Quy trình kỹ thuật chọc hút dịch màng bụng và các bước thực hiện an toàn

Cổ trướng là tình trạng thường xuyên gặp ở các bệnh nhân xơ gan, suy tim, lao màng bụng hoặc ung thư. Khi lượng dịch tăng nhiều có thể gây căng tức bụng, khó thở hoặc nghi ngờ bị nhiễm trùng, bác sĩ sẽ chỉ định chọc hút dịch màng bụng để chẩn đoán hoặc điều trị. Trong quá trình lâm sàng, quy trình kỹ thuật chọc hút dịch màng bụng phải được thực hiện bởi các nhân viên y tế được đào tạo bài bản tại các bệnh viện uy tín. Ngoài ra, việc tuân thủ đầy đủ các bước chuyên môn sẽ giúp hạn chế các biến chứng như tụt huyết áp, chảy máu trong hay nhiễm trùng.

Quy trình kỹ thuật chọc hút dịch màng bụng là gì?

Có thể hiểu rằng đây là quá trình sử dụng kim chuyên dụng xuyên qua thành bụng để vào khoang phúc mạc nhằm thu thập mẫu dịch tích tụ bất thường, sự tích tụ này được gọi là cổ trướng. Kỹ thuật này được sử dụng để phục vụ hai yếu tố chính:

• Chẩn đoán: Phân tích dịch tụ nhằm xác định nguyên nhân dẫn đến cổ trướng (xơ gan, viêm gan B, viêm gan C, ung thư gan, viêm phúc mạc, nhiễm trùng huyết…).
• Điều trị: Đào thải dịch tụ giúp giảm bớt căng tức bụng, cải thiện hô hấp và hệ tuần hoàn.

Trong thực tế, phần lớn bệnh nhân bị cổ trướng đều liên quan đến gan mãn tính. Tuy nhiên, việc xác định nguyên nhân cần phải dựa vào phân tích dịch và đánh giá lâm sàng toàn diện.

Kỹ thuật này cần được thực hiện khi nào?

Trong một số trường hợp cụ thể, bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định thực hiện chọc dịch màng bụng để đảm bảo an toàn đối với sức khoẻ bệnh nhân:

• Khi người bệnh có các dấu hiệu của viêm phúc mạc hoặc triệu chứng xuất huyết trong ổ bụng.
• Kết quả chẩn đoán nhiễm trùng dịch màng bụng.
• Kiểm tra các trường hợp ung thư, chẳng hạn như ung thư gan.
• Bụng căng nhiều gây đau hoặc khó thở.
• Theo dõi diễn biến ở bệnh nhân mắc xơ gan.

Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng đều có thể thực hiện phương pháp chọc dịch màng bụng này. Đối với những bệnh nhân có vấn đề về đông máu hoặc dễ bị chảy máu hay người có tiền sử nhồi máu cơ tim cần được đánh giá thận trọng trước khi tiến hành để tránh các biến chứng khó lường.

Xét nghiệm dịch màng bụng trong chẩn đoán

Dịch màng bụng sau khi thu được sẽ được dùng để phân tích các chỉ số như:

• Số lượng tế bào;
• Protein và albumin;
• Cấy vi khuẩn;
• Tế bào học;

Chỉ số SAAG (chênh lệch albumin huyết thanh - dịch) giúp xác định nguyên nhân cổ trướng do tăng áp lực tĩnh mạch cửa hay do nguyên nhân khác như ung thư, lao… Việc chẩn đoán chính xác sẽ giúp bác sĩ xây dựng phác đồ điều trị hiệu quả, từ đó cải thiện tiên lượng bệnh.

Các giai đoạn khi chọc hút dịch màng bụng

Để đảm bảo an toàn, bác sĩ sẽ giải thích rõ ràng cho người bệnh về mục đích của thủ thuật, các bước thực hiện cũng như những lưu ý trước và sau khi tiến hành.

Đánh giá tình trạng bệnh nhân

Trước khi tiến hành, bác sĩ sẽ:

• Bệnh nhân được yêu cầu nằm với tư thế ngửa, 2 chân co lên.
• Kiểm tra sức khoẻ của bệnh nhân bao gồm các bước như đo huyết áp, nhịp tim sao cho đảm bảo an toàn trong suốt quá trình.
• Tiến hành siêu âm ổ bụng để xác định vị trí và lượng dịch.
• Thực hiện xét nghiệm đông máu.

