Bệnh ung thư phổi có lây không? Những điều cần biết để phòng ngừa

Khi trong gia đình có người mắc ung thư phổi, nhiều người lo ngại việc sống chung, ăn uống hoặc tiếp xúc gần có thể làm tăng khả năng mắc bệnh. Trên thực tế, ung thư hình thành khi tế bào của chính cơ thể xuất hiện những thay đổi bất thường và phát triển mất kiểm soát. Vì vậy, cần phân biệt rõ ung thư với các bệnh truyền nhiễm.

Bệnh ung thư phổi có lây không?

Không. Ung thư phổi không phải bệnh truyền nhiễm và không lây từ người bệnh sang người khỏe mạnh qua những tiếp xúc thông thường. Người thân có thể trò chuyện, bắt tay, ôm, ăn cùng bữa, sống chung nhà hoặc chăm sóc người bệnh mà không bị lây ung thư phổi.

Ung thư phổi bắt đầu khi các tế bào trong phổi phát triển bất thường và mất kiểm soát, từ đó có thể hình thành khối u. Khi bệnh tiến triển, tế bào ung thư có thể xâm lấn mô lân cận hoặc lan đến những cơ quan khác. Hiện tượng này gọi là di căn và xảy ra bên trong cơ thể người bệnh, không phải quá trình truyền bệnh giữa người với người.

Ung thư phổi không lây qua:

• Ho hoặc hắt hơi;
• Hít thở chung không khí;
• Bắt tay, ôm hoặc tiếp xúc da;
• Hôn;
• Ăn chung hoặc dùng chung dụng cụ ăn uống;
• Sống chung trong một gia đình;
• Quan hệ tình dục.

Các tế bào ung thư không thể truyền sang và phát triển trong cơ thể người khỏe mạnh thông qua những hoạt động trên.

Do đó, người mắc ung thư phổi không cần bị cách ly chỉ vì chẩn đoán ung thư. Sự hỗ trợ của gia đình về tinh thần, sinh hoạt và chăm sóc có thể giúp người bệnh thích nghi tốt hơn trong quá trình điều trị.

Tuy nhiên, nếu người bệnh đồng thời mắc một bệnh nhiễm trùng đường hô hấp có khả năng lây, các biện pháp phòng ngừa sẽ được áp dụng đối với bệnh nhiễm trùng đó, không phải ung thư.

Vì sao nhiều người nghĩ ung thư phổi có thể lây?

Một số tình huống như nhiều người trong cùng gia đình mắc bệnh, tiếp xúc với khói thuốc hoặc ung thư lan sang cơ quan khác có thể khiến người bệnh và người thân nhầm lẫn với hiện tượng lây nhiễm.

Nhiều người trong cùng gia đình mắc bệnh

Việc nhiều thành viên trong một gia đình mắc ung thư phổi có thể liên quan đến những yếu tố chung như:

• Đặc điểm di truyền;
• Tiếp xúc với khói thuốc;
• Môi trường sống;
• Một số thói quen sinh hoạt giống nhau.

Tiền sử gia đình có thể làm thay đổi nguy cơ mắc bệnh ở một số người, nhưng đây không phải hiện tượng lây truyền.

Ngoài ra, không phải mọi thay đổi gene liên quan đến ung thư đều được di truyền từ cha mẹ. Nhiều đột biến hình thành trong quá trình sống do tuổi tác, thuốc lá hoặc các yếu tố môi trường.

Khói thuốc thụ động dễ bị hiểu nhầm là “lây bệnh”

Người không hút thuốc nhưng thường xuyên hít phải khói thuốc vẫn có nguy cơ ung thư phổi cao hơn người không tiếp xúc. Điều này xảy ra vì khói thuốc thụ động chứa nhiều hóa chất độc hại và chất gây ung thư, chứ không phải vì ung thư truyền từ người hút thuốc sang người xung quanh.

Do đó, nếu nhiều người trong cùng gia đình có nguy cơ cao, cần xem xét những yếu tố phơi nhiễm chung, đặc biệt là thuốc lá.

Nhầm lẫn với các bệnh nhiễm trùng ở phổi

Ho kéo dài, ho ra máu, mệt mỏi hoặc sụt cân có thể gặp ở cả ung thư phổi và một số bệnh nhiễm trùng đường hô hấp.

Một số bệnh do virus, vi khuẩn hoặc các tác nhân truyền nhiễm khác có thể lây từ người sang người. Tuy nhiên, bản thân ung thư phổi không có cơ chế lây truyền như vậy.

Những yếu tố nào làm tăng nguy cơ ung thư phổi

Thay vì lo lắng về việc tiếp xúc với người bệnh, điều quan trọng hơn là nhận biết những yếu tố thực sự làm tăng khả năng mắc ung thư phổi.

Hút thuốc lá

Hút thuốc là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của ung thư phổi. Khói thuốc chứa hàng nghìn hóa chất, trong đó nhiều chất có khả năng gây ung thư và làm tổn thương DNA của tế bào phổi. Nguy cơ thường tăng theo thời gian hút thuốc và lượng thuốc sử dụng.

Không có mức hút thuốc nào được xem là hoàn toàn an toàn. Cai thuốc giúp giảm nguy cơ ung thư phổi cũng như nhiều bệnh tim mạch và hô hấp khác, kể cả ở người đã hút thuốc trong thời gian dài.

