Hay bị khô cổ họng là bệnh gì? Dấu hiệu nguy hiểm và cách xử trí đúng

Việc thường xuyên bị khô cổ họng khiến nhiều người lo lắng, đặc biệt khi triệu chứng kéo dài hoặc tái diễn nhiều lần. Hiểu rõ bị khô cổ họng là bệnh gì, mức độ nguy hiểm và cách xử trí phù hợp sẽ giúp người đọc chủ động hơn trong chăm sóc sức khỏe và hạn chế biến chứng.

Hay bị khô cổ họng là bệnh gì?

Đây không phải là một bệnh riêng lẻ mà thường là triệu chứng của nhiều vấn đề sức khỏe khác nhau, từ nguyên nhân lành tính như môi trường sống đến các bệnh lý nghiêm trọng hơn như rối loạn tự miễn hoặc tác dụng phụ của thuốc. Theo các tài liệu y khoa cơ bản, tình trạng này xảy ra khi lớp niêm mạc họng bị mất độ ẩm tự nhiên dẫn đến cảm giác rát bỏng, khát nước và khó chịu khi nuốt.

Theo các chuyên gia cho biết, hay bị khô họng là bệnh gì còn phụ thuộc vào tần suất và triệu chứng kèm theo. Nếu tình trạng này chỉ xảy ra thỉnh thoảng, có thể do thói quen sinh hoạt song nếu kéo dài, có thể liên quan đến viêm nhiễm đường hô hấp, dị ứng hoặc vấn đề tiêu hóa.

Viêm họng - viêm amidan

Viêm họng và viêm amidan là nguyên nhân chính gây khô cổ họng (cảm giác "cát sạn"), thường gặp khi thời tiết thay đổi. Khi virus/vi khuẩn tấn công, niêm mạc họng bị viêm, gây đau rát và giảm tiết dịch nhầy bảo vệ. Khô cổ họng trong trường hợp này là dấu hiệu sớm của viêm họng cấp tính. Các triệu chứng kèm theo là sốt, ho khan và amidan sưng.

Viêm xoang và chảy dịch mũi sau

Viêm xoang (đặc biệt là mạn tính) gây khô cổ họng do dịch nhầy xoang chảy xuống họng. Dịch này kích ứng và làm khô rát niêm mạc họng, nhất là vào buổi sáng. Khô họng kèm theo nghẹt mũi, đau đầu, ho có đờm là triệu chứng gián tiếp của viêm xoang. Nguyên nhân có thể do dị ứng hoặc nhiễm trùng. Cần điều trị viêm xoang để ngăn nhiễm trùng lan rộng.

Dị ứng thời tiết hoặc dị ứng phấn hoa

Dị ứng (thời tiết/phấn hoa) khiến khô cổ họng do niêm mạc họng phản ứng quá mức và giải phóng histamin. Điều này gây ngứa, ho khan và cảm giác khô rát, thường nặng hơn khi tiếp xúc với tác nhân. Khô họng kèm hắt hơi/chảy nước mũi nhưng không sốt là phản ứng dị ứng đường hô hấp.

Trào ngược dạ dày - thực quản (GERD)

Trào ngược dạ dày - thực quản (GERD) là nguyên nhân gây khô cổ họng do axit dạ dày trào ngược lên, kích ứng và gây rát bỏng niêm mạc. Triệu chứng thường nặng vào ban đêm hoặc sau ăn no kèm theo ợ chua, đắng miệng và khó nuốt. Khô họng trong trường hợp này là dấu hiệu của GERD, có thể dẫn đến viêm họng mạn tính.

Hội chứng Sjogren (khô mắt - khô miệng - khô họng)

Hội chứng Sjogren là bệnh tự miễn hiếm gặp khiến khô cổ họng do hệ miễn dịch tấn công và làm giảm tiết dịch nghiêm trọng ở tuyến nước bọt và tuyến lệ. Khô họng kéo dài dai dẳng kèm theo khô mắt, khô miệng và đau khớp. Đây là triệu chứng cốt lõi của hội chứng Sjogren, thường gặp ở phụ nữ trung niên, cần chẩn đoán chuyên sâu để tránh các biến chứng răng miệng.

Hay bị khô cổ họng có nguy hiểm không?

Đa số trường hợp không nguy hiểm nếu chỉ do thời tiết, uống ít nước hoặc tác nhân môi trường vì cơ thể có thể tự điều chỉnh sau khi cải thiện điều kiện sống. Tuy nhiên, nếu bị khô cổ họng kéo dài hơn 1 - 2 tuần mà không cải thiện, đó có thể là dấu hiệu của bệnh lý tiềm ẩn cần điều trị kịp thời để tránh biến chứng.

