Chỉ số acid uric bao nhiêu là bình thường? Các nguyên nhân gây tăng uric acid trong máu

Acid uric là sản phẩm được tạo ra khi cơ thể chuyển hóa purin, một chất có sẵn trong cơ thể và trong nhiều loại thực phẩm. Phần lớn acid uric được đào thải qua thận. Khi cơ thể tạo ra quá nhiều hoặc thận đào thải không hiệu quả, nồng độ acid uric trong máu có thể tăng lên.

Chỉ số acid uric bao nhiêu là bình thường?

Không có một khoảng “bình thường” duy nhất áp dụng cho mọi phòng xét nghiệm. Khoảng tham chiếu có thể thay đổi tùy phương pháp xét nghiệm, tuổi và giới tính. Vì vậy, khi đọc kết quả, bạn nên ưu tiên khoảng tham chiếu được in trực tiếp trên phiếu xét nghiệm.

Một số phòng xét nghiệm và tài liệu y khoa sử dụng các khoảng tham chiếu khác nhau. Chẳng hạn, ở người trưởng thành, một hệ thống xét nghiệm sử dụng khoảng 3,7 - 8,0 mg/dL ở nam và 2,7 - 6,1 mg/dL ở nữ. Một nguồn khác đưa ra khoảng 4,0 - 8,6 mg/dL ở nam và 3,0 - 7,1 mg/dL ở nữ.

Đơn vị xét nghiệm cũng có thể là µmol/L thay vì mg/dL. Có thể quy đổi gần đúng theo công thức:

• 1 mg/dL acid uric ≈ 59,5 µmol/L.

Điều quan trọng là không nên đánh đồng khoảng tham chiếu của xét nghiệm với mục tiêu acid uric khi điều trị gout. Ở người đã được chẩn đoán gout và đang điều trị hạ urat, mục tiêu thường thấp hơn khoảng tham chiếu thông thường. Một số hướng dẫn đặt mục tiêu dưới 360 µmol/L (6 mg/dL) và có thể cân nhắc dưới 300 µmol/L (5 mg/dL) ở một số trường hợp gout nặng hơn.

Ngoài con số acid uric, bác sĩ có thể cần xem xét triệu chứng, tiền sử gout hoặc sỏi thận, chức năng thận, thuốc đang sử dụng và các bệnh lý đi kèm. Vì vậy, một kết quả cao hơn giới hạn tham chiếu chưa đủ để tự kết luận rằng bạn mắc gout.

Những bệnh lý liên quan đến axit uric

Nồng độ acid uric tăng kéo dài có thể liên quan đến sự hình thành tinh thể urat và một số vấn đề sức khỏe. Tuy nhiên, tăng acid uric không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh.

• Bệnh gout: Khi urat tích tụ và hình thành tinh thể trong khớp, phản ứng viêm có thể gây những cơn đau, sưng, nóng và đỏ khớp. Không phải tất cả người tăng acid uric đều phát triển thành gout.
• Hạt tophi: Ở người mắc gout kéo dài và kiểm soát urat không tốt, các tinh thể có thể tích tụ thành những khối dưới da hoặc quanh khớp, thường được gọi là hạt tophi.
• Sỏi tiết niệu: Acid uric có thể tham gia vào quá trình hình thành một số loại sỏi trong hệ tiết niệu. Nguy cơ còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như độ acid của nước tiểu, lượng nước uống và các yếu tố chuyển hóa khác.
• Bệnh thận: Thận đóng vai trò quan trọng trong việc đào thải acid uric. Khi chức năng thận suy giảm, khả năng loại bỏ urat có thể giảm và khiến nồng độ trong máu tăng. Ngược lại, các vấn đề liên quan đến urat cũng có thể xuất hiện đồng thời với bệnh thận.
• Một số rối loạn chuyển hóa: Acid uric cao thường được ghi nhận cùng với béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc hội chứng chuyển hóa. Tuy nhiên, việc xuất hiện đồng thời không có nghĩa acid uric cao trực tiếp gây ra tất cả các bệnh lý này.

