Nhược thị ở tuổi dậy thì là do đâu? Cách khắc phục tình trạng này

Nhiều trường hợp nhược thị chỉ được phát hiện khi trẻ bước vào tuổi dậy thì, dù vấn đề về thị lực đã xuất hiện từ trước đó. Khác với các tật khúc xạ thông thường, nhược thị không thể cải thiện hoàn toàn chỉ bằng việc đeo kính. Nếu kéo dài, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến khả năng quan sát và nhận biết hình ảnh. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân và những cách khắc phục nhược thị ở tuổi dậy thì.

Nhược thị ở tuổi dậy thì là do đâu?

Theo Học viện Nhãn khoa Hoa Kỳ (AAO), nhược thị xảy ra khi thị lực của một hoặc cả hai mắt không phát triển bình thường trong thời thơ ấu. Tình trạng này có thể kéo dài đến tuổi dậy thì nếu không được phát hiện và điều trị phù hợp. Khi đó, não bộ không xử lý đầy đủ hình ảnh từ mắt yếu, khiến khả năng nhìn bị giảm sút. Đặc điểm của nhược thị là thị lực không cải thiện hoàn toàn dù đã đeo kính đúng độ và không thể giải thích chỉ bằng các bất thường cấu trúc của mắt.

Một số nguyên nhân phổ biến gây nhược thị ở tuổi dậy thì gồm:

• Tật khúc xạ: Khi hai mắt có độ cận, viễn hoặc loạn thị chênh lệch đáng kể, não bộ có xu hướng ưu tiên hình ảnh từ mắt nhìn rõ hơn. Nếu tình trạng này xuất hiện từ nhỏ và không được điều chỉnh phù hợp, mắt còn lại có thể bị nhược thị.
• Lác mắt (lé mắt): Hai mắt nhìn lệch hướng khiến não bộ nhận được những hình ảnh không trùng khớp. Để tránh nhìn đôi, não có thể bỏ qua tín hiệu từ mắt bị lệch trong thời gian dài, làm ảnh hưởng đến sự phát triển thị lực của mắt đó.
• Che khuất tầm nhìn: Những bất thường như đục thủy tinh thể bẩm sinh hoặc sụp mí mắt nghiêm trọng có thể cản trở ánh sáng đi vào mắt trong giai đoạn thị giác đang phát triển. Nếu không được xử lý sớm, trẻ có nguy cơ bị nhược thị kéo dài đến tuổi dậy thì.
• Chấn thương mắt từ nhỏ: Một số tổn thương như sẹo giác mạc hoặc đục thủy tinh thể sau chấn thương có thể làm hình ảnh truyền đến võng mạc bị mờ. Khi xảy ra trong thời thơ ấu, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thị lực và dẫn đến nhược thị.

Ngoài ra, việc sử dụng điện thoại, máy tính trong thời gian dài có thể gây mỏi mắt hoặc góp phần làm tăng nguy cơ cận thị, nhưng không phải nguyên nhân trực tiếp gây nhược thị.

Một số dấu hiệu nhược thị ở tuổi dậy thì

Nhược thị thường phát triển từ nhỏ và không có biểu hiện rõ ràng, đặc biệt khi chỉ một mắt bị ảnh hưởng. Vì vậy, phụ huynh và trẻ ở tuổi dậy thì nên chú ý một số dấu hiệu sau:

• Nhìn mờ ở một mắt: Khi che mắt nhìn tốt, trẻ nhận thấy mắt còn lại nhìn không rõ, ngay cả khi đã đeo kính đúng độ.
• Dễ mỏi mắt, đau đầu: Một số trẻ có thể bị mỏi mắt hoặc nhức đầu khi đọc sách, học bài hay sử dụng máy tính, nhất là khi có tật khúc xạ đi kèm.
• Thường xuyên nghiêng đầu hoặc nheo mắt: Trẻ có thể nghiêng đầu, nheo mắt khi nhìn bảng, đọc sách hoặc xem tivi để quan sát dễ hơn.
• Khó xác định khoảng cách: Khả năng phối hợp giữa hai mắt bị ảnh hưởng có thể khiến trẻ khó ước lượng khoảng cách khi chơi thể thao hoặc thực hiện các hoạt động cần phối hợp tay và mắt.
• Gặp khó khăn khi đọc: Trẻ có thể đọc chậm, dễ bỏ sót dòng hoặc cần dùng tay dò chữ. Tuy nhiên, đây không phải dấu hiệu đặc trưng của nhược thị.
• Khả năng nhìn không cải thiện hoàn toàn khi đeo kính: Dù đã điều chỉnh kính phù hợp, thị lực của mắt bị nhược thị vẫn có thể thấp hơn bình thường.

