Bệnh giun đũa chó: Đường lây nhiễm, cách điều trị và phòng ngừa

Nuôi chó là sở thích của nhiều gia đình, tuy nhiên việc tiếp xúc với chó mèo không được tẩy giun định kỳ có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh giun đũa chó. Vậy bệnh giun đũa chó là gì, lây qua những con đường nào và cần làm gì để phòng ngừa cũng như đâu là cách điều trị giun đũa chó hiệu quả?

Bệnh giun đũa chó là bệnh gì?

Bệnh giun đũa chó là bệnh ký sinh trùng do ấu trùng giun đũa chó (Toxocara canis) hoặc giun đũa mèo (Toxocara cati) gây ra. Con người bị nhiễm bệnh khi vô tình nuốt phải trứng giun có trong đất, nước, thực phẩm hoặc trên tay bị nhiễm bẩn từ phân chó, mèo mang ký sinh trùng.

Sau khi xâm nhập vào cơ thể, trứng giun nở thành ấu trùng trong ruột rồi di chuyển theo đường máu đến nhiều cơ quan khác nhau như gan, phổi, mắt, da hoặc hệ thần kinh. Trong một số trường hợp, ấu trùng di chuyển đến mắt hoặc não có thể gây biến chứng nghiêm trọng ảnh hưởng đến thị lực và sức khỏe.

Bệnh giun đũa chó lây qua đường nào?

Bệnh giun đũa chó không lây trực tiếp từ người sang người hoặc từ chó sang người qua việc vuốt ve, ôm ấp đơn thuần. Nguy cơ nhiễm bệnh chủ yếu xuất hiện khi trứng giun từ môi trường hoặc vật nuôi xâm nhập vào cơ thể qua đường miệng. Trứng giun đũa chó sau khi được thải ra ngoài môi trường cần phát triển từ khoảng 2 - 4 tuần để trở thành dạng có khả năng lây bệnh cho người.

Các con đường lây nhiễm phổ biến gồm:

• Tiếp xúc với đất, cát nhiễm trứng giun: Trẻ em chơi ở sân đất, bãi cát hoặc người làm vườn có thể bị nhiễm nếu không rửa tay sạch trước khi ăn uống.
• Ăn rau sống, trái cây chưa rửa kỹ: Thực phẩm có thể bị dính trứng giun từ đất hoặc nguồn nước ô nhiễm.
• Uống nước không đảm bảo vệ sinh: Nguồn nước bị nhiễm trứng giun có thể trở thành đường lây bệnh.
• Ăn thực phẩm sống hoặc tái: Hiếm gặp hơn, một số trường hợp có thể nhiễm bệnh khi ăn gan hoặc thịt động vật chưa nấu chín có chứa ấu trùng Toxocara.

Triệu chứng nhiễm giun đũa chó ở người

Dấu hiệu bị giun đũa chó ở người rất đa dạng, tùy thuộc vào số lượng ấu trùng xâm nhập và cơ quan bị ảnh hưởng.

Thể thông thường

Đây là thể bệnh thường gặp nhất, với các triệu chứng tương đối nhẹ và không đặc hiệu. Người bệnh có thể xuất hiện tình trạng ngứa da, nổi mề đay kéo dài, phát ban, mệt mỏi, đau đầu, chán ăn hoặc đau bụng âm ỉ. Có những người nhiễm giun đũa chó có biểu hiện ho khan, sốt nhẹ tái diễn.

Thể ấu trùng di chuyển ở mắt

Khi ấu trùng giun đũa chó xâm nhập vào mắt, người bệnh có thể bị giảm thị lực ở một bên mắt, nhìn mờ, nhìn thấy các đốm đen trôi nổi hoặc cảm giác có màn che trước mắt. Một số trường hợp xuất hiện viêm mắt, đỏ mắt hoặc đau nhức mắt.

