Ai nên xét nghiệm ADA dịch màng phổi? Những trường hợp cần thực hiện

Xét nghiệm ADA dịch màng phổi thường được chỉ định trong quá trình đánh giá nguyên nhân gây tràn dịch màng phổi. Việc thực hiện đúng đối tượng giúp hỗ trợ chẩn đoán bệnh lý hiệu quả, từ đó giúp bác sĩ đưa ra hướng theo dõi và điều trị phù hợp cho người bệnh.

Ai nên xét nghiệm ADA dịch màng phổi?

Ai nên xét nghiệm ADA dịch màng phổi? Theo các khuyến nghị y khoa hiện nay, xét nghiệm ADA dịch màng phổi không phải là xét nghiệm đại trà mà được chỉ định cụ thể cho những nhóm đối tượng sau:

Người có triệu chứng nghi ngờ lao màng phổi

Đây là nhóm chỉ định tiên quyết. Nếu bạn gặp các triệu chứng sau, bác sĩ thường sẽ yêu cầu lấy dịch màng phổi để đo nồng độ ADA:

• Ho mãn tính kéo dài: Ho không thuyên giảm với các thuốc điều trị thông thường, đôi khi có kèm theo đờm lẫn máu.
• Đau tức ngực khu trú: Cảm giác đau nhói ở ngực, thường tăng lên khi hít thở sâu hoặc khi ho.
• Khó thở tiến triển: Do lượng dịch tích tụ gây chèn ép nhu mô phổi.
• Hội chứng nhiễm lao chung: Sốt nhẹ về chiều, ớn lạnh, đổ mồ hôi trộm ban đêm và sụt cân không rõ lý do.

Người thuộc nhóm nguy cơ cao mắc lao

Việc tầm soát bằng xét nghiệm ADA rất quan trọng đối với những cá nhân dễ bị tổn thương bởi vi khuẩn lao, bao gồm:

• Tiếp xúc gần: Những người sống chung hoặc chăm sóc trực tiếp bệnh nhân lao phổi đang trong giai đoạn lây nhiễm.
• Trẻ em dưới 5 tuổi: Đặc biệt là những trẻ đã có kết quả sàng lọc lao như test da hoặc IGRA dương tính.
• Người sống trong môi trường đặc thù: Những người sống hoặc làm việc tại các khu vực tập trung đông người có tỷ lệ nhiễm cao như viện dưỡng lão, nhà tù hoặc người vô gia cư.

Bệnh nhân có hệ miễn dịch suy yếu

Hệ miễn dịch yếu khiến cơ thể dễ bị tấn công bởi lao và các triệu chứng có thể diễn biến phức tạp hơn. Đối tượng này bao gồm:

• Người nhiễm HIV/AIDS.
• Bệnh nhân mắc các bệnh mãn tính như tiểu đường, suy thận.
• Người đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch hoặc sau ghép tạng.
• Người cao tuổi và phụ nữ mang thai.

Người đã xác định có tràn dịch màng phổi qua hình ảnh học

Khi phim chụp X-quang hoặc kết quả siêu âm cho thấy có sự tích tụ dịch bất thường trong khoang màng phổi, xét nghiệm ADA là cần thiết để phân loại dịch và định hướng căn nguyên là do lao hay các nguyên nhân khác như thuyên tắc phổi, ung thư hay bệnh hệ thống.

Có nên làm xét nghiệm ADA dịch màng phổi không?

Câu trả lời từ các chuyên gia y tế là có, đặc biệt khi bệnh nhân có tình trạng tràn dịch màng phổi chưa rõ nguyên nhân. Xét nghiệm ADA dịch màng phổi mang lại nhiều giá trị vượt trội trong quy trình chẩn đoán lâm sàng nhờ các ưu điểm sau:

