Nguyên nhân viêm gan là gì? Các yếu tố nguy cơ không nên bỏ qua

Không phải mọi trường hợp viêm gan đều do virus gây ra. Trên thực tế, nhiều yếu tố như rượu bia, gan nhiễm mỡ, thuốc, hóa chất hoặc bệnh tự miễn cũng có thể làm gan bị viêm và suy giảm chức năng. Việc nhận biết đúng nguyên nhân viêm gan giúp điều trị, phòng ngừa hiệu quả và hạn chế biến chứng.

Nguyên nhân viêm gan là gì?

Viêm gan có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau và việc xác định đúng nguyên nhân đóng vai trò quan trọng trong lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Viêm gan do virus

Trên phạm vi toàn cầu, virus viêm gan B và C vẫn là những nguyên nhân quan trọng gây viêm gan mạn tính. Các loại virus viêm gan A, B, C, D và E đều có thể gây tổn thương gan nhưng có đường lây truyền và mức độ ảnh hưởng khác nhau. Trong đó, viêm gan A và E chủ yếu lây qua đường tiêu hóa do thực phẩm hoặc nước uống nhiễm bẩn, còn viêm gan B, C và D chủ yếu lây qua đường máu, quan hệ tình dục hoặc từ mẹ sang con.

Ngoài ra, một số virus khác như Epstein-Barr (EBV), Cytomegalovirus (CMV) hoặc Herpes simplex virus (HSV) cũng có thể gây viêm gan ở một số trường hợp, nhất là ở người suy giảm miễn dịch.

Viêm gan do rượu bia

Uống nhiều rượu bia trong thời gian dài có thể làm tổn thương tế bào gan và là một nguyên nhân viêm gan. Ban đầu, người bệnh có thể bị gan nhiễm mỡ do rượu, sau đó tiến triển thành viêm gan do rượu và cuối cùng là xơ gan nếu tiếp tục sử dụng rượu bia.

Viêm gan do gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa

Gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa là một trong những nguyên nhân gây viêm gan ngày càng phổ biến. Tình trạng này thường gặp ở người béo phì, đái tháo đường type 2, rối loạn lipid máu hoặc mắc hội chứng chuyển hóa. Khi mỡ tích tụ quá nhiều trong gan, các tế bào gan có thể bị viêm và tổn thương.

Viêm gan do thuốc và độc chất

Một số thuốc có thể gây tổn thương gan ngay cả khi sử dụng đúng liều do phản ứng đặc ứng, trong khi một số thuốc khác gây độc gan khi dùng quá liều hoặc kéo dài. Các thuốc thường liên quan gồm paracetamol khi dùng quá liều, một số kháng sinh, thuốc điều trị lao, thuốc chống động kinh và thuốc hóa trị. Ngoài ra, việc sử dụng thảo dược, thuốc nam không rõ nguồn gốc hoặc tiếp xúc với hóa chất độc hại cũng có thể gây viêm gan.

Viêm gan tự miễn

Viêm gan tự miễn là bệnh lý xảy ra khi hệ miễn dịch nhầm lẫn và tấn công các tế bào gan khỏe mạnh, gây viêm kéo dài. Nguyên nhân chính xác của bệnh vẫn chưa được làm rõ, nhưng có thể liên quan đến yếu tố di truyền và rối loạn miễn dịch. Bệnh thường gặp ở nữ giới nhiều hơn nam giới và nếu không được điều trị có thể dẫn đến xơ gan.

Các nguyên nhân khác

Ngoài các nguyên nhân viêm gan trên, viêm gan còn có thể liên quan đến một số bệnh lý ít gặp như bệnh Wilson, thiếu alpha-1 antitrypsin, bệnh quá tải sắt di truyền (hemochromatosis), suy tim gây sung huyết gan. Một số bệnh nhiễm trùng hoặc ký sinh trùng cũng là nguyên nhân gây viêm gan trong những trường hợp đặc biệt.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc viêm gan

Một số yếu tố dưới đây có thể làm tăng nguy cơ tổn thương gan hoặc nhiễm virus viêm gan, vì vậy cần được nhận biết và kiểm soát.