Thể ấu trùng di chuyển nội tạng

Ấu trùng có thể di chuyển đến gan, phổi hoặc các cơ quan nội tạng khác, gây ra các triệu chứng toàn thân như sốt, mệt mỏi, sụt cân, đau bụng, gan to hoặc nổi hạch. Khi phổi bị ảnh hưởng, người bệnh có thể xuất hiện ho kéo dài, khó thở, thở khò khè hoặc đau tức ngực. Mức độ triệu chứng thường phụ thuộc vào số lượng ấu trùng và cơ quan bị tổn thương.

Thể ấu trùng di chuyển đến hệ thần kinh

Đây là thể bệnh hiếm gặp nhưng có thể gây hậu quả nghiêm trọng. Khi ấu trùng xâm nhập não hoặc tủy sống, người bệnh có thể bị đau đầu kéo dài, chóng mặt, buồn nôn, rối loạn cảm giác hoặc yếu liệt tay chân. Trong những trường hợp nặng, bệnh có thể gây co giật, rối loạn ý thức hoặc các triệu chứng thần kinh khu trú, đòi hỏi phải được thăm khám và điều trị chuyên khoa sớm.

Cách chẩn đoán bệnh giun đũa chó

Do ấu trùng không phát triển thành giun trưởng thành trong cơ thể người nên việc chẩn đoán thường khó khăn hơn so với nhiều bệnh ký sinh trùng khác. Bác sĩ sẽ đánh giá các biểu hiện bệnh, hỏi về tiền sử nuôi chó mèo, tiếp xúc thường xuyên với đất cát hoặc thói quen ăn rau sống, thực phẩm chưa được chế biến kỹ.

Các xét nghiệm giun đũa chó cũng được chỉ định như:

• Xét nghiệm công thức máu: Nhiều trường hợp nhiễm giun đũa chó có tình trạng tăng bạch cầu ái toan, phản ánh phản ứng miễn dịch của cơ thể đối với ký sinh trùng. Bác sĩ cũng có thể chỉ định đo nồng độ IgE toàn phần để hỗ trợ đánh giá tình trạng dị ứng hoặc nhiễm ký sinh trùng.
• Xét nghiệm huyết thanh chẩn đoán Toxocara: Kết quả xét nghiệm huyết thanh cần được đánh giá cùng với triệu chứng lâm sàng, tăng bạch cầu ái toan, tiền sử phơi nhiễm và các kết quả cận lâm sàng khác.
• Chẩn đoán hình ảnh: Trong trường hợp nghi ngờ ấu trùng di chuyển đến các cơ quan nội tạng, mắt hoặc hệ thần kinh, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm, chụp X-quang, CT hoặc MRI.
• Khám chuyên khoa khi có biến chứng: Nếu xuất hiện các triệu chứng về mắt như nhìn mờ, giảm thị lực hoặc các dấu hiệu thần kinh như đau đầu kéo dài, co giật, yếu liệt tay chân, người bệnh có thể được chỉ định khám chuyên khoa mắt hoặc thần kinh.

Bị nhiễm giun đũa chó có nguy hiểm không?

Nhiễm giun đũa chó có thể nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào số lượng ấu trùng xâm nhập vào cơ thể, vị trí chúng di chuyển đến và tình trạng sức khỏe của người bệnh.

• Khi ấu trùng giun đũa chó di chuyển đến mắt, chúng có thể gây viêm võng mạc, giảm thị lực, nhìn mờ hoặc thậm chí mất thị lực vĩnh viễn nếu không được điều trị sớm.
• Nếu ấu trùng xâm nhập vào gan, phổi hoặc các cơ quan nội tạng khác, người bệnh có thể xuất hiện tình trạng viêm kéo dài, sốt, đau bụng, ho dai dẳng, khó thở hoặc gan to.
• Trong những trường hợp hiếm gặp, ấu trùng có thể di chuyển đến não và hệ thần kinh trung ương, gây đau đầu kéo dài, co giật, rối loạn vận động, thay đổi ý thức hoặc các triệu chứng thần kinh khác.