Tiếp xúc với khói thuốc thụ động

Người không hút thuốc vẫn có thể tiếp xúc với các chất độc hại khi sống hoặc làm việc gần người hút thuốc.

Khói thuốc thụ động có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư phổi. Vì vậy, duy trì môi trường sống và làm việc không khói thuốc là biện pháp quan trọng để hạn chế phơi nhiễm.

Khí radon

Radon là một loại khí phóng xạ tự nhiên sinh ra từ sự phân rã của uranium trong đất và đá. Khí này không màu, không mùi và có thể tích tụ trong một số công trình.

Tiếp xúc radon kéo dài có thể làm tổn thương tế bào đường hô hấp và làm tăng nguy cơ ung thư phổi. Mức độ phơi nhiễm phụ thuộc vào vị trí địa lý và đặc điểm của từng công trình.

Tiếp xúc nghề nghiệp và môi trường

Một số chất có thể làm tăng nguy cơ ung thư phổi khi tiếp xúc trong thời gian dài, đặc biệt trong môi trường lao động.

Các tác nhân được biết đến gồm:

• Amiăng;
• Arsenic;
• Chromium;
• Nickel;
• Một số loại bụi và hóa chất công nghiệp.

Người làm việc trong môi trường có nguy cơ nên tuân thủ quy định an toàn lao động và sử dụng phương tiện bảo hộ phù hợp.

Ô nhiễm không khí cũng được xem là một yếu tố nguy cơ, mặc dù mức độ ảnh hưởng khác nhau tùy cường độ và thời gian phơi nhiễm.

Ung thư phổi ở người chưa từng hút thuốc

Ung thư phổi không chỉ xảy ra ở người hút thuốc. Người chưa từng hút vẫn có thể mắc bệnh do nhiều yếu tố như khói thuốc thụ động, radon, ô nhiễm không khí, phơi nhiễm nghề nghiệp hoặc những thay đổi di truyền.

Vì vậy, không hút thuốc giúp giảm đáng kể nguy cơ nhưng không loại bỏ hoàn toàn khả năng mắc ung thư phổi.

Tiền sử gia đình và yếu tố di truyền

Người có cha mẹ, anh chị em hoặc người thân gần mắc ung thư phổi có thể có nguy cơ cao hơn so với một số nhóm khác.

Tuy nhiên, yếu tố gia đình thường phức tạp vì có thể liên quan đồng thời đến gene, môi trường sống và thói quen chung. Có tiền sử gia đình không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh.

Các biện pháp giúp giảm nguy cơ mắc ung thư phổi

Không thể phòng ngừa tuyệt đối mọi trường hợp, nhưng giảm tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ có thể góp phần bảo vệ sức khỏe phổi.

Không hút thuốc và hạn chế tiếp xúc với khói thuốc

Nếu chưa hút thuốc, không nên bắt đầu; nếu đang hút, cai thuốc là một trong những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ ung thư phổi. Đồng thời, nên duy trì môi trường sống không khói thuốc, tránh hút trong nhà, ô tô hoặc không gian kín và hạn chế tiếp xúc với khói thuốc thụ động.

Hạn chế tiếp xúc với các tác nhân gây ung thư

Tại nơi làm việc, cần tuân thủ quy định an toàn nếu tiếp xúc với bụi, hóa chất hoặc các chất có khả năng gây ung thư. Ở những khu vực có nguy cơ radon, việc đánh giá và kiểm soát nồng độ khí trong công trình có thể được thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan y tế hoặc môi trường tại địa phương.

Đánh giá nguy cơ và tầm soát khi phù hợp

Ung thư phổi ở giai đoạn sớm có thể chưa gây triệu chứng rõ ràng. Ở những người thuộc nhóm nguy cơ cao, tầm soát bằng CT liều thấp có thể giúp phát hiện bệnh sớm hơn.

Tuy nhiên, tầm soát không dành cho tất cả mọi người. Tuổi, tiền sử hút thuốc, thời gian đã cai và tình trạng sức khỏe cần được xem xét trước khi chỉ định.

Người có tiền sử hút thuốc nhiều nên trao đổi với bác sĩ để xác định có thuộc nhóm cần tầm soát hay không, thay vì tự chụp X-quang hoặc CT định kỳ.

Ngoài ra, nên đi khám nếu xuất hiện những dấu hiệu kéo dài hoặc bất thường như:

• Ho kéo dài hoặc thay đổi tính chất cơn ho;
• Ho ra máu;
• Đau ngực dai dẳng;
• Khó thở hoặc thở khò khè mới xuất hiện;
• Khàn tiếng kéo dài;
• Sụt cân không chủ ý;
• Mệt mỏi bất thường;
• Nhiễm trùng hô hấp tái diễn.

Những triệu chứng này không đồng nghĩa chắc chắn mắc ung thư phổi nhưng cần được kiểm tra để xác định nguyên nhân.

Như vậy, với thắc mắc “Bệnh ung thư phổi có lây không?”, câu trả lời là không. Người bệnh có thể sinh hoạt và tiếp xúc bình thường với gia đình mà không làm truyền ung thư sang người khác. Điều cần quan tâm hơn là hạn chế hút thuốc, khói thuốc thụ động, khí radon và các tác nhân nghề nghiệp có khả năng làm tăng nguy cơ mắc bệnh.