Sán lá ruột lớn: Nguyên nhân, triệu chứng, điều trị và cách phòng ngừa

Sán lá ruột lớn có thể xâm nhập vào cơ thể khi con người ăn thực vật thủy sinh sống hoặc chưa được nấu chín có chứa nang trùng của Fasciolopsis buski. Tùy mức độ nhiễm, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng ở mức độ khác nhau. Hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng giúp chủ động phòng ngừa và điều trị bệnh.

Sán lá ruột lớn là gì?

Sán lá ruột lớn là một loại ký sinh trùng thuộc lớp sán lá, có khả năng ký sinh trong đường tiêu hóa của người. Loài gây bệnh chủ yếu ở người là Fasciolopsis buski, còn được gọi là sán lá ruột lớn. Sán trưởng thành có kích thước tương đối lớn so với nhiều loài sán lá khác và thường ký sinh ở ruột non.

Vòng đời của sán lá ruột lớn liên quan đến môi trường nước ngọt và cần ốc nước ngọt làm vật chủ trung gian. Trứng sán theo phân của người hoặc động vật nhiễm bệnh ra môi trường, sau đó phát triển trong nước và trải qua các giai đoạn ấu trùng trong cơ thể ốc nước ngọt. Sau khi rời khỏi ốc, ấu trùng bám vào thực vật thủy sinh và phát triển thành nang trùng.

Người có thể nhiễm sán khi ăn các loại thực vật thủy sinh chứa nang trùng còn sống hoặc chưa được nấu chín kỹ. Khi vào đường tiêu hóa, nang trùng phát triển thành sán trưởng thành và ký sinh chủ yếu ở ruột non.

Nguyên nhân và đường lây nhiễm sán lá ruột lớn

Sán lá ruột lớn lây nhiễm chủ yếu khi con người ăn thực vật thủy sinh sống hoặc chưa được nấu chín có chứa nang trùng của ký sinh trùng.

Ăn thực vật thủy sinh chưa được nấu chín

Nguyên nhân nhiễm sán lá ruột lớn chủ yếu liên quan đến việc ăn thực vật thủy sinh có chứa nang trùng của sán nhưng chưa được nấu chín kỹ. Một số loại rau hoặc thực vật sống trong môi trường nước ngọt có thể trở thành nơi nang trùng bám vào. Khi ăn sống, tái hoặc chế biến chưa đủ nhiệt, nang trùng có thể còn tồn tại và xâm nhập vào đường tiêu hóa, từ đó phát triển thành sán trưởng thành.

Thói quen ăn uống và vệ sinh không bảo đảm

Thói quen ăn các loại thực vật thủy sinh nước ngọt sống hoặc chưa được nấu chín kỹ có thể làm tăng nguy cơ nhiễm sán lá ruột lớn. Bên cạnh đó, nguồn nước bị ô nhiễm bởi phân của người hoặc động vật nhiễm bệnh có thể tạo điều kiện để trứng sán tiếp tục phát triển trong môi trường tự nhiên.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh

Nguy cơ nhiễm sán lá ruột lớn cao hơn ở những người thường xuyên ăn rau hoặc thực vật thủy sinh sống, tái hoặc chưa được nấu chín kỹ. Người sinh sống hoặc từng đến khu vực có bệnh lưu hành cũng có thể có nguy cơ cao hơn, đặc biệt khi có thói quen sử dụng thực phẩm thủy sinh không bảo đảm an toàn. Ngoài ra, vệ sinh cá nhân, vệ sinh thực phẩm và điều kiện vệ sinh môi trường không tốt cũng có thể góp phần duy trì chu kỳ lây truyền của ký sinh trùng.

Triệu chứng nhiễm sán lá ruột lớn

Người bị nhiễm sán lá ruột lớn có thể gặp các triệu chứng khác nhau, tùy mức độ nhiễm nhẹ hay nặng.

Nhiễm nhẹ có thể ít hoặc không có triệu chứng

Triệu chứng nhiễm sán lá ruột lớn có thể khác nhau tùy thuộc vào số lượng sán và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Trường hợp nhiễm nhẹ có thể không xuất hiện biểu hiện rõ ràng hoặc chỉ có các triệu chứng không đặc hiệu. Một số người có thể phát hiện nhiễm sán tình cờ khi thực hiện xét nghiệm phân vì một lý do sức khỏe khác.

