Cây hoa mào gà có tác dụng gì? Lưu ý khi sử dụng

Trong kho tàng dược liệu Đông y, cây mào gà được biết đến là vị thuốc có nhiều công dụng hữu ích. Loài cây này thường mọc phổ biến ở nhiều nơi, dễ nhận biết nhờ cụm hoa có hình dạng giống mào gà. Bên cạnh giá trị làm cảnh, cây mào gà còn mang lại nhiều lợi ích đối với sức khỏe nếu sử dụng đúng cách.

Cây mào gà có đặc điểm gì?

Cây hoa mào gà là loài thực vật có hoa thuộc họ Dền, thường mọc dạng thân thảo mềm và cho hoa với hình dáng đặc trưng, màu sắc đa dạng như đỏ, trắng, vàng, cam… Ở Việt Nam, phổ biến nhất là hai loại mào gà trắng và mào gà đỏ, vừa được trồng làm cảnh vừa được sử dụng làm dược liệu.

Cây hoa mào gà trắng

Cây mào gà trắng còn được gọi với nhiều tên khác như thanh lương tử, bạch kê quan hoa… có tên khoa học là Celosia argentea L.

Đây là cây mọc quanh năm, thân thẳng, nhỏ, bề mặt nhẵn và phân nhiều nhánh. Chiều cao trung bình dao động từ 0,3 đến 2 mét. Lá mọc so le, có dạng thuôn dài giống hình mũi mác và đầu lá nhọn. Cây thường ra hoa vào mùa xuân đến mùa hè, hoa có màu trắng hoặc hơi ngả hồng, mọc tập trung ở đầu cành và không có cuống, chiều dài mỗi bông khoảng 3 - 7 cm. Quả thuộc dạng nang, bên trong chứa nhiều hạt nhỏ, dẹt, có màu nâu đỏ hoặc đen.

Loài cây này có thể mọc hoang hoặc được trồng rộng rãi để làm cảnh và làm dược liệu.

Cây hoa mào gà đỏ

Cây mào gà đỏ còn được gọi là bông mào gà đỏ hoặc kê quan hoa, có tên khoa học là Celosia cristata L.

Cây có thân cứng hơn, thường được trồng theo chu kỳ một năm, phân nhiều cành và bề mặt nhẵn. Lá có dạng thuôn dài, đầu nhọn, phiến lá nguyên và hình hơi giống trứng. Hoa có màu đỏ tươi hoặc đỏ sẫm, hình dáng xù, nhăn giống mào gà đặc trưng. Quả có dạng hình trứng hoặc hình cầu, bên trong chứa khoảng 8 - 10 hạt nhỏ màu đen, bề mặt bóng.

Bộ phận sử dụng làm dược liệu

Cả hai loại mào gà trắng và đỏ đều có thể sử dụng hoa, hạt và phần mầm non để làm thuốc.

Thu hái và chế biến

Hoa và hạt thường được thu hoạch vào khoảng tháng 9 - 10 khi hạt đã chín. Cụm hoa sẽ được cắt về, phơi hoặc sấy khô, sau đó tách lấy hạt và tiếp tục làm khô để bảo quản lâu dài. Mầm non có thể thu hái quanh năm tùy nhu cầu sử dụng.

Thành phần hóa học

Mào gà trắng chứa một số chất béo và hoạt chất có tác dụng kháng khuẩn, chống viêm. Trong khi đó, mào gà đỏ có chứa betanin, anthocyanin, các vi chất dinh dưỡng và một lượng chất béo trong hạt, góp phần tạo nên giá trị dược liệu của cây.

Cây mào gà có tác dụng gì?

Cây hoa mào gà là dược liệu quen thuộc trong y học cổ truyền, đồng thời cũng được nghiên cứu trong y học hiện đại nhờ nhiều hoạt tính sinh học có lợi cho sức khỏe. Tác dụng của cây có sự khác nhau giữa hai loại phổ biến là mào gà đỏ và mào gà trắng.