Những biểu hiện trên cũng có thể xuất hiện ở các bệnh lý mắt khác. Vì vậy, nếu trẻ thường xuyên nhìn mờ hoặc gặp khó khăn khi quan sát, phụ huynh nên đưa trẻ đến bác sĩ chuyên khoa mắt để kiểm tra và xác định nguyên nhân.

Cách khắc phục tình trạng nhược thị

Quá trình cải thiện thị lực có thể kéo dài từ vài tháng đến lâu hơn, tùy mức độ nhược thị, nguyên nhân và khả năng đáp ứng điều trị. Một số phương pháp thường được bác sĩ cân nhắc gồm:

Đeo kính điều chỉnh tật khúc xạ

Đeo kính đúng độ là bước quan trọng khi điều trị nhược thị liên quan đến cận thị, viễn thị hoặc loạn thị. Bác sĩ sẽ kiểm tra khúc xạ, có thể sử dụng thuốc nhỏ mắt để đánh giá chính xác độ kính cần thiết.

Ở một số trường hợp, việc đeo kính phù hợp và thường xuyên có thể giúp thị lực cải thiện mà chưa cần áp dụng thêm phương pháp khác. Trẻ cần tái khám theo lịch hẹn để theo dõi kết quả và điều chỉnh kính khi cần.

Che mắt khỏe

Phương pháp này sử dụng miếng che mắt nhìn tốt nhằm khuyến khích não bộ tiếp nhận hình ảnh từ mắt bị nhược thị. Qua đó, khả năng nhìn của mắt yếu có thể được cải thiện dần.

Thời gian che mắt sẽ do bác sĩ chỉ định dựa trên độ tuổi, mức độ nhược thị và đáp ứng điều trị. Trẻ cần thực hiện đúng hướng dẫn, tránh tự ý tăng thời gian che mắt vì có thể ảnh hưởng đến thị lực.

Luyện tập thị giác bằng phần mềm

Một số phần mềm luyện tập thị giác sử dụng trò chơi để hỗ trợ mắt nhược thị hoạt động và cải thiện khả năng phối hợp giữa hai mắt. Tuy nhiên, hiệu quả còn tùy từng trường hợp và cần thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ.

Sử dụng thuốc nhỏ mắt Atropine

Atropine có thể được bác sĩ chỉ định nhỏ vào mắt nhìn tốt để tạm thời làm giảm khả năng điều tiết, từ đó khuyến khích mắt nhược thị hoạt động nhiều hơn. Phương pháp này thường được áp dụng ở trẻ nhỏ và cần cân nhắc kỹ khi sử dụng cho thanh thiếu niên.

Phẫu thuật

Phẫu thuật có thể được cân nhắc nếu nhược thị liên quan đến những bất thường như đục thủy tinh thể, sụp mí mắt nghiêm trọng hoặc một số trường hợp lác mắt.

Mục đích của phẫu thuật là xử lý nguyên nhân gây cản trở thị giác hoặc điều chỉnh vị trí mắt. Tuy nhiên, phẫu thuật không trực tiếp khôi phục hoàn toàn thị lực do nhược thị. Sau can thiệp, người bệnh vẫn có thể cần đeo kính, che mắt hoặc tiếp tục điều trị theo hướng dẫn.

Hy vọng với những thông tin trên có thể giúp bạn đọc biết được nguyên nhân và cách khắc phục tình trạng nhược thị ở tuổi dậy thì. Tóm lại, nhược thị ở tuổi dậy thì vẫn có khả năng cải thiện, nhưng kết quả phụ thuộc vào nhiều yếu tố và không phải trường hợp nào cũng phục hồi hoàn toàn. Việc thăm khám sớm, lựa chọn phương pháp phù hợp và kiên trì theo dõi sẽ giúp nâng cao cơ hội cải thiện thị lực.