Bị tiêu chảy ở người lớn nên ăn gì để nhanh hồi phục và tránh biến chứng?

Tiêu chảy ở người lớn có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như nhiễm khuẩn, rối loạn tiêu hóa, ăn uống không đảm bảo vệ sinh hoặc tác dụng phụ của thuốc. Bên cạnh điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ, chế độ ăn uống đóng vai trò then chốt, quyết định tốc độ hồi phục và mức độ an toàn cho sức khỏe.

Bị tiêu chảy ở người lớn nên ăn gì?

Khi bị tiêu chảy, người lớn nên ưu tiên các thực phẩm dễ tiêu, ít chất béo, không kích thích ruột, giúp làm đặc phân và bù lại lượng nước cũng như khoáng chất đã mất. Theo các chuyên gia dinh dưỡng, chế độ ăn trong giai đoạn này cần tập trung vào việc cung cấp năng lượng nhẹ nhàng, bổ sung lợi khuẩn và các chất điện giải thiết yếu từ đó hỗ trợ hệ tiêu hóa ổn định trở lại mà không gây thêm áp lực.

Dưới đây là các thực phẩm được khuyến nghị hàng đầu khi bị tiêu chảy ở người lớn, bạn có thể tham khảo và áp dụng linh hoạt:

Chuối chín

Chuối chín là “siêu thực phẩm” trong chế độ ăn khi tiêu chảy nhờ hàm lượng kali dồi dào - khoáng chất thường bị mất nhiều qua phân lỏng. Kali giúp cân bằng điện giải, duy trì hoạt động của cơ và thần kinh. Chất xơ pectin trong chuối chín hỗ trợ làm đặc phân và làm chậm nhu động ruột.

Khi ăn chuối, bạn nên chọn chuối chín tự nhiên, ăn 1 - 2 quả mỗi lần, tránh chuối xanh vì có thể làm tình trạng nặng hơn.

Cháo trắng, cơm mềm

Cháo trắng hoặc cơm nhão là lựa chọn đầu tiên và an toàn nhất khi bị tiêu chảy. Những món này dễ tiêu hóa, ít gây áp lực cho ruột đang nhạy cảm và giúp cung cấp năng lượng cơ bản khi cơ thể mệt mỏi do mất nước.

Về bản chất, cháo trắng cũng như cơm mềm chứa tinh bột đơn giản, dễ hấp thu, giúp làm đặc phân tự nhiên. Bạn có thể nấu cháo loãng với một chút muối để bù natri hoặc thêm ít thịt nạc xay nhuyễn khi tình trạng đã cải thiện. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng tinh bột từ gạo giúp giảm nhu động ruột quá mức từ đó hạn chế số lần đi ngoài.

Sữa chua men sống

Sữa chua chứa lợi khuẩn probiotic là lựa chọn tuyệt vời để cân bằng hệ vi sinh đường ruột bị rối loạn do tiêu chảy. Lợi khuẩn giúp ức chế vi khuẩn có hại, hỗ trợ phục hồi niêm mạc ruột bị tổn thương. Các nghiên cứu quốc tế cho thấy bổ sung probiotic có thể rút ngắn thời gian tiêu chảy từ 1 - 2 ngày.

Theo khuyến cáo của các chuyên gia, khi bị tiêu chảy, bạn chỉ nên dùng sữa chua không đường, để ở nhiệt độ phòng trước khi ăn để tránh kích thích lạnh.

Táo hấp hoặc táo nghiền

Táo khi được hấp chín hoặc nghiền nhuyễn sẽ phát huy tối đa lợi ích mà không gây kích thích ruột như táo sống. Pectin - chất xơ hòa tan trong táo giúp hút nước trong ruột, làm phân đặc hơn. Bên cạnh đó, táo cũng là nguồn cung cấp năng lượng nhẹ và một số vitamin cần thiết cho quá trình hồi phục.

Bạn có thể kết hợp với cháo hoặc ăn riêng, tránh ăn cả vỏ nếu ruột còn yếu.

Thịt nạc, cá hấp

Khi cơ thể đã bớt đi ngoài nhiều, bạn cần bổ sung protein để tránh suy nhược và hỗ trợ tái tạo tế bào. Thịt gà nạc, thịt heo nạc, cá trắng hấp hoặc luộc cung cấp đạm dễ hấp thu mà không gây nặng bụng. Bạn nên tránh các loại thịt đỏ nhiều mỡ hoặc nội tạng. Bên cạnh đó, chế biến đơn giản, không gia vị mạnh, ăn lượng vừa phải là tốt nhất để thử phản ứng của cơ thể.

Dung dịch bù nước - điện giải (oresol)

Đây không phải thực phẩm nhưng là “người bạn” không thể thiếu khi bị tiêu chảy ở người lớn. Oresol giúp bù nhanh natri, kali, glucose bị mất, phòng ngừa mất nước nghiêm trọng.

Khi sử dụng oresol, bạn cần pha đúng tỷ lệ theo hướng dẫn trên bao bì, uống từng ngụm nhỏ suốt ngày.

Các chuyên gia khuyến cáo đây là biện pháp hàng đầu để giảm nguy cơ biến chứng do mất nước.