• Tốc độ và tính kịp thời: So với phương pháp nuôi cấy vi khuẩn lao có thể mất từ vài ngày đến hàng tuần, xét nghiệm ADA cho kết quả rất nhanh chóng. Điều này cho phép bác sĩ bắt đầu điều trị sớm, giảm thiểu rủi ro biến chứng cho bệnh nhân.
• Độ nhạy cực cao: Vi khuẩn lao trong dịch màng phổi thường tồn tại với số lượng rất ít khiến các xét nghiệm soi trực tiếp hay nuôi cấy thường có tỷ lệ âm tính cao. Nhiều nghiên cứu ghi nhận ADA dịch màng phổi có độ nhạy và độ đặc hiệu cao trong hỗ trợ chẩn đoán lao màng phổi, tuy nhiên giá trị này có thể khác nhau giữa các nghiên cứu.
• Chi phí hợp lý và ít xâm lấn: Đây là một xét nghiệm sinh hóa có chi phí thấp, dễ dàng thực hiện tại hầu hết các cơ sở y tế có máy phân tích sinh hóa tự động. Việc thực hiện ADA có thể giúp giảm bớt sự cần thiết của các thủ thuật xâm lấn hơn như sinh thiết màng phổi.
• Giá trị loại trừ mạnh mẽ: ADA thấp giúp giảm đáng kể khả năng lao màng phổi, tuy nhiên vẫn cần đánh giá kết hợp với lâm sàng và các xét nghiệm khác.

Lưu ý khi làm xét nghiệm ADA dịch màng phổi

Mặc dù xét nghiệm ADA là một chỉ số quan trọng, nhưng để kết quả xét nghiệm mang lại giá trị chẩn đoán chính xác nhất, người bệnh và y bác sĩ cần nắm rõ một số lưu ý sau:

• Không dùng ADA làm công cụ chẩn đoán duy nhất: Kết quả ADA cao chỉ mang tính chất định hướng. Một chẩn đoán xác định bệnh lao vẫn cần sự kết hợp của nhiều yếu tố khác như xét nghiệm AFB, nuôi cấy vi khuẩn lao, GeneXpert hoặc sinh thiết màng phổi.
• Ngưỡng giá trị tham chiếu có thể thay đổi: Thông thường, giá trị ADA trên 40 U/L trong dịch màng phổi được coi là dấu hiệu mạnh mẽ của lao. Tuy nhiên, bác sĩ có thể điều chỉnh ngưỡng này tùy thuộc vào độ tuổi hoặc tình trạng hút thuốc của bệnh nhân.
• Cảnh giác với hiện tượng dương tính giả: Theo chuyên gia, xét nghiệm ADA có thể tăng cao trong một số bệnh lý khác ngoài lao như viêm mủ màng phổi, ung thư, u lympho, viêm màng phổi do thấp khớp.
• Tầm quan trọng của tỷ lệ LDH/ADA: Để phân biệt lao với ung thư, các bác sĩ hiện nay thường sử dụng tỷ lệ LDH/ADA. Nếu tỷ lệ này dưới 16.5, khả năng cao là do lao. Ngược lại, tỷ lệ cao hơn thường gợi ý các nguyên nhân không phải lao như ác tính.
• Yếu tố địa lý: Ở những vùng có tỷ lệ mắc lao cao như Việt Nam, giá trị tiên đoán dương tính của ADA sẽ cao hơn nhiều so với những vùng có tỷ lệ bệnh thấp.
• Thủ thuật lấy mẫu: Xét nghiệm yêu cầu thực hiện chọc dò màng phổi để lấy mẫu dịch. Đây là thủ thuật y khoa cần được thực hiện bởi bác sĩ có chuyên môn dưới sự hỗ trợ của siêu âm để đảm bảo an toàn, tránh các tai biến như tràn khí màng phổi.

Trên đây là những giải đáp ai nên xét nghiệm ADA dịch màng phổi. Phương pháp này là một công cụ hỗ trợ đắc lực, có giá trị chẩn đoán nhanh và độ chính xác cao đối với bệnh lý lao màng phổi. Tuy nhiên, đây là một xét nghiệm chuyên sâu, kết quả cần được bác sĩ chuyên khoa phân tích kết hợp với các dấu hiệu lâm sàng và xét nghiệm cận lâm sàng khác như sinh thiết hay nuôi cấy vi khuẩn.