Thực phẩm trong tủ lạnh vẫn có thể gây bệnh: 5 sai lầm cần tránh

Đến giờ ăn trưa, một cô gái lấy phần thức ăn thừa từ tối hôm trước trong tủ lạnh ra hâm nóng. Cô luôn tin rằng chỉ cần bảo quản lạnh và hâm nóng kỹ thì thức ăn sẽ an toàn. Thế nhưng, đến chiều tối, cô bất ngờ bị đau bụng và tiêu chảy nhẹ. Nghĩ lại bản thân không ăn gì ở ngoài, món ăn cũng được cất giữ cẩn thận, cô không khỏi băn khoăn: “Mình đã bảo quản trong tủ lạnh, lại hâm nóng trước khi ăn, sao vẫn có thể bị đau bụng?”

Theo Thạc sĩ - Bác sĩ Tôn Thất Cảnh Trí, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu, nhiều người lầm tưởng tủ lạnh có thể bảo vệ thực phẩm tuyệt đối. Thực tế, nhiệt độ thấp chỉ làm chậm sự phát triển của hầu hết vi khuẩn chứ không tiêu diệt chúng hoàn toàn, thậm chí một số loại vi khuẩn nguy hiểm vẫn có thể sinh sôi trong môi trường lạnh nếu bảo quản sai cách.

Để không rơi vào tình huống tương tự, chúng ta cần hiểu rõ những nguy cơ sức khỏe khi bảo quản thực phẩm trong tủ lạnh không đúng cách, đồng thời nhận diện các sai lầm thường gặp để chủ động phòng tránh.

Nguy cơ từ việc trữ thực phẩm trong tủ lạnh sai cách

Bảo quản thực phẩm trong tủ lạnh sai cách không chỉ làm tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm mà trong một số trường hợp còn có thể dẫn đến những biến chứng kéo dài.

Nguy cơ bệnh cấp tính

Bảo quản thực phẩm trong tủ lạnh không đúng cách có thể làm tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm và nhiễm khuẩn đường tiêu hóa. Khi thực phẩm bị nhiễm vi khuẩn gây bệnh, chẳng hạn như Salmonella, Listeria monocytogenes hoặc Escherichia coli gây bệnh, người ăn có thể xuất hiện các triệu chứng như đau bụng, buồn nôn, nôn, tiêu chảy và sốt. Thời gian khởi phát triệu chứng khác nhau tùy theo tác nhân gây bệnh, có thể từ vài giờ đến nhiều ngày sau khi ăn.

Phần lớn trường hợp bệnh nhẹ có thể hồi phục, nhưng một số người có nguy cơ diễn tiến nặng, đặc biệt là trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch. Tiêu chảy hoặc nôn nhiều có thể dẫn đến mất nước, rối loạn điện giải; một số trường hợp nhiễm khuẩn nghiêm trọng có thể phải nhập viện. Đáng lưu ý, hâm nóng thức ăn không phải lúc nào cũng loại bỏ được mọi nguy cơ, bởi một số độc tố vi khuẩn tạo ra trước đó có khả năng chịu nhiệt.

Các biến chứng kéo dài sau nhiễm khuẩn thực phẩm

Mặc dù phần lớn bệnh do thực phẩm nhiễm khuẩn diễn ra cấp tính, một số trường hợp có thể để lại biến chứng kéo dài sau khi các triệu chứng tiêu hóa đã thuyên giảm. Chẳng hạn, nhiễm một số vi khuẩn đường ruột có thể liên quan đến viêm khớp phản ứng hoặc hội chứng ruột kích thích sau nhiễm trùng. Nhiễm Campylobacter đôi khi còn dẫn đến hội chứng Guillain–Barré, một biến chứng thần kinh hiếm gặp nhưng nghiêm trọng.

Tuy nhiên, những biến chứng này không phổ biến và không phải hậu quả tất yếu của việc ăn thức ăn để lâu trong tủ lạnh. Nguy cơ phụ thuộc vào loại vi sinh vật gây bệnh, mức độ nhiễm khuẩn và tình trạng sức khỏe của từng người. Vì vậy, bảo quản thực phẩm đúng nhiệt độ, đúng thời hạn và tránh nhiễm khuẩn chéo là những biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ mắc bệnh do thực phẩm.

