Sau cơn đột quỵ, điều khó nhất không phải là đi lại mà là chấp nhận thay đổi

Khi cơ thể hồi phục chậm hơn mong đợi, người bệnh dễ rơi vào tuyệt vọng

Không ít người từng rất khỏe mạnh, làm việc độc lập, tự lái xe hay chăm sóc gia đình. Sau đột quỵ, việc cầm chiếc muỗng hay tự mặc áo cũng trở nên khó khăn. Cảm giác bất lực thường đến âm thầm, đặc biệt khi họ nhìn thấy người thân phải hỗ trợ những việc vốn trước đây rất đơn giản.

Nhiều bệnh nhân chia sẻ rằng họ sợ ánh nhìn thương hại hơn cả cơn đau thể xác. Có người từ chối gặp bạn bè, ngại ra ngoài vì nói chậm, đi tập tễnh hoặc khuôn mặt mất cân đối. Chính tâm lý này khiến quá trình hồi phục kéo dài hơn vì người bệnh dần thu mình, giảm vận động và mất động lực tập phục hồi chức năng.

Điều khiến nhiều người chủ quan là nghĩ “qua cơn nguy hiểm là xong”

Sau khi xuất viện, không ít gia đình thở phào vì người bệnh đã qua giai đoạn nguy kịch. Nhưng thực tế, hành trình phía sau mới là phần dài nhất. Đột quỵ có thể để lại di chứng vận động, trí nhớ, ngôn ngữ và cảm xúc trong nhiều tháng hoặc nhiều năm.

Một số người cố quay lại nhịp sống cũ quá sớm vì sợ trở thành gánh nặng. Họ bỏ thuốc, không tái khám hoặc tự ý ngưng tập phục hồi chức năng khi thấy cơ thể khá hơn. Đây là lý do có thể làm tăng nguy cơ tái phát và làm chậm quá trình hồi phục lâu dài. Ngoài ra, nguy cơ tái phát thường cao hơn nếu không kiểm soát tốt huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, rung nhĩ hoặc hút thuốc lá..

Theo American Stroke Association, khoảng 1 trong 4 ca đột quỵ xảy ra ở người đã từng bị đột quỵ trước đó. Điều này cho thấy việc theo dõi lâu dài quan trọng không kém cấp cứu ban đầu.

Chấp nhận thay đổi không phải là đầu hàng

Nhiều người nghe đến hai chữ “chấp nhận” thường nghĩ là buông xuôi. Thực ra, đây có thể là bước đầu giúp người bệnh thích nghi với tình trạng mới và kiên trì hơn trong quá trình phục hồi. Khi người bệnh chấp nhận rằng mình cần thời gian, họ sẽ bớt áp lực phải “khỏi nhanh như trước”.

Có người từng không thể nói tròn câu sau đột quỵ nhưng kiên trì tập đọc từng ngày. Có người phải học lại cách giữ thăng bằng khi bước đi. Những tiến bộ nhỏ thường đến rất chậm, nhưng lại là dấu hiệu quan trọng cho thấy hệ thần kinh đang dần tái tổ chức và thích nghi trở lại..

Gia đình cũng đóng vai trò rất lớn trong giai đoạn này. Thay vì liên tục nhắc người bệnh “cố lên”, đôi khi điều họ cần là được lắng nghe và tiếp tục tham gia các sinh hoạt thường ngày trong khả năng cho phép. Một bữa cơm cùng gia đình, một cuộc trò chuyện ngắn hay vài phút đi bộ ngoài trời đều có thể giúp tinh thần tích cực hơn.

Những dấu hiệu không nên bỏ qua sau đột quỵ

Không phải ai sau đột quỵ cũng hồi phục theo cùng một tốc độ. Nếu xuất hiện các dấu hiệu dưới đây, người bệnh nên tái khám sớm:

• Yếu tay chân tăng lên hoặc mất thăng bằng nhiều hơn.
• Nói khó, méo miệng hoặc lú lẫn trở lại.
• Đau đầu dữ dội bất thường.
• Nuốt nghẹn kéo dài, sụt cân nhanh.
• Mất ngủ, buồn chán, cáu gắt hoặc có dấu hiệu trầm cảm.
• Co giật hoặc giảm ý thức.

Trầm cảm sau đột quỵ là tình trạng khá phổ biến nhưng dễ bị bỏ sót vì gia đình cho rằng đó chỉ là phản ứng tâm lý thông thường. Trong khi đó, sức khỏe tinh thần ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hồi phục vận động và chất lượng sống lâu dài.

Tiến về phía trước bắt đầu từ những thay đổi nhỏ mỗi ngày

Người từng bị đột quỵ không cần ép bản thân trở lại như cũ ngay lập tức. Điều quan trọng hơn là tạo được nhịp sống ổn định và an toàn hơn trước. Duy trì uống thuốc đúng chỉ định, kiểm soát huyết áp, tập vận động đều đặn và ngủ đủ giấc đều giúp giảm nguy cơ tái phát.

Não bộ có khả năng tái tổ chức và thích nghi một phần sau đột quỵ thông qua quá trình phục hồi chức năng phù hợp, tuy nhiên mức độ hồi phục khác nhau ở từng người và phụ thuộc vào nhiều yếu tố như vị trí tổn thương, mức độ tổn thương, tuổi tác, bệnh lý nền và thời điểm bắt đầu phục hồi chức năng. Quá trình hồi phục sau đột quỵ thường cần sự phối hợp của nhiều chuyên ngành khác nhau.

Bên cạnh điều trị nội khoa và tập vận động, người bệnh có thể cần âm ngữ trị liệu nếu gặp khó khăn về nói hoặc nuốt, hoạt động trị liệu để phục hồi sinh hoạt hằng ngày, tư vấn dinh dưỡng và hỗ trợ tâm lý khi có lo âu hoặc trầm cảm. Việc phối hợp phục hồi đa chuyên khoa giúp cải thiện khả năng tự chăm sóc, tăng chất lượng sống và hỗ trợ người bệnh tái hòa nhập cộng đồng tốt hơn.

Sau đột quỵ, cuộc sống có thể không còn giống trước. Nhưng điều đó không có nghĩa mọi hy vọng đều dừng lại. Có những người mất nhiều tháng để bước đi vững vàng trở lại, nhưng cũng từ đó họ học được cách sống chậm hơn, quan tâm sức khỏe nhiều hơn và trân trọng từng thay đổi nhỏ của cơ thể.