cản trở việc khám và điều trị võng mạc.

Người bệnh nên khám mắt khi nhìn mờ tiến triển, chói nhiều, giảm tương phản hoặc khó lái xe ban đêm bắt đầu ảnh hưởng sinh hoạt. Nếu thị lực giảm đột ngột, mắt đỏ đau dữ dội, đau đầu, buồn nôn/nôn hoặc nhìn quầng xanh đỏ, cần được đánh giá khẩn cấp vì có thể không còn là đục thủy tinh thể đơn thuần.

"Quyết định phẫu thuật không dựa trên việc thủy tinh thể đã chín hay chưa, mà dựa trên sự cân bằng giữa chất lượng cuộc sống của người bệnh và đánh giá chuyên môn về tình trạng mắt. Việc thăm khám định kỳ giúp bác sĩ xác định thời điểm can thiệp an toàn nhất, tránh để bệnh tiến triển sang giai đoạn quá chín với nhiều biến chứng." - Bác sĩ Thùy Trang nhấn mạnh.

Thay vì chờ đợi đục thủy tinh thể chín muồi mới phẫu thuật theo quan niệm cũ, việc thăm khám sớm giúp xác định thời điểm phẫu thuật phù hợp dựa trên mức độ ảnh hưởng thị giác, nguy cơ nếu tiếp tục trì hoãn và nguy cơ của phẫu thuật, tránh những biến chứng không đáng có cho đôi mắt.

Bạn có thể trao đổi với bác sĩ nhãn khoa để đánh giá mức độ đục thủy tinh thể và xác định thời điểm can thiệp phù hợp cho người thân.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.