Các bài thuốc dân gian trị bệnh sán chó: Có thực sự hiệu quả?

Nhiễm Toxocara có thể không gây triệu chứng hoặc gây tổn thương tại một số cơ quan như gan, phổi, mắt và trong một số trường hợp là hệ thần kinh. Mức độ biểu hiện và hướng điều trị phụ thuộc vào thể bệnh, cơ quan bị ảnh hưởng và tình trạng của từng người. Hiện chưa có bằng chứng lâm sàng đủ tin cậy cho thấy các bài thuốc dân gian trị bệnh sán chó, như các bài thuốc Nam, có thể loại bỏ ấu trùng Toxocara hoặc thay thế phương pháp điều trị y khoa. Vì vậy, người bệnh không nên tự điều trị bằng các bài thuốc dân gian mà cần thăm khám để được chẩn đoán và hướng dẫn điều trị phù hợp.

Bệnh sán chó là gì?

Trước khi tìm hiểu bài thuốc dân gian trị bệnh sán chó, cần hiểu rõ “sán chó” là cách gọi phổ biến nhưng có thể đề cập đến các bệnh ký sinh trùng khác nhau. Trong đó, toxocariasis là bệnh do ấu trùng giun đũa chó Toxocara canis hoặc giun đũa mèo Toxocara cati gây ra. Đây không phải là ký sinh trùng thuộc giống Echinococcus.

Người có thể nhiễm Toxocara khi vô tình nuốt phải trứng ký sinh trùng có trong đất hoặc môi trường bị nhiễm phân chó, mèo. Trứng có khả năng tồn tại lâu trong môi trường. Trẻ em, đặc biệt những trẻ thường xuyên chơi với đất hoặc có nguy cơ tiếp xúc với đất nhiễm phân chó, mèo, có nguy cơ phơi nhiễm cao hơn. Tuy nhiên, bất kỳ ai cũng có thể mắc bệnh.

Chó và mèo nhiễm Toxocara có thể thải trứng ký sinh trùng qua phân. Sau một thời gian phát triển ngoài môi trường, trứng trở thành dạng có khả năng gây nhiễm. Con người nhiễm bệnh chủ yếu do vô tình đưa trứng vào miệng qua tay, đất hoặc thực phẩm bị nhiễm bẩn. Hiếm hơn, nhiễm bệnh có thể liên quan đến việc ăn thịt động vật bị nhiễm ấu trùng nhưng chưa được nấu chín kỹ.

Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ phơi nhiễm Toxocara gồm:

• Thường xuyên tiếp xúc với chó, mèo hoặc phân của chúng;
• Chơi hoặc làm việc với đất nhưng không rửa tay sạch sau đó;
• Trẻ nhỏ có thói quen đưa tay hoặc đồ vật có dính đất vào miệng;
• Ăn thực phẩm có thể bị nhiễm đất hoặc phân chó, mèo mà chưa được vệ sinh phù hợp;
• Không thu gom và xử lý phân chó, mèo đúng cách;
• Không thực hiện các biện pháp phòng ngừa và tẩy giun cho chó, mèo theo hướng dẫn của bác sĩ thú y.

Lưu ý: Không phải cứ tiếp xúc với chó, mèo là chắc chắn bị “sán chó”. Việc chẩn đoán toxocariasis cần dựa trên triệu chứng, tiền sử phơi nhiễm và các xét nghiệm phù hợp khi bác sĩ chỉ định.

Dấu hiệu nhận biết bệnh sán chó

Nhiễm Toxocara ở người có thể không gây triệu chứng hoặc biểu hiện rất nhẹ, không đặc hiệu. Khi có triệu chứng, biểu hiện phụ thuộc vào cơ quan bị ấu trùng ký sinh và mức độ viêm. Các thể bệnh thường gặp gồm ấu trùng di chuyển nội tạng và ấu trùng di chuyển ở mắt.