5 sai lầm cần tránh khi bảo quản thực phẩm trong tủ lạnh

Dù sử dụng tủ lạnh hằng ngày, nhiều người vẫn vô tình mắc phải những sai lầm khiến thực phẩm có nguy cơ nhiễm khuẩn và mất an toàn. Dưới đây là 5 sai lầm phổ biến cần lưu ý để bảo vệ sức khỏe gia đình.

Nghĩ rằng tủ lạnh có thể tiêu diệt hết vi khuẩn

Nhiều người cho rằng chỉ cần cất thực phẩm vào tủ lạnh là có thể loại bỏ vi khuẩn gây bệnh. Tuy nhiên, nhiệt độ lạnh chủ yếu làm chậm sự phát triển của nhiều loại vi khuẩn, chứ không tiêu diệt hoàn toàn các mầm bệnh có sẵn trong thực phẩm. Vì vậy, thực phẩm bảo quản trong tủ lạnh vẫn có thể gây ngộ độc nếu bị nhiễm khuẩn hoặc lưu trữ không đúng cách.

Một ví dụ điển hình là Listeria monocytogenes, loại vi khuẩn gây bệnh qua thực phẩm có khả năng phát triển ngay cả ở nhiệt độ tủ lạnh. Vi khuẩn này có thể hiện diện trong một số thực phẩm ăn liền, đặc biệt là những sản phẩm có thời gian bảo quản dài. Do đó, gia đình cần duy trì nhiệt độ ngăn mát ở mức 4°C hoặc thấp hơn, tuân thủ thời hạn bảo quản và tránh sử dụng thực phẩm đã để quá lâu, ngay cả khi chúng không có mùi hoặc dấu hiệu hư hỏng rõ rệt.

Để thức ăn chín ở ngoài quá lâu rồi mới cất tủ

Nhiều người có thói quen đợi thức ăn nguội hẳn mới cho vào tủ lạnh, vì lo ngại thức ăn nóng sẽ làm tăng nhiệt độ bên trong tủ hoặc ảnh hưởng đến thiết bị. Tuy nhiên, để thực phẩm đã nấu chín ở nhiệt độ phòng quá lâu có thể làm tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm. Theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), vi khuẩn gây bệnh có thể phát triển nhanh trong khoảng nhiệt độ từ 4°C đến 60°C, thường được gọi là “vùng nhiệt độ nguy hiểm”.

Để giảm nguy cơ, thực phẩm dễ hỏng cần được cho vào tủ lạnh trong vòng 2 giờ sau khi nấu, hoặc trong vòng 1 giờ nếu nhiệt độ môi trường trên 32°C. Không cần đợi thức ăn nguội hẳn mới bảo quản lạnh. Thay vào đó, nên chia thức ăn thành các phần nhỏ, đựng trong hộp nông để làm nguội nhanh hơn và duy trì nhiệt độ ngăn mát ở mức 4°C hoặc thấp hơn.

Để thịt, cá sống chung với thức ăn đã nấu chín

Bảo quản thịt, cá sống không đúng cách trong tủ lạnh có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn chéo. Tình trạng này xảy ra khi vi khuẩn từ thực phẩm sống, đặc biệt qua nước thịt hoặc dịch rỉ, lây sang thức ăn đã nấu chín hay thực phẩm ăn liền. Nếu các thực phẩm này không được nấu lại trước khi ăn, vi khuẩn có thể xâm nhập vào cơ thể và gây bệnh.

Để hạn chế nguy cơ, nên đựng thịt, cá sống trong hộp hoặc bao bì kín, không rò rỉ và đặt ở ngăn dưới, tách biệt với thức ăn chín và thực phẩm ăn liền. Thức ăn đã chế biến cũng cần được đậy kín trước khi bảo quản. Ngoài ra, không nên xếp thực phẩm quá chật trong tủ lạnh vì có thể cản trở lưu thông khí lạnh, ảnh hưởng đến khả năng duy trì nhiệt độ bảo quản phù hợp.

