Sepsis là gì? Nguyên nhân và dấu hiệu cảnh báo cần biết

Trong những năm gần đây, Sepsis được nhắc đến ngày càng nhiều như một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở cả trẻ em và người lớn. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ bản chất của bệnh và cách nhận biết từ sớm. Việc trang bị kiến thức đúng sẽ giúp cộng đồng giảm thiểu các biến chứng đáng tiếc và chủ động hơn trong phòng ngừa.

Sepsis là gì?

Sepsis hay nhiễm trùng huyết là tình trạng bệnh lý nặng, đe dọa tính mạng khi cơ thể phản ứng quá mức trước một tác nhân gây nhiễm trùng. Thay vì chỉ chống lại mầm bệnh, hệ miễn dịch lại tạo ra phản ứng viêm quá mạnh, khiến các mô và cơ quan bên trong bị tổn thương.

Khi các cơ quan quan trọng, đặc biệt là hệ tuần hoàn bị ảnh hưởng, khả năng đưa máu và oxy tới các mô suy giảm rõ rệt. Điều này làm cho người bệnh nhanh chóng rơi vào tình trạng nặng. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, nhiễm trùng huyết có thể tiến triển thành sốc nhiễm trùng, suy đa tạng và tử vong.

Nguyên nhân gây ra Sepsis

Sepsis có thể xuất phát từ nhiều loại mầm bệnh khác nhau. Căn nguyên tùy thuộc vào độ tuổi, sức khỏe nền và môi trường sống của trẻ. Hiểu rõ các nhóm tác nhân này sẽ giúp gia đình biết cách phòng ngừa phù hợp.

Các tác nhân vi khuẩn thường gặp ở trẻ khỏe mạnh

Ở trẻ có hệ miễn dịch bình thường, một số vi khuẩn có khả năng gây nhiễm trùng huyết phổ biến gồm:

• Haemophilus influenzae type B: Tác nhân gây viêm phổi, viêm màng não, đặc biệt phổ biến ở trẻ chưa tiêm vắc xin.
• Streptococcus pneumoniae: Gây viêm phổi nặng, nhiễm trùng huyết, viêm màng não.
• Neisseria meningitidis: Được biết đến bởi khả năng gây bệnh tối cấp với diễn tiến rất nhanh.
• Staphylococcus aureus: Có thể gây nhiễm trùng da nhưng cũng có thể xâm nhập sâu gây nhiễm trùng huyết.
• Streptococcus pyogenes: Liên quan đến viêm họng, viêm mô tế bào và các biến chứng nặng nếu không điều trị đúng.

Những vi khuẩn này đều có khả năng xâm nhập cơ thể qua đường hô hấp, da hoặc máu, sau đó lan rộng và gây phản ứng viêm toàn thân.

Tác nhân gây bệnh ở trẻ suy giảm miễn dịch hoặc nằm viện kéo dài

Ở nhóm trẻ có hệ miễn dịch yếu, phạm vi mầm bệnh gây Sepsis mở rộng hơn. Bên cạnh các vi khuẩn kể trên, có thể gặp thêm:

• Vi khuẩn gram âm đường ruột: Thường gây nhiễm trùng nặng ở trẻ sơ sinh hoặc bệnh nhân có can thiệp y tế.
• Pseudomonas, Acinetobacter, Burkholderia Species: Nhóm vi khuẩn nguy hiểm, thường gặp trong môi trường bệnh viện và có khả năng kháng thuốc cao.
• Staphylococcus aureus kháng methicillin (MRSA): Tác nhân gây nhiễm trùng khó điều trị, dễ lan rộng nếu không kiểm soát tốt.

Do đặc tính kháng thuốc và khả năng gây bệnh mạnh, các vi khuẩn này khiến việc điều trị nhiễm trùng huyết ở trẻ suy giảm miễn dịch trở nên phức tạp hơn nhiều.

Tác nhân virus gây nhiễm trùng huyết

Không chỉ vi khuẩn, virus cũng đóng vai trò đáng kể trong các ca Sepsis ở trẻ em. Một số virus thường gặp gồm:

• Virus cúm: Đặc biệt nguy hiểm khi trẻ đồng nhiễm vi khuẩn.
• Adenovirus: Gây viêm phổi nặng, rối loạn hô hấp và có thể dẫn tới nhiễm trùng huyết.
• Coronavirus: Bao gồm SARS-CoV-2 và các chủng khác, có thể gây phản ứng viêm toàn thân ở trẻ có sức đề kháng yếu.

Những loại virus này dễ lây lan, tiến triển nhanh, đặc biệt ở trẻ nhỏ khi hệ miễn dịch chưa hoàn thiện.

Triệu chứng nhận biết Sepsis

Nhiễm trùng huyết có thể biểu hiện rất đa dạng, từ nhẹ đến nặng. Sepsis không có một biểu hiện đặc trưng duy nhất, mà là sự kết hợp của nhiều dấu hiệu bất thường. Dưới đây là các dấu hiệu thường gặp mà cha mẹ cần lưu ý.