Khi có triệu chứng, người bệnh có thể gặp các biểu hiện liên quan đến đường tiêu hóa như đau bụng, khó chịu hoặc đầy bụng. Một số trường hợp xuất hiện tiêu chảy, rối loạn đại tiện, buồn nôn, chán ăn hoặc nôn. Các triệu chứng này không đặc hiệu cho nhiễm sán lá ruột lớn và có thể gặp trong nhiều bệnh lý tiêu hóa khác, do đó không nên chỉ dựa vào biểu hiện lâm sàng để tự chẩn đoán.

Biểu hiện khi nhiễm nhiều sán

Nhiễm sán lá ruột lớn với số lượng nhiều có thể gây kích ứng và tổn thương niêm mạc ruột, từ đó làm các triệu chứng tiêu hóa trở nên rõ rệt hơn.

Ở người nhiễm số lượng lớn, tổn thương đường ruột có thể gây rối loạn tiêu hóa và ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng, một số trường hợp nặng có thể xuất hiện suy dinh dưỡng hoặc phù. Hiếm gặp hơn, khi số lượng sán rất lớn, các búi sán có thể gây tắc nghẽn đường ruột và cần được xử trí y tế kịp thời.

Người có các triệu chứng tiêu hóa kéo dài không rõ nguyên nhân nên đi khám để được đánh giá, đặc biệt khi có tiền sử ăn thực vật thủy sinh sống hoặc chưa được nấu chín kỹ. Những người sinh sống hoặc từng đến khu vực có nguy cơ nhiễm sán và xuất hiện các biểu hiện bất thường sau khi sử dụng thực phẩm có nguy cơ cũng nên thông báo đầy đủ cho bác sĩ. Việc thăm khám và xét nghiệm phù hợp giúp xác định nguyên nhân, thay vì tự sử dụng thuốc tẩy giun hoặc thuốc điều trị ký sinh trùng.

Cách điều trị khi nhiễm sán lá ruột lớn

Điều trị sán lá ruột lớn cần dựa trên kết quả chẩn đoán và mức độ nhiễm, trong đó thuốc đặc hiệu thường được sử dụng theo chỉ định của bác sĩ.

Điều trị bằng thuốc

Điều trị sán lá ruột lớn chủ yếu sử dụng thuốc diệt ký sinh trùng theo chỉ định của bác sĩ. Thuốc trị sán Praziquantel được sử dụng để điều trị nhiễm Fasciolopsis buski. Theo CDC, liều tham khảo là 75 mg/kg đường uống, chia thành 3 lần trong một ngày, việc sử dụng thực tế cần do bác sĩ chỉ định dựa trên người bệnh và chế phẩm thuốc. Người bệnh không nên tự mua thuốc hoặc tự điều chỉnh liều khi chưa được hướng dẫn y tế.

Theo dõi sau điều trị

Sau điều trị, bác sĩ có thể chỉ định tái khám và xét nghiệm phân khi cần để đánh giá tình trạng nhiễm và đáp ứng điều trị, đặc biệt nếu triệu chứng vẫn kéo dài hoặc nghi ngờ còn nhiễm. Nếu các triệu chứng tiêu hóa vẫn kéo dài hoặc tái xuất hiện, người bệnh nên khám lại để xác định nguyên nhân. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể đánh giá khả năng còn nhiễm ký sinh trùng hoặc xem xét các bệnh lý tiêu hóa khác có biểu hiện tương tự.

Xử trí các vấn đề sức khỏe đi kèm

Trường hợp nhiễm sán lá ruột lớn nặng có thể gây tiêu chảy, ảnh hưởng đến dinh dưỡng hoặc dẫn đến các vấn đề sức khỏe khác. Người bệnh có thể cần được điều trị hỗ trợ tình trạng mất nước, rối loạn điện giải hoặc suy dinh dưỡng tùy mức độ. Nếu xuất hiện biến chứng đường ruột như tắc nghẽn, cần được đưa đến cơ sở y tế để đánh giá và xử trí kịp thời.

Sán lá ruột lớn chủ yếu liên quan đến việc sử dụng thực phẩm thủy sinh chưa được nấu chín hoặc chế biến không bảo đảm an toàn. Nhận biết sớm các biểu hiện bất thường, thực hiện xét nghiệm khi có chỉ định và điều trị theo hướng dẫn của nhân viên y tế giúp kiểm soát nhiễm ký sinh trùng. Ngoài ra, để phòng nhiễm sán lá ruột lớn, không nên ăn thực vật thủy sinh nước ngọt sống hoặc chưa nấu chín; nên nấu chín kỹ trước khi sử dụng và tránh để phân người hoặc phân lợn làm ô nhiễm nguồn nước nơi các loại thực vật này sinh trưởng.