Giữ thức ăn thừa, thực phẩm trong tủ lạnh quá nhiều ngày

Nhiều gia đình có thói quen giữ thức ăn thừa trong tủ lạnh nhiều ngày vì cho rằng thực phẩm vẫn có mùi vị bình thường thì vẫn an toàn. Tuy nhiên, bảo quản lạnh không giúp thực phẩm giữ được chất lượng và độ an toàn vô thời hạn. Đáng lưu ý, thực phẩm nhiễm vi khuẩn gây bệnh không phải lúc nào cũng xuất hiện mùi lạ, đổi màu hoặc dấu hiệu hư hỏng rõ rệt.

Theo hướng dẫn của USDA, thức ăn thừa đã nấu chín thường nên được sử dụng trong vòng 3 - 4 ngày khi bảo quản ở nhiệt độ 4°C hoặc thấp hơn. Một số thực phẩm tươi sống có thời hạn ngắn hơn:

• Thịt gia cầm sống và thịt xay thường chỉ nên giữ trong ngăn mát 1 - 2 ngày;
• Thịt bò, thịt lợn nguyên miếng có thể bảo quản khoảng 3 - 5 ngày;
• Nếu chưa sử dụng trong thời gian khuyến nghị, nên cấp đông thực phẩm phù hợp thay vì tiếp tục để trong ngăn mát.

Rã đông thực phẩm trên bàn bếp hoặc ở nhiệt độ phòng

Thói quen lấy thịt, cá từ ngăn đông đặt lên bàn bếp để rã đông tự nhiên là một trong những sai lầm nguy hiểm nhất. Khi rã đông ở nhiệt độ phòng, lớp bên ngoài của thực phẩm sẽ nhanh chóng tiến vào vùng nhiệt độ nguy hiểm (5°C - 60°C) trong khi phần lõi vẫn còn đóng băng. Điều này khiến vi khuẩn ở bề mặt phát triển nhanh chóng.

Thạc sĩ - Bác sĩ Tôn Thất Cảnh Trí cho biết, để rã đông an toàn, người dùng nên chuyển thực phẩm từ ngăn đông xuống ngăn mát tủ lạnh. Phương pháp này giúp thực phẩm giữ được nhiệt độ ổn định và an toàn trong suốt quá trình rã đông. Ngoài ra, có thể rã đông bằng lò vi sóng hoặc ngâm thực phẩm trong túi kín, không rò rỉ vào nước lạnh và thay nước mỗi 30 phút. Thực phẩm rã đông bằng hai phương pháp này cần được nấu ngay sau khi rã đông. Không nên rã đông thực phẩm trên bàn bếp hoặc để ở nhiệt độ phòng trong thời gian dài.

Nên làm gì khi nghi ngờ ngộ độc do thức ăn trong tủ lạnh?

Những sai lầm trong quá trình bảo quản và rã đông có thể khiến thực phẩm bị nhiễm khuẩn hoặc tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, làm tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm. Vì vậy, nếu bạn hoặc người thân xuất hiện các triệu chứng như đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn, nôn mửa hoặc sốt sau khi ăn, không nên chủ quan chỉ vì thực phẩm trước đó đã được bảo quản trong tủ lạnh. Đặc biệt, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có hệ miễn dịch suy yếu cần được chú ý theo dõi và thăm khám kịp thời khi có dấu hiệu nghi ngờ ngộ độc thực phẩm.

Tủ lạnh giúp kéo dài thời gian bảo quản thực phẩm, nhưng không đảm bảo an toàn tuyệt đối. Vì vậy, mỗi gia đình cần tránh 5 sai lầm khi bảo quản thực phẩm trong tủ lạnh nêu trên. Độ an toàn của bữa ăn phụ thuộc vào việc kiểm soát nhiệt độ chặt chẽ và ngăn ngừa nhiễm khuẩn chéo, thay vì chỉ dựa vào nhiệt độ lạnh của thiết bị.

Hãy trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng về cách bảo quản thực phẩm an toàn cho gia đình, đặc biệt nếu nhà có trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.