Hình ảnh ung thư máu và những dấu hiệu cần lưu ý

“Ung thư máu” là cách gọi phổ biến của nhóm bệnh ác tính xuất phát từ mô tạo máu hoặc các tế bào của hệ miễn dịch, bao gồm leukemia, lymphoma và đa u tủy xương. Mỗi bệnh có đặc điểm khác nhau, vì vậy những biểu hiện nhìn thấy trên cơ thể chỉ mang tính gợi ý.

Hình ảnh ung thư máu có thể biểu hiện như thế nào?

Một số bệnh ác tính huyết học có thể ảnh hưởng đến quá trình tạo máu hoặc hệ miễn dịch, từ đó gây ra những thay đổi có thể quan sát bên ngoài. Các dấu hiệu này không đặc hiệu và cũng có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý lành tính khác.

Da và niêm mạc nhợt

Ở một số bệnh ác tính huyết học ảnh hưởng đến tủy xương, quá trình tạo hồng cầu bình thường có thể bị giảm, dẫn đến thiếu máu.

Người bệnh có thể nhận thấy da hoặc niêm mạc nhợt hơn bình thường, đồng thời xuất hiện mệt mỏi, yếu sức, chóng mặt hoặc khó thở khi gắng sức.

Tuy nhiên, thiếu máu còn có thể do thiếu sắt, thiếu vitamin B12, mất máu hoặc nhiều bệnh mạn tính khác. Vì vậy, biểu hiện nhợt da không đủ để xác định ung thư máu.

Chấm xuất huyết, bầm tím và chảy máu bất thường

Khi quá trình tạo tiểu cầu trong tủy xương bị ảnh hưởng, người bệnh có thể dễ xuất hiện các chấm đỏ hoặc tím nhỏ dưới da, bầm tím hoặc chảy máu bất thường.

Một số biểu hiện có thể gặp gồm:

• Chấm xuất huyết trên da;
• Vết bầm xuất hiện dễ dàng hoặc không rõ nguyên nhân;
• Chảy máu mũi tái diễn;
• Chảy máu chân răng;
• Khó cầm máu sau những tổn thương nhỏ.

Những biểu hiện này có thể gặp trong một số rối loạn tạo máu, nhưng cũng xuất hiện ở nhiều tình trạng khác như giảm tiểu cầu do miễn dịch, nhiễm virus, rối loạn đông máu hoặc tác dụng của thuốc.

Đầy tức bụng hoặc nhanh no

Một số bệnh leukemia hoặc lymphoma có thể làm gan hoặc lách to. Khi đó, người bệnh có thể cảm thấy đầy tức vùng bụng, nặng dưới bờ sườn hoặc nhanh no dù ăn ít.

Biểu hiện này cũng không đặc hiệu vì gan hoặc lách có thể to trong nhiều tình trạng nhiễm trùng, bệnh gan và các bệnh lý khác.

Hạch bạch huyết sưng to

Hạch to có thể xuất hiện ở cổ, nách hoặc bẹn trong lymphoma và một số bệnh của dòng lympho. Cần lưu ý nếu hạch sưng kéo dài, ngày càng to hoặc kèm sốt, sụt cân không rõ nguyên nhân hay đổ mồ hôi nhiều về đêm.

Tuy nhiên, nhiễm trùng vẫn là nguyên nhân thường gặp hơn của tình trạng nổi hạch. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào kích thước hoặc hình dạng hạch bên ngoài để xác định ung thư.

Những triệu chứng khác có thể đi kèm

Bên cạnh các biểu hiện nhìn thấy trên cơ thể, một số bệnh ác tính huyết học có thể gây những triệu chứng toàn thân như:

• Mệt mỏi hoặc yếu sức kéo dài;
• Sốt không rõ nguyên nhân;
• Nhiễm trùng tái diễn;
• Sụt cân không chủ ý;
• Đổ mồ hôi nhiều vào ban đêm;
• Giảm cảm giác ngon miệng;
• Đau xương hoặc khớp ở một số bệnh lý của hệ tạo máu;
• Đầy bụng hoặc nhanh no.