Tuy nhiên, người bệnh không nên quá lo lắng vì phần lớn các trường hợp nhiễm giun đũa chó đều có thể được kiểm soát hiệu quả khi được chẩn đoán đúng và điều trị bằng thuốc chống ký sinh trùng theo chỉ định của bác sĩ.

Điều trị bệnh giun đũa chó

Phác đồ điều trị giun đũa chó Bộ Y Tế được bác sĩ chỉ định dựa trên thể bệnh, mức độ tổn thương cơ quan và tình trạng lâm sàng của từng người bệnh.

Điều trị bằng thuốc chống ký sinh trùng

Các thuốc diệt ký sinh trùng như Albendazole hoặc Mebendazole thường được sử dụng nhằm tiêu diệt hoặc làm bất hoạt ấu trùng Toxocara, từ đó giúp cải thiện triệu chứng và hạn chế tổn thương do ký sinh trùng gây ra.

Điều trị triệu chứng

Tùy vào biểu hiện của từng người bệnh, bác sĩ có thể kê thêm các thuốc hỗ trợ như:

• Thuốc kháng histamin để giảm ngứa, nổi mề đay và các phản ứng dị ứng.
• Thuốc chống viêm corticosteroid trong một số trường hợp có phản ứng viêm mạnh hoặc tổn thương tại mắt, phổi, hệ thần kinh.
• Thuốc giảm đau, hạ sốt nếu người bệnh có các triệu chứng toàn thân.

Điều trị khi có biến chứng

Đối với các trường hợp ấu trùng di chuyển đến mắt, não hoặc các cơ quan quan trọng khác, người bệnh có thể cần được điều trị chuyên khoa. Bác sĩ sẽ theo dõi chặt chẽ để kiểm soát tình trạng viêm, hạn chế tổn thương mô và ngăn ngừa các biến chứng lâu dài như suy giảm thị lực hoặc di chứng thần kinh.

Theo dõi sau điều trị

Sau khi hoàn thành phác đồ, người bệnh có thể được chỉ định tái khám và làm các xét nghiệm cần thiết để đánh giá đáp ứng điều trị. Việc theo dõi giúp bác sĩ kiểm tra sự cải thiện của triệu chứng, mức bạch cầu ái toan và các dấu hiệu liên quan đến nhiễm ký sinh trùng.

Biện pháp phòng bệnh giun đũa chó

Thực hiện tốt các biện pháp dưới đây sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ nhiễm bệnh giun đũa chó cho bản thân và gia đình.

• Chó và mèo cần được tẩy giun theo hướng dẫn của bác sĩ thú y để hạn chế việc thải trứng giun ra môi trường.
• Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, trước khi chế biến thực phẩm và sau khi tiếp xúc với chó mèo, đất cát hoặc làm vườn.
• Rau sống, trái cây cần được rửa sạch dưới vòi nước trước khi sử dụng để giảm nguy cơ nuốt phải trứng giun.
• Trẻ em là nhóm có nguy cơ nhiễm giun đũa chó cao do thường xuyên chơi đùa dưới đất và có thói quen đưa tay lên miệng. Cần hướng dẫn trẻ rửa tay sạch sau khi vui chơi và tránh ăn uống khi tay chưa được vệ sinh.
• Người thường xuyên tiếp xúc với đất nên đeo găng tay khi làm vườn hoặc chăm sóc cây cảnh. Sau khi hoàn thành công việc, cần rửa tay kỹ bằng xà phòng để giảm nguy cơ nhiễm ký sinh trùng.
• Nếu xuất hiện các triệu chứng như ngứa da kéo dài, nổi mề đay tái phát, đau bụng, ho dai dẳng hoặc tăng bạch cầu ái toan không rõ nguyên nhân, nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và xét nghiệm kịp thời.

Bệnh giun đũa chó hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu thực hiện tốt các biện pháp vệ sinh cá nhân, ăn chín uống sôi và tẩy giun định kỳ cho vật nuôi. Khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ hoặc có yếu tố nguy cơ phơi nhiễm, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.