Dấu hiệu nhiễm bụi mịn: Cách nhận biết và bảo vệ sức khỏe

Cảm thấy khó thở, ho khan kéo dài hay mắt bị kích ứng mà không rõ nguyên nhân, đặc biệt là vào những ngày không khí ô nhiễm có thể là những dấu hiệu từ cơ thể về tác động của bụi mịn. Với kích thước siêu nhỏ, bụi mịn dễ dàng len lỏi vào phổi và máu, gây tổn thương từ hệ hô hấp đến hệ tim mạch. Vậy, làm thế nào để nhận biết các dấu hiệu cơ thể nhiễm bụi mịn và bảo vệ sức khỏe trước mối đe dọa này?

Dấu hiệu nhiễm bụi mịn là gì?

Bụi mịn trong không khí không chỉ đơn thuần là bụi bẩn làm dơ quần áo mà là một hỗn hợp phức tạp chứa các chất hóa học, kim loại và các hạt lỏng siêu nhỏ. Do kích thước quá nhỏ, chúng dễ dàng xâm nhập sâu vào phổi, thậm chí đi vào máu và gây hại cho nhiều cơ quan. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu cơ thể đang phản ứng với bụi mịn là cực kỳ quan trọng để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.

Các dấu hiệu nhận biết thường gặp bao gồm:

Tại hệ hô hấp

Đây là nơi chịu ảnh hưởng trực tiếp và đầu tiên. Bạn có thể gặp tình trạng:

• Ho khan hoặc ho dai dẳng không dứt.
• Cảm giác khó thở, nặng ngực.
• Hắt hơi liên tục.
• Nghẹt mũi hoặc sổ mũi.
• Đau rát cổ họng hoặc bị viêm họng tái đi tái lại.

Tại mắt và da

Bụi mịn có thể gây kích ứng trực tiếp lên bề mặt cơ thể.

• Mắt: Thường bị đỏ, ngứa ngáy, chảy nước mắt hoặc cảm thấy khô rát khó chịu.
• Làn da: Có thể phản ứng bằng việc trở nên khô ráp, nổi mẩn đỏ hoặc ngứa do dị ứng với các thành phần trong bụi.

Phản ứng toàn thân

Không chỉ gây triệu chứng tại chỗ, bụi mịn còn khiến cơ thể mệt mỏi, uể oải, giảm khả năng tập trung. Những cơn đau đầu, chóng mặt thường xuyên cũng là dấu hiệu cho thấy bạn đang hít phải không khí kém chất lượng.

Dấu hiệu ở người có bệnh nền

Đối với những người đã mắc sẵn các bệnh lý về phổi hoặc tim mạch, phản ứng của cơ thể sẽ gay gắt hơn người khỏe mạnh. Người có bệnh nền có thể cảm thấy không thể hít thở sâu như bình thường, lồng ngực khó chịu, xuất hiện tiếng thở khò khè hoặc cảm giác kiệt sức nhanh chóng trong những ngày chỉ số ô nhiễm tăng cao.

Nếu tình trạng phơi nhiễm diễn ra trong thời gian dài, từ vài tháng đến vài năm, hậu quả sẽ nghiêm trọng hơn nhiều so với các triệu chứng tức thời như:

• Làm giảm sự phát triển chức năng phổi ở trẻ em, thậm chí gây tử vong sớm.
• Tăng nguy cơ gây ung thư phổi.
• Làm trầm trọng thêm các bệnh hô hấp mãn tính như hen suyễn hoặc phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD), dẫn đến việc phải nhập viện cấp cứu thường xuyên hơn.

Đối tượng nào có nguy cơ cao nhiễm bụi mịn?