Một số dấu hiệu có thể gặp ở người nhiễm Toxocara gồm:

• Sốt, mệt mỏi hoặc chán ăn;
• Ho, khò khè hoặc các triệu chứng hô hấp;
• Đau bụng hoặc gan to khi ấu trùng ảnh hưởng đến các cơ quan nội tạng;
• Phát ban hoặc mề đay ở một số trường hợp;
• Tăng bạch cầu ái toan trong xét nghiệm máu, đặc biệt ở thể ấu trùng di chuyển nội tạng;
• Khi ấu trùng ảnh hưởng đến mắt, người bệnh có thể bị viêm mắt, giảm thị lực hoặc các rối loạn thị giác, thường chỉ ở một mắt.

Các triệu chứng trên không đặc hiệu cho nhiễm Toxocara và có thể gặp trong nhiều bệnh lý khác. Vì vậy, không thể chẩn đoán “sán chó” chỉ dựa vào ngứa da, mề đay hoặc các triệu chứng lâm sàng đơn lẻ. Khi có yếu tố phơi nhiễm phù hợp và nghi ngờ nhiễm Toxocara, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm huyết thanh tìm kháng thể cùng với đánh giá lâm sàng để hỗ trợ chẩn đoán.

Các bài thuốc dân gian trị bệnh sán chó

Nhiều người tìm kiếm bài thuốc dân gian trị bệnh sán chó như lá đu đủ, rau sam hoặc các loại thảo dược khác. Tuy nhiên, hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để khuyến cáo các bài thuốc dân gian như một phương pháp điều trị toxocariasis. Vì vậy, không nên sử dụng các bài thuốc dân gian để thay thế phương pháp điều trị y khoa.

Đối với người được chẩn đoán nhiễm Toxocara, việc điều trị phụ thuộc vào triệu chứng và cơ quan bị ảnh hưởng. Nhiều trường hợp nhiễm Toxocara không có triệu chứng. Việc có cần điều trị hay không phụ thuộc vào biểu hiện lâm sàng, thể bệnh và cơ quan bị ảnh hưởng; người bệnh không nên tự quyết định điều trị chỉ dựa trên kết quả xét nghiệm. Với toxocariasis có triệu chứng, đặc biệt thể nội tạng, có thể cần thuốc chống ký sinh trùng theo đánh giá của bác sĩ.

Lá đu đủ

Lá đu đủ được sử dụng trong một số kinh nghiệm dân gian và nghiên cứu thực nghiệm có đề cập đến hoạt tính sinh học của các thành phần trong lá. Tuy nhiên, không nên suy luận từ các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm rằng lá đu đủ có thể điều trị nhiễm Toxocara ở người.

Do chưa có bằng chứng lâm sàng xác lập hiệu quả và liều dùng an toàn đối với toxocariasis, không nên sử dụng nước lá đu đủ thay thế thuốc điều trị được bác sĩ chỉ định, đặc biệt ở trẻ em.

Không có cơ sở khoa học để khuyến nghị các công thức như nước lá đu đủ với chanh, lá đu đủ với sả hoặc ăn đu đủ chín trong 3–5 ngày để điều trị nhiễm Toxocara.

Rau sam

Rau sam là thực phẩm có thể được sử dụng trong chế độ ăn uống thông thường. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng đáng tin cậy chứng minh nước rau sam có khả năng loại bỏ ấu trùng Toxocara hoặc điều trị toxocariasis.

Do đó, không nên khuyến nghị người bệnh, đặc biệt là trẻ em, uống nước rau sam trong nhiều ngày với mục đích điều trị “sán chó”.

Khi nghi ngờ nhiễm Toxocara, nên làm gì?

Nếu có yếu tố phơi nhiễm phù hợp và xuất hiện triệu chứng nghi ngờ, người bệnh nên đi khám để được đánh giá. Chẩn đoán dựa trên triệu chứng, tiền sử phơi nhiễm và các xét nghiệm phù hợp, trong đó xét nghiệm tìm kháng thể Toxocara có thể được sử dụng khi có chỉ định. Kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ diễn giải cùng với biểu hiện lâm sàng vì kháng thể có thể tồn tại sau nhiễm trước đó.

Không nên tự điều trị bằng các bài thuốc dân gian hoặc tự mua thuốc chống ký sinh trùng. Việc có cần điều trị và lựa chọn thuốc phụ thuộc vào thể bệnh, mức độ triệu chứng và cơ quan bị ảnh hưởng.