Các thực phẩm cần tránh khi bị tiêu chảy

Bên cạnh việc bổ sung dinh dưỡng đúng cách, việc kiêng kỵ nghiêm ngặt là yếu tố then chốt để tránh làm tổn thương niêm mạc ruột và ngăn ngừa tình trạng mất nước trầm trọng hơn. Dưới đây là những nhóm thực phẩm bạn cần tuyệt đối tránh trong giai đoạn hệ tiêu hóa đang nhạy cảm, bạn đọc có thể tham khảo:

• Đồ ăn nhiều dầu mỡ và chiên rán: Chất béo khó tiêu gây áp lực lớn lên hệ thống tiêu hóa vốn đang yếu ớt, dễ làm tăng tiết dịch ruột và khiến tình trạng đi ngoài trở nên tồi tệ hơn.
• Thực phẩm cay nóng, nhiều gia vị: Các loại ớt, tiêu hay gia vị đậm màu kích thích mạnh lên niêm mạc ruột, làm tăng nhu động ruột dẫn đến những cơn đau bụng quặn thắt.
• Sữa tươi và các sản phẩm giàu lactose: Khi bị tiêu chảy, cơ thể tạm thời thiếu hụt enzyme lactase để tiêu hóa đường lactose. Việc nạp sữa lúc này dễ gây ra hiện tượng đầy hơi, chướng bụng và sôi bụng.
• Đồ ngọt và thực phẩm nhiều đường: Đường đơn (trong bánh kẹo, nước ngọt) có đặc tính hút nước vào lòng ruột, làm tăng thể tích phân lỏng và kéo dài thời gian hồi phục.
• Chất kích thích (cà phê, rượu bia, nước có gas): Caffeine và cồn làm tăng tốc độ co bóp của ruột và thúc đẩy quá trình mất nước khiến cơ thể nhanh chóng rơi vào trạng thái mệt mỏi, kiệt sức.
• Thực phẩm sống và đồ lên men: Rau sống, gỏi cá hay các loại mắm chưa qua chế biến kỹ ẩn chứa nguy cơ nhiễm khuẩn, ký sinh trùng có thể biến một đợt tiêu chảy thông thường thành nhiễm trùng đường ruột cấp tính.
• Chất xơ không hòa tan và trái cây có tính axit: Các loại rau già, bắp cải sống hoặc trái cây quá chua (cam, chanh) dễ gây kích ứng cơ học lên thành ruột đang bị viêm, làm tăng số lần đi ngoài trong ngày.

Người lớn nên làm gì khi bị tiêu chảy?

Để kiểm soát tình trạng tiêu chảy và đẩy nhanh quá trình hồi phục, bên cạnh chế độ dinh dưỡng, bạn cần tuân thủ lộ trình chăm sóc khoa học dưới đây:

Bù nước và điện giải (ưu tiên hàng đầu)

Mất nước là biến chứng nguy hiểm nhất của tiêu chảy. Hãy uống nước liên tục từng ngụm nhỏ, ưu tiên dùng dung dịch oresol được pha đúng tỉ lệ theo hướng dẫn trên bao bì. Nếu không có sẵn, bạn có thể thay thế tạm thời bằng nước cháo muối hoặc nước dừa để bù lại lượng khoáng chất đã mất.

Chế độ nghỉ ngơi và vệ sinh

Khi bị tiêu chảy, bên cạnh bổ sung dinh dưỡng và bù nước điện giải, bạn nên:

• Nghỉ ngơi tuyệt đối: Tránh làm việc nặng hoặc vận động quá sức để cơ thể tập trung năng lượng cho việc phục hồi hệ miễn dịch và chữa lành niêm mạc ruột.
• Vệ sinh nghiêm ngặt: Rửa tay sạch bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh nhằm ngăn chặn chu trình lây nhiễm chéo hoặc tái nhiễm khuẩn.

Theo dõi các dấu hiệu lâm sàng

Khi bị tiêu chảy, bạn cần theo dõi kỹ số lần đi tiêu, màu sắc và tính chất phân (có nhầy, máu hay không) cũng như các cơn đau bụng đi kèm để cung cấp thông tin chính xác cho bác sĩ khi cần thiết. Bạn tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc cầm tiêu chảy cấp tốc. Việc cầm phân giả tạo có thể khiến vi khuẩn và độc tố bị giữ lại trong ruột lâu hơn, khiến tình trạng viêm nhiễm trở nên trầm trọng.

Khi nào cần gặp bác sĩ ngay lập tức?

Bạn cần đến cơ sở y tế để thăm khám nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Tiêu chảy kéo dài trên 48 giờ mà không có dấu hiệu thuyên giảm.
• Sốt cao liên tục, đau bụng quặn thắt dữ dội.
• Phân có lẫn máu hoặc có màu đen như nhựa đường.
• Dấu hiệu mất nước nặng: Môi khô khốc, mắt trũng, khát nước dữ dội, tiểu rất ít hoặc không có nước tiểu, chóng mặt hoặc lờ đờ.

Bị tiêu chảy ở người lớn nên ăn gì là yếu tố then chốt giúp kiểm soát triệu chứng và rút ngắn thời gian hồi phục. Việc ưu tiên thực phẩm dễ tiêu như cháo trắng, chuối chín, sữa chua men sống, kết hợp bù nước đầy đủ và tránh các yếu tố kích thích đường ruột sẽ giúp cơ thể nhanh chóng ổn định trở lại. Tuy nhiên, chế độ ăn chỉ là biện pháp hỗ trợ, không thay thế việc theo dõi và điều trị y tế khi cần thiết. Nếu tiêu chảy kéo dài hoặc kèm dấu hiệu bất thường, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được tư vấn và điều trị kịp thời, tránh để lại hậu quả lâu dài cho sức khỏe.