COVID-19 hiện nay thường nhẹ hơn, nhưng liệu ai cũng có thể chủ quan?

Sau nhiều năm sống chung với COVID-19, không ít người đã xem đây là một bệnh nhiễm trùng hô hấp thông thường có thể tự khỏi sau vài ngày nghỉ ngơi. Thực tế, COVID-19 đã được điều chỉnh sang bệnh truyền nhiễm nhóm B. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của y học, cách tiếp cận COVID-19 hiện nay đã có nhiều thay đổi, đặc biệt đối với những người có nguy cơ diễn tiến nặng.

Theo dõi tại nhà vẫn giữ vai trò quan trọng

Kể từ khi Bộ Y tế điều chỉnh COVID-19 sang bệnh truyền nhiễm nhóm B theo Quyết định 3896/QĐ-BYT, việc tự theo dõi và điều trị ngoại trú tại nhà đã trở thành trọng tâm quản lý ca bệnh. Các biện pháp hỗ trợ như nghỉ ngơi, đảm bảo dinh dưỡng và bù đủ từ 2 đến 2,5 lít dịch mỗi ngày vẫn giữ vai trò nền tảng trong quá trình hồi phục.

Tuy nhiên, kinh nghiệm từ hàng triệu ca bệnh trên toàn thế giới cho thấy không phải tất cả người mắc COVID-19 đều có cùng mức độ nguy cơ. Sự phân cực về nguy cơ hiện nay rất rõ rệt: Trong khi nhóm trẻ tuổi đã tiêm chủng thường hồi phục nhanh, thì nhóm người cao tuổi hoặc có bệnh nền (đái tháo đường, COPD, suy giảm miễn dịch) vẫn đối mặt với nguy cơ viêm phổi nặng và tử vong.

Đặc biệt, hiện tượng "giảm oxy máu thầm lặng" (silent hypoxia) ghi nhận ở 5% đến 10% người bệnh có thể khiến SpO₂ sụt giảm xuống mức nguy hiểm (≤95%) mà không gây cảm giác khó thở chủ quan.

Chính vì vậy, cách tiếp cận COVID-19 hiện nay không chỉ tập trung vào việc người bệnh đang cảm thấy thế nào ở thời điểm hiện tại. Do đó, chiến lược lâm sàng hiện đại đã chuyển dịch sang việc đánh giá nguy cơ sớm ngay trong "cửa sổ cơ hội vàng" (3 đến 5 ngày đầu kể từ khi khởi phát). Việc xác định chính xác các ngưỡng cảnh báo như nhịp thở ≥20 lần/phút hoặc SpO2 ≤95% là yếu tố quyết định để can thiệp kịp thời trước khi bệnh tiến triển sang giai đoạn viêm hệ thống muộn.

Sự thay đổi trong cách nhìn nhận này đã mở đường cho một hướng tiếp cận chủ động hơn trong điều trị COVID-19 những năm gần đây.

Điều gì đã thay đổi trong điều trị COVID-19 những năm gần đây?

Nếu phải chọn một thay đổi quan trọng nhất trong quản lý COVID-19 hiện nay, đó có lẽ là sự chuyển đổi từ "xử lý khi bệnh trở nặng" sang "đánh giá nguy cơ và can thiệp phù hợp từ sớm".

Từ điều trị biến chứng sang giảm nguy cơ tiến triển

Trong giai đoạn đầu đại dịch, ưu tiên hàng đầu của hệ thống y tế là điều trị các trường hợp nặng, hỗ trợ hô hấp và giảm nguy cơ tử vong. Khi đó, phần lớn quyết định điều trị được đưa ra sau khi bệnh đã có những biểu hiện rõ rệt hoặc người bệnh cần nhập viện.

Tuy nhiên, sau nhiều năm nghiên cứu, dựa trên động học virus SARS-CoV-2 với tải lượng đạt đỉnh rất nhanh trong 3 - 5 ngày đầu, y học hiện đại chuyển sang ngăn chặn sự nhân lên của virus ngay từ giai đoạn sớm để bảo vệ tế bào đích và ngăn chặn phản ứng viêm quá mức của hệ miễn dịch ký chủ. Nhờ đó, mục tiêu điều trị không còn chỉ tập trung vào việc xử lý biến chứng khi chúng đã xuất hiện.

Thay vào đó, các hướng dẫn hiện nay ngày càng chú trọng việc nhận diện sớm những người có nguy cơ cao hơn để có thể đưa ra các quyết định phù hợp ngay từ giai đoạn đầu của bệnh.

Nói cách khác, trọng tâm điều trị đã chuyển dịch từ việc xử trí các biến chứng nặng tại ICU sang chiến lược chủ động ngăn ngừa sự tiến triển của bệnh ngay từ giai đoạn sớm.