• Người chưa được tiêm vắc xin viêm gan B không có miễn dịch bảo vệ trước virus viêm gan B.
• Quan hệ tình dục không sử dụng biện pháp bảo vệ có thể làm tăng nguy cơ lây nhiễm virus viêm gan B.
• Dùng chung kim tiêm hoặc các dụng cụ có dính máu là một trong những con đường lây truyền virus viêm gan B và C phổ biến.
• Nếu máu hoặc dụng cụ y tế không được sàng lọc và vô khuẩn đúng quy trình, virus viêm gan có thể lây truyền sang người bệnh.
• Lạm dụng rượu bia trong thời gian dài có thể gây tổn thương tế bào gan và làm tăng nguy cơ viêm gan do rượu.
• Thừa cân, béo phì làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa, từ đó có thể dẫn đến viêm gan.
• Người mắc đái tháo đường, đặc biệt là type 2, có nguy cơ cao bị gan nhiễm mỡ và viêm gan liên quan rối loạn chuyển hóa.
• Một số loại thuốc khi sử dụng trong thời gian dài hoặc không đúng chỉ định có thể gây độc cho gan.
• Tiếp xúc thường xuyên với các hóa chất độc hại như dung môi công nghiệp, thuốc trừ sâu hoặc một số chất độc khác có thể làm tăng nguy cơ tổn thương gan.
• Những người có hệ miễn dịch suy yếu do mắc HIV, đang hóa trị, ghép tạng hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch có nguy cơ cao mắc viêm gan và diễn tiến bệnh nặng hơn.

Cách phòng ngừa viêm gan

Không phải mọi trường hợp viêm gan đều có thể phòng ngừa hoàn toàn, nhưng nhiều nguyên nhân gây bệnh có thể được hạn chế nếu chủ động thực hiện các biện pháp bảo vệ sức khỏe.

Tiêm phòng đầy đủ

Tiêm vắc xin là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa một số loại viêm gan do virus. Vắc xin viêm gan B được khuyến cáo cho trẻ sơ sinh và những người chưa có miễn dịch nhằm giảm nguy cơ nhiễm virus viêm gan B. Ngoài ra, vắc xin viêm gan A được chỉ định cho một số nhóm có nguy cơ hoặc theo khuyến cáo của bác sĩ, giúp phòng ngừa viêm gan A và các biến chứng liên quan.

Hạn chế nguy cơ lây nhiễm virus

Để giảm nguy cơ mắc viêm gan do virus, cần thực hiện các biện pháp phòng lây nhiễm trong sinh hoạt hằng ngày. Quan hệ tình dục an toàn, không dùng chung kim tiêm, dao cạo râu hoặc bàn chải đánh răng là những cách giúp hạn chế tiếp xúc với máu và dịch cơ thể có thể chứa virus. Bên cạnh đó, nên thực hiện truyền máu, tiêm truyền, xăm hình, làm đẹp hoặc các thủ thuật y tế tại những cơ sở uy tín, đảm bảo quy trình vô khuẩn.

Bảo vệ sức khỏe lá gan

Bảo vệ gan bằng lối sống lành mạnh góp phần giảm nguy cơ mắc nhiều dạng viêm gan, đặc biệt là viêm gan do rượu và viêm gan liên quan rối loạn chuyển hóa. Mỗi người nên hạn chế hoặc tránh sử dụng rượu bia, không tự ý dùng thuốc hoặc thực phẩm chức năng khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Đồng thời, cần duy trì cân nặng hợp lý, ăn uống cân đối, tập thể dục thường xuyên và khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các bất thường về chức năng gan và điều trị kịp thời.

Nguyên nhân viêm gan rất đa dạng và không phải lúc nào cũng có biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu. Việc xác định đúng nguyên nhân giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, đồng thời giảm nguy cơ tổn thương gan tiến triển. Bên cạnh đó, duy trì lối sống lành mạnh, hạn chế các yếu tố nguy cơ và khám sức khỏe định kỳ là những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ lá gan và phòng ngừa các biến chứng lâu dài.