Dựa trên đặc điểm sinh học và tình trạng sức khỏe, các nhà khoa học đã xác định được những nhóm đối tượng có nguy cơ cao cần được bảo vệ kỹ lưỡng:

• Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: Là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề và lâu dài. Nguyên nhân là do các bé có nhịp thở nhanh hơn, lượng không khí hít vào tính trên trọng lượng cơ thể lớn hơn nhiều so với người lớn. Hệ miễn dịch và phổi của trẻ chưa hoàn thiện, cộng với thói quen vui chơi chạy nhảy ngoài trời nhiều khiến mức độ phơi nhiễm tăng cao. Nghiên cứu cho thấy trẻ sống trong môi trường nhiều bụi mịn có thể bị chậm phát triển phổi và có lá phổi nhỏ hơn khi trưởng thành.
• Người cao tuổi: Thường có hệ miễn dịch suy giảm theo quy luật lão hóa tự nhiên, đồng thời dễ mắc kèm các bệnh lý nền, khiến cơ thể kém linh hoạt trong việc chống lại các tác nhân độc hại từ môi trường.
• Những người đang mắc các bệnh mãn tính về đường hô hấp (như hen suyễn, viêm phế quản, khí phế thũng): Bụi mịn đóng vai trò là tác nhân kích thích mạnh, khiến tình trạng viêm nhiễm trở nặng, dễ dẫn đến các cơn hen cấp tính hoặc khó thở buộc phải đi cấp cứu.
• Người có tiền sử bệnh lý tim mạch: Các hạt bụi siêu mịn 2,5 micromet có khả năng xâm nhập sâu, gây áp lực lên hệ tuần hoàn, làm tăng nguy cơ nhập viện và tử vong sớm do các biến chứng tim mạch.

Các phương pháp giúp phòng ngừa bụi mịn hiệu quả

Dưới đây là các biện pháp phòng ngừa thiết thực giúp bạn giảm thiểu tối đa tác hại của ô nhiễm không khí:

• Chủ động theo dõi chất lượng không khí hàng ngày qua các ứng dụng trên điện thoại: Để sắp xếp lịch trình di chuyển hợp lý, hạn chế tối đa việc ra đường hoặc vận động mạnh ngoài trời vào những khung giờ ô nhiễm đạt đỉnh.
• Ưu tiên sử dụng khẩu trang chuyên dụng: Bởi chúng có khả năng lọc được trên 95% các hạt bụi siêu mịn. Lưu ý cần đeo khẩu trang ôm khít khuôn mặt và thay mới ngay khi thấy bẩn hoặc ẩm ướt.
• Cải thiện chất lượng không khí trong nhà: Bằng cách sử dụng máy lọc không khí, bật điều hòa ở chế độ lọc hoặc dùng quạt thông gió, máy hút mùi khi nấu ăn để không khí được lưu thông tốt hơn.
• Giữ gìn vệ sinh không gian sống sạch sẽ: Nên thường xuyên lau dọn bụi bẩn tích tụ trên đồ vật và hạn chế mở cửa sổ vào những ngày không khí bên ngoài mù mịt.
• Loại bỏ các thói quen tạo ra thêm khói bụi trong nhà: Như hút thuốc lá, đốt rác, thắp nến, dùng đèn dầu hoặc nướng thức ăn bằng bếp than, củi.
• Tăng cường hệ miễn dịch tự nhiên cho cơ thể: Duy trì chế độ dinh dưỡng giàu rau xanh, trái cây, uống đủ nước, ngủ đủ giấc và duy trì tập thể dục đều đặn.
• Vệ sinh cá nhân kỹ lưỡng sau khi về nhà: Bao gồm rửa tay, rửa mặt và súc họng bằng nước muối sinh lý để loại bỏ bụi bẩn bám trên da và niêm mạc hô hấp.
• Bảo vệ môi trường sống: Bằng cách trồng thêm cây xanh và tham gia các hoạt động giảm thiểu rác thải, khí thải để cải thiện bầu không khí chung về lâu dài.

Bụi mịn là một mối đe dọa sức khỏe nghiêm trọng, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu có kiến thức và hành động đúng đắn. Việc chú ý đến các dấu hiệu nhiễm bụi mịn của cơ thể, thường xuyên kiểm tra chất lượng không khí và chủ động thực hiện các biện pháp bảo vệ, tăng cường sức đề kháng cá nhân là những giải pháp then chốt. Bảo vệ sức khỏe khỏi tác hại của bụi mịn không chỉ là trách nhiệm cá nhân mà còn cần sự chung tay của cộng đồng, nhằm tạo ra một môi trường sống trong lành và an toàn hơn.