Không phải người bệnh nào cũng có đầy đủ những triệu chứng trên. Ngược lại, các biểu hiện này cũng thường gặp trong nhiều bệnh lý khác. Do đó, số lượng triệu chứng không thể dùng để tự đánh giá nguy cơ ung thư.

Xét nghiệm nào giúp phát hiện ung thư máu?

Các dấu hiệu bên ngoài chỉ giúp nhận biết bất thường. Khi nghi ngờ bệnh lý ác tính huyết học, bác sĩ cần kết hợp thăm khám với các xét nghiệm phù hợp. Không có một xét nghiệm duy nhất dùng cho mọi loại ung thư; với ung thư máu, xét nghiệm máu, tủy xương và các kỹ thuật xác định đặc điểm tế bào thường được phối hợp.

Công thức máu

Công thức máu là một trong những xét nghiệm đầu tiên thường được thực hiện khi nghi ngờ bệnh lý huyết học.

Xét nghiệm giúp đánh giá các thành phần như:

• Hồng cầu và hemoglobin;
• Bạch cầu;
• Tiểu cầu;
• Thành phần các loại bạch cầu.

Ở leukemia, số lượng bạch cầu có thể tăng, giảm hoặc đôi khi không thay đổi rõ rệt; đồng thời người bệnh có thể thiếu máu hoặc giảm tiểu cầu.

Kết quả công thức máu bất thường không đồng nghĩa với ung thư máu. Nhiễm trùng, thiếu dinh dưỡng, thuốc và nhiều bệnh lý khác cũng có thể làm thay đổi các chỉ số.

Phết máu ngoại vi

Phết máu ngoại vi cho phép quan sát hình dạng, kích thước và đặc điểm của các tế bào máu dưới kính hiển vi.

Trong một số leukemia cấp, có thể phát hiện các tế bào non bất thường gọi là blast. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng có blast rõ trong máu ngoại vi, vì vậy xét nghiệm này thường cần được kết hợp với những phương pháp khác.

Xét nghiệm tủy xương

Khi nghi ngờ bệnh lý tủy xương hoặc rối loạn tạo máu ác tính, bác sĩ có thể chỉ định chọc hút hoặc sinh thiết tủy.

Mẫu tủy giúp đánh giá số lượng và đặc điểm tế bào, tỷ lệ tế bào non và các quần thể tế bào bất thường. Đây là bước quan trọng trong chẩn đoán và phân loại nhiều dạng leukemia.

Các xét nghiệm chuyên sâu

Tùy loại bệnh nghi ngờ, bác sĩ có thể chỉ định thêm:

• Flow cytometry (phân tích tế bào dòng chảy) để xác định đặc điểm miễn dịch của tế bào;
• Xét nghiệm nhiễm sắc thể;
• Xét nghiệm gene hoặc đột biến phân tử;
• Sinh thiết hạch khi nghi lymphoma;
• Xét nghiệm protein máu, nước tiểu và tủy xương khi nghi đa u tủy;
• Chẩn đoán hình ảnh để đánh giá hạch, gan, lách hoặc tổn thương xương.

Ví dụ, đa u tủy thường cần đánh giá protein bất thường trong máu hoặc nước tiểu kết hợp với tủy xương và các xét nghiệm khác, chứ không được chẩn đoán chỉ bằng công thức máu.

Hình ảnh ung thư máu như da nhợt, chấm xuất huyết, bầm tím hoặc hạch to chỉ có giá trị gợi ý và không thể dùng để tự chẩn đoán. Nếu các dấu hiệu kéo dài, tái diễn hoặc đi kèm triệu chứng toàn thân, người bệnh nên thăm khám và thực hiện xét nghiệm theo chỉ định để xác định nguyên nhân.