Dấu hiệu toàn thân

Trẻ có thể xuất hiện những biểu hiện bất thường rõ rệt, cảnh báo tình trạng viêm lan rộng trong cơ thể:

• Sốt cao hoặc hạ thân nhiệt bất thường;
• Run rẩy, rét run;
• Mệt mỏi nhiều, trẻ lờ đờ hoặc khó đánh thức;
• Da tái, lạnh đầu chi hoặc nổi bông.

Biểu hiện hô hấp

Khi phản ứng viêm ảnh hưởng đến phổi hoặc tuần hoàn, trẻ dễ gặp các triệu chứng như:

• Thở nhanh, thở hụt hơi;
• Co lõm ngực, cánh mũi phập phồng;
• Âm thở bất thường hoặc khó thở tăng dần.

Dấu hiệu tuần hoàn

Hệ tuần hoàn là cơ quan chịu tác động nặng nề trong Sepsis. Khi tưới máu giảm, trẻ có thể:

• Nhịp tim nhanh bất thường;
• Tay chân lạnh, thời gian làm đầy mao mạch kéo dài;
• Huyết áp tụt (dấu hiệu muộn và rất nguy hiểm).

Biểu hiện tiêu hóa và tiết niệu

Nhiễm trùng huyết có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác:

• Nôn ói, tiêu chảy, ăn kém;
• Lượng nước tiểu giảm rõ rệt, dấu hiệu cảnh báo suy thận cấp.

Thay đổi hành vi

Ở trẻ nhỏ, các biểu hiện thay đổi hành vi thường rất quan trọng và dễ bị bỏ qua:

• Quấy khóc nhiều, kích thích;
• Mệt mỏi, ngủ li bì bất thường;
• Phản ứng kém với môi trường xung quanh.

Bất kỳ dấu hiệu bất thường nào kéo dài hoặc nặng lên đều cần được khám và xử trí ngay để tránh tiến triển thành sốc nhiễm trùng.

Ai là đối tượng có nguy cơ bị Sepsis?

Sepsis có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn. Việc nhận diện đúng giúp gia đình và nhân viên y tế có hướng theo dõi sát sao hơn.

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện khiến nhóm tuổi này dễ nhiễm trùng hơn. Các bệnh lý như viêm phổi, viêm màng não hoặc nhiễm trùng da ở trẻ sơ sinh có khả năng lan nhanh vào máu.

Trẻ có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch

Những trẻ mắc các bệnh mạn tính như tim bẩm sinh, thận, ung thư, hoặc đang điều trị ức chế miễn dịch… có nguy cơ cao hơn nhiều so với trẻ khỏe mạnh. Hệ miễn dịch yếu khiến cơ thể khó chống lại tác nhân gây bệnh và dễ xuất hiện phản ứng viêm quá mức.

Trẻ phải nằm viện kéo dài hoặc can thiệp y tế

Những trẻ có đặt catheter, thở máy hoặc điều trị trong môi trường chăm sóc đặc biệt dễ tiếp xúc với vi khuẩn nguy hiểm, đặc biệt là nhóm vi khuẩn kháng thuốc.

Trẻ chưa tiêm chủng đầy đủ

Nhiều tác nhân gây Sepsis như Hib, phế cầu hay não mô cầu đều có vắc xin phòng ngừa. Trẻ chưa tiêm hoặc tiêm không đúng lịch có nguy cơ nhiễm các vi khuẩn này cao hơn.

Người lớn tuổi hoặc người mắc bệnh mạn tính

Dù bài viết tập trung vào trẻ em, cần nhấn mạnh rằng người già, người mắc tiểu đường, bệnh gan, phổi, thận cũng là nhóm rất dễ bị nhiễm trùng huyết. Điều này giúp các gia đình có người thân lớn tuổi chủ động theo dõi sức khỏe tốt hơn.

Hiểu rõ Sepsis là gì, nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết sẽ giúp chúng ta không chủ quan trước những thay đổi bất thường của cơ thể, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Nhiễm trùng huyết hoàn toàn có thể điều trị hiệu quả nếu phát hiện sớm và xử trí đúng cách. Chủ động phòng ngừa bằng tiêm chủng đầy đủ, chăm sóc sức khỏe hô hấp và theo dõi sát sao khi trẻ ốm sẽ là chìa khóa bảo vệ trẻ trước biến chứng nguy hiểm này.

Để hỗ trợ gia đình chủ động phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng nguy hiểm, Tiêm chủng Long Châu cung cấp đầy đủ các vắc xin thiết yếu cho trẻ em và người lớn, bao gồm vắc xin phòng Hib, phế cầu, não mô cầu và nhiều tác nhân có thể dẫn đến Sepsis. Hệ thống được trang bị cơ sở vật chất hiện đại, quy trình tiêm an toàn và đội ngũ nhân viên y tế được đào tạo bài bản. Phụ huynh cũng sẽ được tư vấn lịch tiêm phù hợp từng độ tuổi, giúp bảo vệ trẻ một cách toàn diện và kịp thời.

Với sự chuẩn bị đầy đủ và lựa chọn đúng nơi tiêm chủng, mỗi gia đình có thể an tâm hơn trong việc phòng ngừa Sepsis cũng như nhiều bệnh lý truyền nhiễm nguy hiểm khác, góp phần bảo vệ sức khỏe lâu dài cho trẻ.