Siêu âm hướng dẫn giúp giảm nguy cơ chạm vào ruột hoặc mạch máu, đặc biệt đối với các bệnh nhân có tiền sử phẫu thuật bụng.

Thực hiện khử trùng và gây tê tại chỗ

Bác sĩ thực hiện sẽ chuẩn bị găng tay vô trùng và 5 ml lidocain 1%. Đối với bệnh nhân, vùng da chọc sẽ được sát khuẩn rộng và trải khăn vô trùng. Sau đó, thuốc gây tê sẽ được tiêm vào từng lớp để giảm cảm giác đau cho người bệnh. Đây được xem là bước quan trọng giúp hạn chế tối đa nguy cơ bị nhiễm trùng.

Tiến hành chọc hút dịch

Bác sĩ sẽ đưa kim tiêm chuyên dụng xuyên qua thành bụng để vào khoang phúc mạc cho đến khi dịch chảy ra. Sau đó sẽ lấy một mẫu dịch xét nghiệm dùng để chẩn đoán hoặc nối hệ thống dẫn lưu nếu để rút dịch điều trị. Lượng dịch rút ra sẽ được kiểm soát nghiêm ngặt để tránh thay đổi huyết động đột ngột.

Kết thúc quá trình thực hiện

Khi đã lấy đủ dịch tụ, bác sĩ sẽ thực hiện quy trình rút kim, vị trí chọc được đảm bảo bằng cách ép vô khuẩn. Khi đó, người bệnh sẽ được tiếp tục theo dõi mạch, huyết áp và tình trạng cơ thể.

Biến chứng khi thực hiện sai kỹ thuật

Tuy kỹ thuật mang tính an toàn, nhưng nếu không tuân đúng quy định chuyên môn thì vẫn có thể xảy ra các biến chứng, cụ thể:

Tụt huyết áp sau chọc hút

Áp lực trong ổ bụng giảm đột ngột khi được rút lượng dịch lớn, khi đó cơ thể xuất hiện biến chứng như: Tụt huyết áp, chóng mặt, nghiêm trọng hơn là ngất. Để phòng ngừa tình trạng này, truyền dịch hoặc albumin theo quy định.

Nguy cơ nhiễm trùng phúc mạc

Nếu không có biện pháp đảm bảo về vô khuẩn, vi khuẩn xâm nhập vào khoang phúc mạc, thậm chí là gây viêm phúc mạc. Biểu hiện bao gồm sốt, đau bụng tăng dần, dịch đục.

Chảy máu do tổn thương

Tổn thương mạch máu thành bụng có thể dẫn đến tụ máu hoặc chảy máu trong. Đây là lý do xét nghiệm đông máu cần được thực hiện trước khi chọc hút dịch màng bụng.

Rò dịch kéo dài sau chọc

Một số trường hợp có thể rỉ dịch tại vị trí chọc trong vài ngày, thường được xử trí bằng băng ép hoặc khâu da nếu tình hình nghiêm trọng.

Lưu ý sau khi chọc hút dịch màng bụng

Sau khi thực hiện kỹ thuật, người bệnh cần lưu ý những điều sau:

• Nghỉ ngơi điều độ, tránh vận động mạnh.
• Theo dõi dấu hiệu chóng mặt, đau bụng, sốt.
• Tái khám theo lịch hẹn của bác sĩ.
• Tuân thủ điều trị nguyên nhân gây cổ trướng.

Đặc biệt, ở bệnh nhân xơ gan, việc kiểm soát chế độ ăn giảm muối, dùng thuốc lợi tiểu theo chỉ định và theo dõi chức năng gan định kỳ đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa tái phát cổ trướng.

Quy trình kỹ thuật chọc hút dịch màng bụng được cho rằng có giá trị quan trọng trong việc chẩn đoán và điều trị cổ trướng. Tuy nhiên, an toàn của người bệnh phụ thuộc lớn vào việc thực hiện đúng chuyên môn, đảm bảo quy trình vô khuẩn và sự sát sao sau can thiệp.

Lưu ý rằng, người bệnh không nên thực hiện và áp dụng tại nhà mà cần được thăm khám, chẩn đoán tại cơ sở y tế uy tín. Đồng thời, việc kiểm soát tốt bệnh nền như xơ gan, suy tim hay ung thư là yếu tố quyết định giúp hạn chế tái phát dịch ổ bụng và giảm nguy cơ biến chứng lâu dài.