Sưng tinh hoàn ở trẻ em: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử trí

Sưng tinh hoàn ở trẻ em là tình trạng khiến nhiều cha mẹ lo lắng, đặc biệt khi trẻ kèm đau, đỏ hoặc sốt. Nguyên nhân có thể đơn giản nhưng cũng có không ít trường hợp cần điều trị khẩn cấp. Nhận biết triệu chứng và đưa trẻ đi khám đúng lúc giúp hạn chế biến chứng nghiêm trọng.

Sưng tinh hoàn ở trẻ em là gì?

Sưng tinh hoàn ở trẻ em là cách gọi thường dùng để chỉ tình trạng tinh hoàn hoặc vùng bìu tăng kích thước bất thường. Tuy nhiên, sưng bìu không phải lúc nào cũng xuất phát từ chính tinh hoàn mà có thể liên quan đến mào tinh, màng tinh hoàn, thừng tinh hoặc các cấu trúc khác.

Tình trạng này có thể chỉ xảy ra ở một bên hoặc cả hai bên, mức độ sưng khác nhau và có thể kèm đau hoặc không đau. Cần phân biệt sưng tinh hoàn với sưng toàn bộ bìu hoặc các cấu trúc xung quanh tinh hoàn, bởi nguyên nhân và cách điều trị có thể khác nhau.

Một số nguyên nhân tương đối lành tính, chẳng hạn tràn dịch màng tinh hoàn, nhưng cũng có thể liên quan đến tình trạng cấp cứu như xoắn tinh hoàn. Đây là một triệu chứng, không phải một bệnh lý riêng biệt. Vì vậy, cha mẹ cần chú ý thời điểm xuất hiện và các triệu chứng đi kèm để đưa trẻ đi khám kịp thời.

Nguyên nhân gây sưng tinh hoàn ở trẻ em

Sưng tinh hoàn ở trẻ em có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ những tình trạng lành tính đến các bệnh lý cần được thăm khám và xử trí sớm.

Xoắn tinh hoàn

Xoắn tinh hoàn xảy ra khi tinh hoàn xoay làm thừng tinh bị xoắn, gây giảm hoặc tắc nguồn máu đến tinh hoàn. Tình trạng này thường khởi phát đột ngột với biểu hiện đau tinh hoàn dữ dội, bìu sưng nhanh và một bên tinh hoàn có thể nằm cao hơn bình thường. Trẻ bị xoắn tinh hoàn cũng có thể buồn nôn hoặc nôn.

Viêm mào tinh hoàn hoặc viêm tinh hoàn

Viêm mào tinh hoàn hoặc viêm tinh hoàn có thể gây đau, sưng và tăng nhạy cảm vùng bìu, một số trẻ có thể kèm sốt, tiểu buốt hoặc tiểu nhiều lần. Ở trẻ trước tuổi dậy thì, nguyên nhân viêm mào tinh hoàn thường không rõ và không phải trường hợp nào cũng cần dùng kháng sinh.

Tràn dịch màng tinh hoàn

Tràn dịch màng tinh hoàn là tình trạng dịch tích tụ quanh tinh hoàn, khiến bìu tăng kích thước. Tình trạng này thường gây sưng nhưng không nhất thiết gây đau. Tràn dịch màng tinh hoàn khá thường gặp ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, có thể liên quan đến sự tồn tại của ống phúc tinh mạc. Nhiều trường hợp tràn dịch màng tinh hoàn có thể tự thoái triển nên bác sĩ thường theo dõi trong thời gian phù hợp.

Thoát vị bẹn

Thoát vị bẹn xảy ra khi các mô hoặc tạng trong ổ bụng đi qua ống bẹn và có thể xuống vùng bìu. Ở trẻ, khối phồng thường rõ hơn khi khóc, ho hoặc rặn. Nếu khối phồng trở nên đau, căng, không thể tự giảm hoặc trẻ kèm nôn ói, cần đưa trẻ đi cấp cứu. Đây có thể là dấu hiệu thoát vị bị nghẹt, gây cản trở nguồn máu đến phần mô bị thoát vị.

Chấn thương tinh hoàn

Chấn thương tinh hoàn có thể xảy ra khi trẻ chơi thể thao, chạy nhảy, bị ngã hoặc va đập trực tiếp vào vùng bẹn, bìu. Sau chấn thương vùng bìu, trẻ có thể đau, sưng, bầm tím hoặc buồn nôn. Chấn thương mạnh có thể gây tụ máu, dập hoặc vỡ tinh hoàn.

Một số nguyên nhân khác

Ngoài các nguyên nhân trên, sưng hoặc đau bìu ở trẻ còn có thể liên quan đến xoắn phần phụ tinh hoàn, phù bìu vô căn, giãn tĩnh mạch thừng tinh, tụ máu bìu, viêm tinh hoàn do quai bị, thoát vị bẹn nghẹt hoặc một số bệnh lý toàn thân… Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm Doppler để xác định nguyên nhân.

