Sưng tinh hoàn: Nguyên nhân thường gặp và khi nào cần đi khám?

Sưng tinh hoàn có thể xuất hiện đột ngột hoặc kéo dài, kèm đau, căng tức và khó chịu ở vùng bìu. Tình trạng này có nhiều nguyên nhân, từ viêm nhiễm, chấn thương đến các bệnh lý cần được xử trí sớm. Vậy sưng tinh hoàn do đâu, khi nào là dấu hiệu nguy hiểm và cần đi khám?

Nguyên nhân gây sưng tinh hoàn thường gặp

Sưng tinh hoàn có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ viêm nhiễm, chấn thương đến các bệnh lý cần cấp cứu. Một số trường hợp chỉ gây sưng nhẹ hoặc cảm giác nặng ở bìu, trong khi những trường hợp khác có thể gây đau dữ dội và ảnh hưởng đến chức năng của tinh hoàn. Xác định đúng nguyên nhân giúp người bệnh được điều trị phù hợp và hạn chế biến chứng.

Viêm mào tinh hoàn

Mào tinh hoàn nằm phía sau tinh hoàn, có vai trò lưu trữ và vận chuyển tinh trùng. Khi bị viêm, mào tinh hoàn có thể gây sưng và đau một bên bìu. Người bệnh có thể kèm đau khi tiểu, tiểu gấp, tiểu nhiều lần hoặc tiết dịch niệu đạo, tùy nguyên nhân và tác nhân gây bệnh.

Xoắn tinh hoàn

Xoắn tinh hoàn xảy ra khi tinh hoàn xoay quanh thừng tinh, làm giảm hoặc cắt nguồn máu nuôi tinh hoàn. Tình trạng này thường gây đau và sưng đột ngột, dữ dội ở một bên bìu, đôi khi kèm buồn nôn hoặc nôn. Đây là một cấp cứu tiết niệu, cần được đánh giá và xử trí ngay. Khả năng bảo tồn tinh hoàn cao nhất khi tháo xoắn sớm, lý tưởng trong khoảng 4 - 6 giờ đầu sau khi khởi phát triệu chứng.

Viêm tinh hoàn

Viêm tinh hoàn có thể liên quan đến nhiễm virus hoặc vi khuẩn, gây sưng, đau tinh hoàn và đôi khi xảy ra đồng thời với viêm mào tinh hoàn. Một số trường hợp có thể kèm sốt, mệt mỏi hoặc các triệu chứng nhiễm trùng khác. Viêm tinh hoàn cũng có thể xảy ra đồng thời với viêm mào tinh hoàn, gây sưng đau rõ rệt hơn ở vùng bìu.

Tràn dịch màng tinh hoàn

Tràn dịch màng tinh hoàn là tình trạng dịch tích tụ quanh tinh hoàn, gây tăng kích thước một hoặc hai bên bìu, thường không gây đau dữ dội nhưng có thể tạo cảm giác nặng hoặc khó chịu. Người bệnh cần được thăm khám để xác định nguyên nhân và phân biệt tràn dịch màng tinh hoàn với những bệnh lý khác gây sưng bìu.

Thoát vị bẹn

Thoát vị bẹn xảy ra khi một phần mô hoặc ruột đi qua vùng yếu của thành bụng xuống vùng bẹn hoặc bìu. Người bệnh có thể nhận thấy khối phồng hoặc cảm giác nặng ở bìu. Khối phồng thường rõ hơn khi ho, rặn hoặc đứng lâu và có thể giảm khi nằm. Nếu khối phồng đột ngột đau nhiều, căng cứng, đỏ hoặc không thể tự xẹp khi nằm, người bệnh cần được đánh giá khẩn cấp để loại trừ thoát vị nghẹt.

Giãn tĩnh mạch thừng tinh

Giãn tĩnh mạch thừng tinh xảy ra khi các tĩnh mạch quanh tinh hoàn bị giãn bất thường, thường gặp ở bên trái, nhưng có thể xảy ra ở bên phải hoặc hai bên. Người bệnh có thể cảm thấy nặng hoặc đau âm ỉ vùng bìu, đặc biệt sau khi đứng lâu hoặc vận động. Một số trường hợp có thể liên quan đến bất thường chất lượng tinh dịch ở một số nam giới, đặc biệt khi có triệu chứng hoặc vấn đề về khả năng sinh sản.