Cách phòng ngừa sán chó

Để giảm nguy cơ nhiễm Toxocara, cần hạn chế tiếp xúc với đất hoặc môi trường có thể nhiễm phân chó, mèo và duy trì vệ sinh cá nhân. Một số biện pháp phòng ngừa gồm:

• Tẩy giun cho chó, mèo định kỳ: Nếu nuôi thú cưng, nên đưa chúng đi khám thú y và thực hiện tẩy giun theo lịch được bác sĩ thú y khuyến cáo.
• Thu gom và xử lý phân thú nuôi đúng cách: Không để phân chó, mèo tồn tại tại sân chơi, khu vực sinh hoạt hoặc nơi trẻ em thường chơi.
• Rửa tay bằng xà phòng: Rửa tay sau khi tiếp xúc với chó, mèo, đất hoặc phân thú nuôi, đồng thời rửa tay trước khi ăn và chế biến thực phẩm.
• Hướng dẫn trẻ giữ vệ sinh: Không để trẻ đưa đất, cát hoặc đồ vật bẩn vào miệng và cần rửa tay sau khi vui chơi ngoài trời.
• Hạn chế chó, mèo tiếp cận khu vui chơi của trẻ: Che hộp cát khi không sử dụng và hạn chế thú nuôi đi vào khu vực trẻ thường chơi.
• Bảo đảm an toàn thực phẩm: Rửa sạch thực phẩm trước khi ăn và nấu chín kỹ thịt để giảm nguy cơ phơi nhiễm với các loại ký sinh trùng.

Những biện pháp này giúp giảm nguy cơ vô tình nuốt phải trứng Toxocara từ môi trường. Không cần tránh hoàn toàn việc tiếp xúc với chó, mèo; điều quan trọng là kiểm soát ký sinh trùng ở thú nuôi, xử lý phân đúng cách và duy trì vệ sinh tay.

Cách trị sán chó bằng thuốc

Khi được chẩn đoán toxocariasis, việc điều trị phụ thuộc vào thể bệnh, mức độ triệu chứng và cơ quan bị ảnh hưởng. Nhiều trường hợp không có triệu chứng có thể không cần điều trị đặc hiệu. Với trường hợp có triệu chứng, bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống ký sinh trùng như thuốc chứa hoạt chất albendazole hoặc mebendazole. Một số trường hợp có phản ứng viêm đáng kể có thể cần sử dụng corticosteroid theo chỉ định của bác sĩ.

Người bệnh không nên tự mua và sử dụng thuốc chống ký sinh trùng chỉ dựa trên kết quả xét nghiệm hoặc tự nhận định mình mắc “sán chó”. Đặc biệt, nếu có giảm thị lực, triệu chứng ở mắt hoặc triệu chứng thần kinh, cần thăm khám sớm để được đánh giá và điều trị phù hợp.

Các bài thuốc dân gian hoặc nước lá hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để được khuyến cáo điều trị toxocariasis và không nên dùng để thay thế phương pháp điều trị y khoa.

Nếu đang tìm hiểu các thuốc điều trị giun sán, bạn có thể tham khảo thuốc trị giun sán tại Nhà thuốc Long Châu. Việc lựa chọn thuốc và liệu trình nên dựa trên chẩn đoán và hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.

Toxocariasis có thể gặp ở mọi lứa tuổi, trong đó trẻ nhỏ có thể có nguy cơ phơi nhiễm cao hơn khi thường xuyên tiếp xúc với đất hoặc môi trường có thể nhiễm phân chó, mèo. Để giảm nguy cơ mắc bệnh, mỗi người nên duy trì vệ sinh tay, thực hiện các biện pháp vệ sinh môi trường, thu gom và xử lý phân thú nuôi đúng cách, đồng thời kiểm soát ký sinh trùng cho chó, mèo theo hướng dẫn của bác sĩ thú y.

Khi có triệu chứng nghi ngờ hoặc tiền sử phơi nhiễm phù hợp, người bệnh nên thăm khám để được đánh giá và thực hiện các xét nghiệm cần thiết khi có chỉ định. Phát hiện và điều trị phù hợp có thể giúp kiểm soát bệnh, hạn chế tổn thương cơ quan và giảm nguy cơ biến chứng.