Sưng tinh hoàn ở trẻ em có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm của sưng tinh hoàn ở trẻ em phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ tổn thương. Một số trường hợp tràn dịch màng tinh hoàn ở trẻ có thể được theo dõi vì có khả năng tự cải thiện. Tuy nhiên, xoắn tinh hoàn là tình trạng cấp cứu cần được xử trí sớm để hạn chế nguy cơ tổn thương tinh hoàn.

Viêm tinh hoàn, viêm mào tinh hoàn hoặc chấn thương vùng bìu cũng cần được đánh giá và điều trị phù hợp. Nếu không xử trí đúng nguyên nhân, trẻ có thể gặp biến chứng. Cha mẹ không nên chỉ dựa vào mức độ đau để đánh giá tình trạng, bởi một số bệnh lý có thể gây sưng nhưng đau không rõ rệt.

Ở trẻ nhỏ chưa thể mô tả triệu chứng, cha mẹ cần chú ý tình trạng sưng hoặc thay đổi bất thường ở bìu, trẻ quấy khóc khi chạm vào vùng bẹn hoặc bìu, nôn ói, sốt hoặc thay đổi hành vi đột ngột. Nếu bìu sưng xuất hiện đột ngột hoặc nghi ngờ trẻ đau, cần đưa trẻ đi khám sớm.

Cách xử trí khi trẻ bị sưng tinh hoàn

Khi nhận thấy tình trạng sưng tinh hoàn ở trẻ em, cha mẹ không nên tự chẩn đoán hoặc điều trị tại nhà. Dưới đây là những việc cha mẹ nên làm:

Đưa trẻ đi khám khi có biểu hiện bất thường

Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế khi nhận thấy tinh hoàn hoặc vùng bìu sưng bất thường, đặc biệt khi tình trạng mới xuất hiện, kéo dài hoặc kèm đau. Trường hợp trẻ bị đau tinh hoàn đột ngột, dữ dội, bìu sưng nhanh, tinh hoàn nằm cao bất thường hoặc kèm buồn nôn, nôn, cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay. Đây có thể là dấu hiệu xoắn tinh hoàn, cần được xử trí khẩn cấp để hạn chế nguy cơ tổn thương tinh hoàn.

Điều trị theo nguyên nhân

Cách điều trị sưng tinh hoàn cần dựa trên nguyên nhân cụ thể:

• Xoắn tinh hoàn: Xoắn tinh hoàn là cấp cứu tiết niệu cần được xử trí khẩn cấp. Bác sĩ sẽ đánh giá lâm sàng và có thể sử dụng siêu âm Doppler, nhưng xét nghiệm hình ảnh không được làm trì hoãn phẫu thuật khi nghi ngờ xoắn tinh hoàn cao. Điều trị chủ yếu là phẫu thuật tháo xoắn và cố định tinh hoàn để hạn chế nguy cơ mất tinh hoàn.
• Viêm tinh hoàn hoặc viêm mào tinh hoàn: Ở trẻ trước tuổi dậy thì, viêm mào tinh hoàn thường có diễn tiến tự giới hạn và chủ yếu được điều trị hỗ trợ bằng nghỉ ngơi, hạn chế vận động và thuốc giảm đau phù hợp. Kháng sinh chỉ nên sử dụng khi có bằng chứng hoặc nghi ngờ phù hợp về nhiễm khuẩn theo đánh giá của bác sĩ.
• Tràn dịch màng tinh hoàn: Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, phần lớn tràn dịch màng tinh hoàn được theo dõi ban đầu vì có khả năng tự thoái triển. Phẫu thuật thường được cân nhắc khi tình trạng tồn tại kéo dài, đặc biệt khi có nghi ngờ thoát vị bẹn hoặc bệnh lý tinh hoàn đi kèm.
• Thoát vị bẹn: Nếu thoát vị bị nghẹt, biểu hiện bằng khối phồng đau, căng, không giảm kèm nôn ói hoặc các triệu chứng bất thường khác, trẻ cần được xử trí cấp cứu.
• Chấn thương tinh hoàn: Bác sĩ có thể chỉ định theo dõi, điều trị bảo tồn hoặc can thiệp khi cần thiết. Sau chấn thương mạnh, đặc biệt khi trẻ đau và sưng nhiều, cần được thăm khám để loại trừ tổn thương nghiêm trọng.

Sưng tinh hoàn ở trẻ em có thể liên quan đến nhiều bệnh lý với mức độ khác nhau. Cha mẹ không nên tự điều trị hoặc chủ quan khi trẻ bị sưng, đau tinh hoàn. Nếu triệu chứng xuất hiện đột ngột, đau dữ dội hoặc kèm nôn ói, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám và xử trí phù hợp.