Các nguyên nhân gây tăng uric acid trong máu

Về cơ bản, tăng acid uric xảy ra khi cơ thể tạo ra nhiều urat hơn hoặc khi khả năng đào thải urat bị giảm. Một người cũng có thể đồng thời có nhiều yếu tố nguy cơ.

Chế độ ăn chứa nhiều purin

Purin được chuyển hóa thành acid uric trong cơ thể. Việc thường xuyên ăn nhiều thực phẩm giàu purin, đặc biệt một số loại nội tạng và thịt, có thể góp phần làm tăng acid uric ở người có nguy cơ.

Điều này không có nghĩa người tăng acid uric phải loại bỏ hoàn toàn mọi thực phẩm chứa purin. Chế độ ăn nên được điều chỉnh cân đối và phù hợp với tình trạng sức khỏe tổng thể.

Uống nhiều đồ uống có cồn

Sử dụng đồ uống có cồn có thể làm tăng nguy cơ tăng uric acid và gout. Ảnh hưởng có thể khác nhau tùy loại đồ uống, lượng sử dụng và đặc điểm sức khỏe của từng người. Ở người đã có acid uric cao hoặc gout, hạn chế đồ uống có cồn thường là một phần của kế hoạch thay đổi lối sống.

Tiêu thụ nhiều fructose

Một lượng lớn fructose, đặc biệt từ đồ uống hoặc thực phẩm có nhiều đường bổ sung, có thể làm tăng sản xuất acid uric. Vì vậy, giảm nước ngọt và các đồ uống chứa nhiều đường bổ sung không chỉ hữu ích cho việc kiểm soát uric acid mà còn hỗ trợ kiểm soát cân nặng và sức khỏe chuyển hóa.

Suy giảm chức năng thận

Thận chịu trách nhiệm loại bỏ phần lớn acid uric ra khỏi cơ thể. Khi chức năng thận suy giảm, urat có thể không được đào thải hiệu quả và tích tụ trong máu. Trong trường hợp acid uric tăng kèm bất thường chức năng thận, việc xử trí cần dựa trên đánh giá của bác sĩ thay vì chỉ điều chỉnh chế độ ăn.

Thừa cân và các vấn đề chuyển hóa

Thừa cân, béo phì và một số rối loạn chuyển hóa thường đi kèm nguy cơ tăng acid uric. Kiểm soát cân nặng hợp lý có thể hỗ trợ cải thiện sức khỏe chuyển hóa nói chung.

Tuy nhiên, không nên giảm cân quá nhanh hoặc áp dụng chế độ ăn quá khắc nghiệt. Những thay đổi chuyển hóa mạnh trong quá trình giảm cân nhanh có thể ảnh hưởng đến nồng độ acid uric.

Một số loại thuốc

Một số thuốc có thể ảnh hưởng đến nồng độ acid uric, trong đó có một số thuốc lợi tiểu và thuốc ức chế miễn dịch. Nếu xét nghiệm acid uric tăng trong thời gian đang điều trị bệnh khác, bạn nên cung cấp đầy đủ danh sách thuốc cho bác sĩ. Không tự ngừng hoặc đổi liều thuốc đang sử dụng chỉ vì kết quả acid uric cao.

Một số bệnh lý và tình trạng sức khỏe

Một số bệnh hoặc tình trạng làm tăng quá trình phân hủy tế bào, rối loạn chuyển hóa hoặc ảnh hưởng đến chức năng thận có thể khiến acid uric tăng. Mất nước cũng có thể góp phần làm nồng độ acid uric trong máu cao hơn. Nếu chỉ số tăng đáng kể hoặc tăng kéo dài mà chưa rõ nguyên nhân, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm để tìm yếu tố liên quan.