Chấn thương tinh hoàn

Va đập khi chơi thể thao, tai nạn hoặc các tác động mạnh vào vùng bìu có thể gây sưng và đau tinh hoàn. Chấn thương tinh hoàn nghiêm trọng có nguy cơ gây tụ máu hoặc vỡ tinh hoàn. Người bệnh nên được đánh giá y tế nếu đau hoặc sưng đáng kể, đặc biệt khi triệu chứng tăng dần, có tụ máu hoặc nghi ngờ tổn thương tinh hoàn.

Khối đặc trong tinh hoàn

Khối đặc trong tinh hoàn hoặc tình trạng tinh hoàn to lên bất thường cần được khám và siêu âm Doppler để xác định nguyên nhân. Khối đặc trong tinh hoàn cần được đánh giá để loại trừ ung thư tinh hoàn.

Khi nào sưng tinh hoàn cần đi khám?

Không phải mọi trường hợp sưng tinh hoàn đều cần cấp cứu, nhưng người bệnh không nên chủ quan nếu tình trạng xuất hiện đột ngột, kéo dài hoặc kèm các triệu chứng bất thường.

Cần cấp cứu khi sưng đau đột ngột

Nam giới cần đến cơ sở y tế ngay nếu tinh hoàn đột ngột đau dữ dội và sưng nhanh ở một bên bìu. Đau và sưng đột ngột một bên bìu, đặc biệt kèm buồn nôn hoặc nôn, tinh hoàn nằm cao hoặc nằm ngang, là những dấu hiệu gợi ý xoắn tinh hoàn. Đây là tình trạng cấp cứu vì nguồn máu đến tinh hoàn có thể bị cản trở, cần được đánh giá và xử trí càng sớm càng tốt để hạn chế nguy cơ tổn thương tinh hoàn.

Nên đi khám sớm nếu triệu chứng kéo dài

Nam giới nên đi khám khi xuất hiện sưng tinh hoàn hoặc bìu mới, khối bất thường, thay đổi kích thước hoặc hình dạng tinh hoàn, ngay cả khi chưa có đau hoặc triệu chứng chưa kéo dài. Ngoài ra, sưng tinh hoàn kèm sốt, tiểu buốt, tiểu khó hoặc các triệu chứng đường tiết niệu có thể liên quan đến viêm nhiễm. Trường hợp sưng xuất hiện sau chấn thương cũng nên được kiểm tra, đặc biệt khi đau và sưng kéo dài hoặc tăng dần.

Điều trị sưng tinh hoàn như thế nào?

Điều trị sưng tinh hoàn phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ triệu chứng và tình trạng sức khỏe của người bệnh.

• Điều trị viêm mào tinh hoàn hoặc viêm tinh hoàn phụ thuộc vào nguyên nhân. Nếu do vi khuẩn, bác sĩ có thể chỉ định kháng sinh phù hợp, trường hợp do virus hoặc nguyên nhân khác có thể cần điều trị hỗ trợ và theo dõi.
• Xoắn tinh hoàn cần được xử trí cấp cứu, thường bằng phẫu thuật tháo xoắn và cố định tinh hoàn. Tinh hoàn đối bên cũng thường được cố định để giảm nguy cơ xoắn về sau.
• Một số trường hợp tràn dịch màng tinh hoàn có thể được theo dõi nếu không gây triệu chứng đáng kể. Những trường hợp kéo dài, lớn, gây khó chịu hoặc liên quan bệnh lý khác có thể cần điều trị theo nguyên nhân.
• Với giãn tĩnh mạch thừng tinh, bác sĩ sẽ cân nhắc điều trị khi có chỉ định cụ thể, chẳng hạn triệu chứng gây ảnh hưởng hoặc có vấn đề liên quan đến chức năng sinh sản.
• Nếu sưng do chấn thương, người bệnh cần được đánh giá mức độ tổn thương để lựa chọn phương pháp xử trí phù hợp.
• Trường hợp nghi ngờ khối u tinh hoàn cần được khám chuyên khoa, thực hiện các xét nghiệm cần thiết và điều trị theo chẩn đoán xác định.

Sưng tinh hoàn có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân với mức độ nghiêm trọng khác nhau. Đặc biệt, sưng đau đột ngột, dữ dội hoặc kèm buồn nôn cần được khám ngay để loại trừ xoắn tinh hoàn. Người bệnh không nên tự chẩn đoán hoặc trì hoãn thăm khám khi triệu chứng kéo dài hay tăng nặng.