Các dấu hiệu cảnh báo cần lưu ý bao gồm:

• Khô họng kèm sốt cao trên 38°C và đau nhiều, cho thấy nhiễm trùng nặng.
• Khó thở, khàn tiếng kéo dài hơn 2 tuần, có thể chỉ ra polyp họng hoặc ung thư.
• Sút cân không rõ nguyên nhân, thường liên quan đến bệnh tự miễn hoặc tiêu hóa.
• Khô họng kéo dài ở bệnh nhân tiểu đường hoặc bệnh tự miễn vì đường huyết cao làm mất nước qua nước tiểu.

Nguy cơ tiềm ẩn khi không điều trị nguyên nhân có thể nghiêm trọng bao gồm:

• Viêm họng mạn tính dẫn đến hẹp đường thở.
• Trào ngược dạ dày nặng hơn gây loét thực quản.
• Mất ngủ, mệt mỏi do khó chịu kéo dài ảnh hưởng chất lượng cuộc sống.
• Nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp trên lan xuống phổi.

Phải làm sao khi thường xuyên bị khô cổ họng?

Phải làm sao khi thường xuyên bị khô cổ họng? Trước hết, xác định nguyên nhân qua theo dõi triệu chứng sau đó áp dụng các biện pháp từ đơn giản đến chuyên sâu. Dưới đây là hướng xử trí cụ thể, bạn đọc có thể tham khảo:

Thay đổi đơn giản tại nhà

Các thay đổi đơn giản tại nhà có thể giảm nhanh triệu chứng khô họng, như:

• Uống đủ nước 1.5 - 2 lít/ngày, chia nhỏ để duy trì độ ẩm niêm mạc.
• Tăng độ ẩm phòng bằng máy tạo ẩm hoặc đặt chậu nước gần giường, đặc biệt mùa khô.
• Tránh hút thuốc, hạn chế rượu bia vì chúng làm khô họng gấp đôi.
• Súc họng bằng nước muối ấm (1/2 thìa muối pha 1 cốc nước) 2 - 3 lần/ngày để làm sạch và dưỡng ẩm.

Những mẹo này giúp cải thiện đa số trường hợp nhẹ.

Điều chỉnh thói quen ăn uống - sinh hoạt

Điều chỉnh thói quen ăn uống - sinh hoạt là bước quan trọng để ngăn ngừa tái phát. Theo đó, bạn nên:

• Tránh ăn cay nóng, đồ chua vì chúng kích thích axit dạ dày.
• Không ăn sát giờ ngủ nếu nghi trào ngược, thay vào đó ăn nhẹ 3 giờ trước.
• Ngủ đủ giấc 7 - 8 giờ/đêm, tránh nói to hoặc nói quá nhiều để họng được nghỉ ngơi.
• Kết hợp ngậm kẹo bạc hà không đường để kích thích tiết nước bọt, giúp họng ẩm tự nhiên.

Điều trị theo nguyên nhân

Điều trị theo nguyên nhân đòi hỏi tư vấn chung từ bác sĩ, cụ thể:

• Điều trị viêm họng - viêm xoang bằng nghỉ ngơi và kháng sinh nếu nhiễm khuẩn.
• Kiểm soát trào ngược dạ dày bằng thay đổi lối sống như nâng đầu giường 15cm.
• Kiểm tra thuốc đang sử dụng nếu nghi ngờ gây khô họng, có thể thay thế bằng loại khác.
• Không tự ý dùng thuốc nhỏ họng lâu dài để tránh phụ thuộc.

Khi nào cần đi khám?

Bạn cần đi khám ngay lập tức nếu:

• Triệu chứng kéo dài >1 - 2 tuần mà không giảm.
• Khô họng kèm đau ngực, khó nuốt, khó thở, có thể chỉ ra vấn đề tim mạch hoặc dị vật.
• Trẻ em hoặc người lớn tuổi bị khô họng kéo dài, vì nhóm này dễ mất nước.
• Người có bệnh nền như tự miễn, tiểu đường, suy giáp cần kiểm tra định kỳ để tránh tương tác.
• Khám tai mũi họng là lựa chọn đầu tiên để loại trừ nguyên nhân nghiêm trọng.

Khô cổ họng thường gặp và đa phần không nguy hiểm nhưng nếu xuất hiện thường xuyên hoặc kèm dấu hiệu bất thường, đó có thể là dấu hiệu của một bệnh lý cần thăm khám. Việc hiểu rõ hay bị khô cổ họng là bệnh gì, nhận biết sớm nguyên nhân và áp dụng các biện pháp chăm sóc phù hợp sẽ giúp cải thiện nhanh triệu chứng và bảo vệ sức khỏe lâu dài.