Cách phòng tránh nồng độ axit uric tăng cao

Không phải mọi trường hợp tăng acid uric đều có thể phòng tránh hoàn toàn. Tuy nhiên, những thói quen dưới đây có thể giúp kiểm soát các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi:

• Duy trì chế độ ăn cân đối: Hạn chế việc thường xuyên ăn quá nhiều thực phẩm giàu purin, đặc biệt nội tạng động vật. Không cần tự áp dụng chế độ kiêng khem quá mức nếu chưa có chỉ định.
• Hạn chế đồ uống có cồn: Điều này đặc biệt đáng lưu ý ở người đã có acid uric cao hoặc từng bị gout.
• Giảm đồ uống nhiều đường: Nước ngọt và các sản phẩm chứa nhiều đường bổ sung, đặc biệt fructose, nên được hạn chế.
• Uống đủ nước: Duy trì đủ dịch giúp thận thực hiện chức năng đào thải. Lượng nước phù hợp khác nhau giữa từng người, đặc biệt nếu mắc bệnh tim hoặc bệnh thận cần hạn chế dịch.
• Duy trì cân nặng phù hợp: Nếu đang thừa cân, giảm cân từ từ thông qua chế độ ăn cân đối và vận động phù hợp sẽ an toàn hơn các phương pháp giảm cân cấp tốc.
• Theo dõi bệnh nền: Kiểm soát tốt bệnh thận, tăng huyết áp, đái tháo đường và các vấn đề chuyển hóa có ý nghĩa đối với sức khỏe tổng thể.
• Kiểm tra thuốc đang dùng: Nếu nghi ngờ một loại thuốc làm tăng acid uric, hãy trao đổi với bác sĩ. Không tự ngừng thuốc kê đơn.

Một vài lưu ý điều trị tăng axit uric trong máu

Phát hiện acid uric cao không đồng nghĩa tất cả mọi người đều phải dùng thuốc. Quyết định điều trị phụ thuộc vào mức độ tăng, triệu chứng, tiền sử gout, sỏi tiết niệu, chức năng thận và nhiều yếu tố khác.

• Không tự dùng thuốc hạ acid uric: Chỉ số cao đơn độc, đặc biệt khi không có triệu chứng, chưa đủ để quyết định cần dùng thuốc. Một số hướng dẫn không khuyến cáo điều trị hạ urat bằng thuốc thường quy cho đa số trường hợp tăng acid uric không triệu chứng.
• Người mắc gout cần mục tiêu điều trị riêng: Nếu đã được chẩn đoán gout và có chỉ định dùng thuốc hạ urat, bác sĩ thường theo dõi acid uric định kỳ và điều chỉnh điều trị để đạt mục tiêu phù hợp.
• Không tự ngừng thuốc khi chỉ số trở về mục tiêu: Acid uric đạt mục tiêu trong quá trình điều trị có thể phản ánh thuốc đang có hiệu quả. Việc có tiếp tục thuốc hay điều chỉnh liều cần do bác sĩ quyết định.
• Theo dõi thêm khi cần thiết: Bác sĩ có thể đánh giá chức năng thận, tiền sử sỏi thận, thuốc đang dùng và các bệnh đi kèm để tìm nguyên nhân cũng như lựa chọn cách xử trí.
• Đi khám khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ gout: Đau khớp đột ngột kèm sưng, nóng hoặc đỏ, đặc biệt nếu triệu chứng mới xuất hiện, cần được đánh giá để xác định nguyên nhân. Không nên chỉ dựa vào acid uric để tự chẩn đoán gout.

Những câu hỏi thường gặp

Acid uric 420 có cao không?

Nếu kết quả là 420 µmol/L, con số này tương đương khoảng 7,1 mg/dL. Việc 420 µmol/L có được đánh dấu cao hay không phụ thuộc vào giới tính và khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm. Với một số khoảng tham chiếu, mức này có thể nằm trong giới hạn ở nam nhưng cao ở nữ.

Nếu bạn đã mắc gout thì cách diễn giải khác: 420 µmol/L cao hơn mục tiêu điều trị dưới 360 µmol/L thường được sử dụng cho người đang điều trị hạ urat. Do đó, cần xem đồng thời giới tính, khoảng tham chiếu trên phiếu xét nghiệm, tiền sử gout và các bệnh lý liên quan.

Acid uric 7.5 có cần uống thuốc không?

Nếu “7.5” có đơn vị là mg/dL, mức này tương đương khoảng 446 µmol/L. Tuy nhiên, chỉ một con số acid uric không đủ để quyết định có cần uống thuốc hay không.

