Cân nặng khỏe mạnh - Đừng chỉ nhìn con số trên bàn cân

Cân nặng khỏe mạnh không chỉ là gầy hay mập 1

Tại Việt Nam, các vấn đề liên quan đến cân nặng đang trở nên đáng lo ngại khi thiếu cân, suy dinh dưỡng và thừa cân, béo phì cùng tồn tại trong cộng đồng. Không ít người vẫn đánh giá sức khỏe chỉ dựa vào cảm quan “gầy hay mập”, trong khi y học hiện đại nhấn mạnh việc duy trì cân nặng khỏe mạnh theo tiêu chí khoa học là yếu tố then chốt để phòng ngừa bệnh không lây nhiễm và nâng cao chất lượng sống.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (US CDC), cân nặng khỏe mạnh là mức cân nặng phù hợp với chiều cao, giới tính, độ tuổi và thể trạng sinh học. Trạng thái này giúp cơ thể hoạt động hiệu quả và giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính.

Điều quan trọng cần nhấn mạnh

Cân nặng khỏe mạnh không chỉ là gầy hay mập 2

Một người quá gầy có thể đối mặt với suy giảm miễn dịch, loãng xương và rối loạn nội tiết, trong khi thừa cân, béo phì làm tăng nguy cơ tim mạch, đái tháo đường và nhiều bệnh lý chuyển hóa khác. Vì vậy, đánh giá cân nặng cần dựa trên chỉ số y khoa thay vì cảm tính.

Chỉ số BMI là gì? BMI bao nhiêu là phù hợp với người Việt Nam?

BMI (Body Mass Index - chỉ số khối cơ thể) là công cụ được WHO và Bộ Y tế Việt Nam sử dụng phổ biến để đánh giá tình trạng cân nặng ở mức cộng đồng. Chỉ số này là công thức được tính bằng cân nặng (kilogram) chia cho bình phương chiều cao (mét), giúp phân loại tình trạng thiếu cân, cân nặng khỏe mạnh, thừa cân và béo phì.

BMI có ưu điểm là đơn giản, dễ áp dụng, tuy không phản ánh chính xác tỷ lệ mỡ hay khối cơ nhưng vẫn rất hữu ích trong sàng lọc ban đầu.

Việc sử dụng ngưỡng này giúp phát hiện sớm nguy cơ bệnh lý. Thực tế cho thấy, nhiều người Việt Nam dù không “quá mập” theo cảm nhận vẫn có nguy cơ cao mắc đái tháo đường tuýp 2 hoặc tăng huyết áp khi BMI từ 23 trở lên.

Cần lưu ý rằng BMI không thay thế thăm khám y khoa, nhưng là công cụ quan trọng để mỗi người tự theo dõi và điều chỉnh lối sống kịp thời.

Gánh nặng kép dinh dưỡng tại Việt Nam - Vấn đề không thể xem nhẹ

Một trong những thách thức lớn hiện nay được Bộ Y tế và Viện Dinh dưỡng Quốc gia nhiều lần cảnh báo là tình trạng “gánh nặng kép dinh dưỡng”.

Gánh nặng kép dinh dưỡng là hiện tượng suy dinh dưỡng, thiếu vi chất và thừa cân - béo phì cùng tồn tại trong cùng một quốc gia, thậm chí trong cùng một hộ gia đình. Tại Việt Nam, tình trạng này thể hiện rất rõ.

WHO và Bộ Y tế Việt Nam đều nhận định rằng gánh nặng kép dinh dưỡng làm gia tăng nguy cơ bệnh không lây nhiễm, tạo áp lực lớn lên hệ thống y tế và ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai. Việc duy trì cân nặng khỏe mạnh vì thế không chỉ mang ý nghĩa cá nhân mà còn là vấn đề sức khỏe cộng đồng.

Ăn uống, vận động và lối sống - Ba trụ cột của cân nặng khỏe mạnh

Các khuyến nghị y tế hiện nay đều thống nhất rằng không có giải pháp ngắn hạn hay ăn kiêng cực đoan nào mang lại cân nặng khỏe mạnh bền vững. Thay vào đó, cần xây dựng lối sống phù hợp với thể trạng và điều kiện sinh hoạt.

Ăn uống hợp lý theo tháp dinh dưỡng của Bộ Y tế

Viện Dinh dưỡng Quốc gia đã xây dựng 7 tháp dinh dưỡng theo từng nhóm tuổi, giúp người dân dễ hình dung khẩu phần ăn phù hợp trong ngày. Nguyên tắc cốt lõi là:

• Ăn đủ năng lượng, không bỏ bữa.
• Đa dạng thực phẩm, đảm bảo đủ các nhóm chất.
• Ưu tiên rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt.
• Hạn chế đường, muối, chất béo bão hòa.

Việc chuyển đổi đơn vị đo từ gram sang thìa, bát, cốc trong tháp dinh dưỡng mới cũng giúp người dân áp dụng dễ dàng hơn trong bữa ăn hằng ngày.

Vận động thể lực phù hợp với độ tuổi

Theo WHO, vận động thể lực là yếu tố không thể thiếu để duy trì cân nặng khỏe mạnh. Người trưởng thành nên vận động ít nhất 30 phút mỗi ngày, trong khi trẻ em và thanh thiếu niên cần khoảng 60 phút/ngày.

Hoạt động thể lực không nhất thiết phải phức tạp; đi bộ nhanh, đạp xe, làm việc nhà hoặc chơi thể thao đều mang lại lợi ích rõ rệt nếu duy trì đều đặn.

Ngủ đủ giấc và quản lý căng thẳng

Nhiều bằng chứng y khoa cho thấy thiếu ngủ và stress kéo dài có thể làm rối loạn hormone kiểm soát cảm giác đói - no, từ đó ảnh hưởng đến cân nặng. Ngủ đủ giấc và giữ tinh thần ổn định là phần quan trọng nhưng thường bị bỏ qua trong kiểm soát cân nặng.

Cân nặng khỏe mạnh là kết quả của sự cân bằng giữa dinh dưỡng, vận động và lối sống, chứ không phải mục tiêu giảm cân nhanh hay chạy theo chuẩn hình thể. Trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với gánh nặng kép dinh dưỡng, việc hiểu đúng về BMI, áp dụng tháp dinh dưỡng theo khuyến nghị Bộ Y tế và duy trì thói quen sống lành mạnh sẽ giúp mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình một cách bền vững.