Điều trị sớm ngày càng được chú ý nhiều hơn

Cùng với sự thay đổi trong tư duy điều trị, khái niệm can thiệp sớm trong "cửa sổ cơ hội vàng" (3 - 5 ngày đầu) đã trở thành tiêu chuẩn trong các hướng dẫn chuyên môn của WHO, CDC và IDSA.

Điều trị sớm không đơn giản là dùng thuốc càng nhanh càng tốt. Quan trọng hơn, đó là quá trình đánh giá nguy cơ của từng người bệnh để xác định liệu họ có cần được cân nhắc thêm các lựa chọn điều trị hay không.

Thực tế, không phải tất cả người mắc COVID-19 đều cần cùng một cách tiếp cận. Trong khi người trẻ khỏe mạnh thường chỉ cần điều trị triệu chứng, thì nhóm nguy cơ cao như người cao tuổi hoặc có bệnh lý nền bắt buộc phải được giám sát chặt chẽ và cân nhắc thuốc kháng virus sớm.

Vì vậy, điều trị COVID-19 hiện nay ngày càng hướng tới cá thể hóa, chuyển dịch từ phản ứng với biến chứng nặng sang can thiệp chủ động ngay từ giai đoạn sớm. Cùng với các biện pháp theo dõi và chăm sóc hỗ trợ tại nhà theo hướng dẫn của Bộ Y tế, các liệu pháp kháng virus đường uống (như Nirmatrelvir/ritonavir, Molnupiravir) hoặc truyền tĩnh mạch (Remdesivir) đã trở thành những lựa chọn then chốt để ngăn chặn sự nhân lên của virus trong "khung cửa sổ vàng".

Điều này góp phần mở rộng cách tiếp cận COVID-19 theo hướng chủ động, giúp giảm đáng kể tỷ lệ nhập viện và tử vong ở nhóm nguy cơ cao.

Thời điểm đánh giá cũng trở nên quan trọng hơn

Một điểm đáng chú ý khác là vai trò của thời gian trong quản lý COVID-19.

• Trước đây, nhiều người có xu hướng chờ đợi xem bệnh có nặng lên hay không rồi mới tìm đến cơ sở y tế. Tuy nhiên, với những người có nguy cơ cao, cách tiếp cận này không phải lúc nào cũng mang lại lợi ích tối ưu.
• Các hướng dẫn y khoa năm 2025 - 2026 khuyến khích người thuộc nhóm nguy cơ cao (người cao tuổi, người có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch) cần trao đổi với nhân viên y tế ngay khi có kết quả dương tính. Việc đánh giá sớm giúp bác sĩ sàng lọc toàn diện các tương tác thuốc tiềm ẩn (đặc biệt là với Ritonavir), hiệu chỉnh liều theo chức năng gan thận và lựa chọn liệu pháp kháng virus tối ưu nhất cho từng cá thể.

Chính vì vậy, trong quản lý COVID-19 hiện nay, thời điểm đánh giá đôi khi có thể quan trọng không kém việc lựa chọn phương pháp điều trị.

Nếu thuộc nhóm nguy cơ cao và mắc COVID-19, bạn nên trao đổi gì với bác sĩ?

Nếu bạn hoặc người thân thuộc nhóm có nguy cơ cao, việc chuẩn bị trước một số câu hỏi cho buổi tư vấn có thể giúp cuộc trao đổi với bác sĩ hiệu quả hơn.

Bạn có thể cân nhắc hỏi:

• Tôi có thuộc nhóm nguy cơ cao không?
• Những yếu tố nào khiến nguy cơ của tôi cao hơn?
• Tôi cần theo dõi những dấu hiệu nào trong những ngày tới?
• Tình trạng hiện tại có cần được đánh giá thêm không?
• Có lựa chọn điều trị nào phù hợp với trường hợp của tôi hay không?

Những câu hỏi này không nhằm thay thế quyết định chuyên môn của bác sĩ, nhưng có thể giúp người bệnh hiểu rõ hơn về tình trạng của mình và chủ động hơn trong quá trình chăm sóc sức khỏe.

COVID-19 hiện nay không còn được tiếp cận theo cách giống như những năm đầu đại dịch. Với người có nguy cơ cao, theo dõi triệu chứng tại nhà vẫn rất quan trọng, nhưng không phải lúc nào cũng là bước duy nhất cần cân nhắc. Hiểu rõ nguy cơ của bản thân và được đánh giá sớm khi cần có thể giúp người bệnh chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe và đưa ra những quyết định phù hợp ngay từ những ngày đầu mắc COVID-19.