Bác sĩ sẽ cân nhắc bạn đã từng bị gout chưa, số lần xuất hiện cơn gout, có hạt tophi hay tổn thương khớp không, tiền sử sỏi thận, chức năng thận và các yếu tố khác.

Nếu chỉ tình cờ phát hiện acid uric cao nhưng hoàn toàn không có triệu chứng, không nên tự mua thuốc hạ acid uric để sử dụng.

Acid uric 360 ở nữ có bình thường không?

360 µmol/L tương đương khoảng 6,0 mg/dL. Ở nữ, mức này có thể nằm gần giới hạn trên hoặc vẫn nằm trong khoảng tham chiếu của một số phòng xét nghiệm, trong khi một số nơi có thể sử dụng giới hạn khác.

Vì vậy, cách chính xác nhất là đối chiếu với khoảng tham chiếu dành cho nữ được ghi trên chính phiếu xét nghiệm.

Nếu người phụ nữ đã mắc gout và đang điều trị hạ urat, 360 µmol/L lại mang ý nghĩa khác: Mục tiêu thường là dưới 360 µmol/L chứ không đơn thuần xem mức này có nằm trong khoảng tham chiếu hay không.

Acid uric 500 có nguy hiểm không?

Nếu đơn vị là µmol/L, 500 µmol/L tương đương khoảng 8,4 mg/dL và thường được xem là mức tăng so với nhiều khoảng tham chiếu, đặc biệt ở nữ.

Tuy nhiên, không thể xác định mức độ “nguy hiểm” chỉ từ một kết quả xét nghiệm. Acid uric cao không có nghĩa chắc chắn đang xảy ra biến chứng cấp tính. Điều đáng quan tâm là mức tăng có kéo dài hay không, có gout, sỏi thận hoặc bệnh thận hay không và có yếu tố nào đang làm acid uric tăng.

Nếu kết quả lặp lại vẫn cao, bạn nên trao đổi với bác sĩ để đánh giá nguyên nhân và quyết định có cần điều trị hay chỉ cần theo dõi, thay đổi lối sống.

Nhịn ăn có làm giảm acid uric không?

Không nên coi nhịn ăn là phương pháp hạ acid uric. Nhịn ăn kéo dài hoặc giảm cân quá nhanh có thể gây những thay đổi chuyển hóa và không phải là biện pháp phù hợp để tự điều trị tăng acid uric.

Một số xét nghiệm acid uric có thể yêu cầu nhịn ăn trong thời gian ngắn trước khi lấy máu, nhưng đây là yêu cầu nhằm chuẩn bị cho xét nghiệm chứ không phải phương pháp điều trị.

Nếu cần giảm cân, nên lựa chọn chế độ ăn cân đối và giảm cân từ từ thay vì nhịn ăn kéo dài hoặc áp dụng chế độ ăn quá khắc nghiệt.

Uống nhiều nước có hạ acid uric không?

Uống đủ nước hỗ trợ hoạt động của thận và giúp duy trì lượng nước tiểu phù hợp. Đây là một phần hữu ích trong lối sống của nhiều người có acid uric cao hoặc nguy cơ sỏi tiết niệu.

Tuy nhiên, uống thật nhiều nước không phải là cách thay thế thuốc hoặc các biện pháp điều trị cần thiết và không bảo đảm đưa acid uric đang cao về mức mục tiêu.

Bạn nên duy trì lượng nước phù hợp với nhu cầu cơ thể. Người mắc suy tim, bệnh thận hoặc đang được bác sĩ yêu cầu hạn chế dịch cần tuân theo lượng nước được hướng dẫn, không tự tăng lượng nước uống.

Nhìn chung, câu trả lời cho acid uric bao nhiêu là bình thường cần dựa trên giới tính, độ tuổi, đơn vị đo và khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm. Đặc biệt, khoảng tham chiếu ở người khỏe mạnh không giống mục tiêu acid uric dành cho người đang điều trị gout.

Nếu kết quả acid uric cao, bạn không nên tự chẩn đoán gout hoặc tự sử dụng thuốc hạ urat. Việc đánh giá thêm triệu chứng, chức năng thận, tiền sử gout hoặc sỏi thận và các thuốc đang dùng sẽ giúp xác định hướng xử trí phù hợp.