Tác dụng của hoa mào gà đỏ

Theo y học cổ truyền, hoa mào gà đỏ có vị ngọt, tính mát, thường được dùng với công dụng thanh nhiệt, làm mát máu và cầm máu. Dược liệu này hay được ứng dụng trong các trường hợp như kiết lỵ do nhiễm khuẩn, trĩ có chảy máu, nôn ra máu, ho ra máu, chảy máu cam, tiểu buốt, tiểu ra máu, rong kinh, rong huyết, băng huyết, di tinh, tăng huyết áp, đái dưỡng chấp hoặc các tình trạng mề đay ngoài da.

Theo các nghiên cứu hiện đại, hoa mào gà đỏ chứa nhiều thành phần dinh dưỡng như protein, lipid, chứa vitamin C, carotenoid và một số vitamin nhóm B, acid folic, acid amin như lysine, tryptophan cùng nhiều vi chất quan trọng. Nhờ đó, loài cây này còn được xem là nguồn thực phẩm có giá trị dinh dưỡng tương đối cao, đồng thời hỗ trợ nhiều hoạt động sinh lý của cơ thể.

Tác dụng của hoa mào gà trắng

Trong y học cổ truyền, hoa mào gà trắng có tính hơi hàn, vị đắng, quy vào kinh Can. Dược liệu này có tác dụng thanh nhiệt ở gan, cải thiện thị lực, chống viêm, hỗ trợ cầm máu và khu phong. Vì vậy thường được sử dụng trong các trường hợp như tăng huyết áp, ho ra máu, lỵ, chảy máu cam, trĩ chảy máu, tiểu buốt, tiểu rắt hoặc bế kinh.

Nhìn chung, cả hai loại mào gà đều có giá trị dược liệu nhất định, tuy nhiên cần sử dụng đúng cách và đúng chỉ định để đảm bảo hiệu quả và an toàn cho sức khỏe.

Lưu ý khi sử dụng cây mào gà

Cây hoa mào gà từ lâu đã được ứng dụng trong Y học cổ truyền nhằm hỗ trợ điều trị nhiều vấn đề sức khỏe khác nhau. Dược liệu này được đánh giá tương đối lành tính và ít chứa độc tính. Tuy nhiên, trong quá trình sử dụng vẫn cần lưu ý một số vấn đề sau:

• Chỉ nên dùng cây hoa mào gà theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc thầy thuốc Y học cổ truyền để đảm bảo hiệu quả và an toàn.
• Người có hệ tiêu hóa kém, thường xuyên đầy bụng, khó tiêu, cơ thể dễ lạnh, tay chân lạnh nên hạn chế sử dụng.
• Phụ nữ mang thai không nên tự ý dùng dược liệu này.

Theo Y học cổ truyền, cây hoa mào gà có tác dụng thanh nhiệt Can, hỗ trợ cải thiện các triệu chứng như mắt sưng, nhìn mờ hay suy giảm thị lực. Ngoài ra, nhiều nghiên cứu còn cho thấy chiết xuất từ cây hoa mào gà có tiềm năng chống oxy hóa, hỗ trợ điều hòa miễn dịch, chống tiêu chảy, hỗ trợ kiểm soát đường huyết, kháng nhiễm trùng và góp phần ức chế sự phát triển của khối u.

Phần lớn những công dụng này đã được ghi nhận thông qua các nghiên cứu dược lý trên mô hình in vitro, in vivo cũng như một số nghiên cứu lâm sàng. Dù vậy, việc sử dụng cây hoa mào gà vẫn cần thận trọng và tuân theo chỉ định chuyên môn. Nếu đang sử dụng thuốc điều trị hoặc có bệnh lý nền, người dùng nên tham khảo ý kiến bác sĩ để hạn chế nguy cơ tương tác thuốc và các tác dụng không mong muốn.

Nhờ những đặc tính dược liệu tự nhiên, cây hoa mào gà đã trở thành một trong những vị thuốc dân gian được sử dụng khá phổ biến. Tuy nhiên, người dùng nên tham khảo ý kiến chuyên môn trước khi áp dụng để hạn chế các tác dụng không mong muốn và đạt hiệu quả tốt hơn. Không nên tự ý áp dụng các bài thuốc dân gian có nguyên liệu là cây mào gà.