Thoái hóa võng mạc chu biên có chữa được không? Nguyên nhân và cách điều trị

Thoái hóa võng mạc chu biên thường không gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu nên dễ bị bỏ qua. Tùy dạng tổn thương và nguy cơ biến chứng, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi hoặc điều trị phù hợp. Vậy thoái hóa võng mạc chu biên có chữa được không và chữa như thế nào?

Thoái hóa võng mạc chu biên là gì?

Thoái hóa võng mạc chu biên là tình trạng xuất hiện những thay đổi bất thường tại vùng võng mạc ngoại vi, tức phần võng mạc nằm xa trung tâm hoàng điểm. Những biến đổi này có thể liên quan đến cấu trúc hoặc độ dày của võng mạc, làm tăng nguy cơ xuất hiện một số tổn thương như rách võng mạc ở những trường hợp nhất định. Mức độ và đặc điểm thoái hóa khác nhau tùy từng người.

Võng mạc ngoại vi góp phần tạo nên thị trường ngoại vi, giúp phát hiện chuyển động và vật thể ngoài vùng nhìn trung tâm. Các tế bào que ở võng mạc ngoại vi cũng đóng vai trò quan trọng trong nhìn trong điều kiện ánh sáng yếu. Khi xuất hiện các vùng thoái hóa, người bệnh có thể không nhận thấy bất kỳ thay đổi nào về thị lực nếu tổn thương chưa ảnh hưởng đến vùng võng mạc trung tâm.

Thoái hóa võng mạc chu biên không đồng nghĩa với thoái hóa hoàng điểm. Thoái hóa hoàng điểm chủ yếu ảnh hưởng đến vùng hoàng điểm ở trung tâm võng mạc, có thể gây giảm thị lực trung tâm và ảnh hưởng đến khả năng đọc, nhận diện khuôn mặt hoặc nhìn chi tiết. Trong khi đó, các tổn thương võng mạc chu biên thường nằm ngoài vùng trung tâm và có thể được phát hiện khi bác sĩ tiến hành khám đáy mắt có giãn đồng tử.

Nguyên nhân gây thoái hóa võng mạc chu biên

Thoái hóa võng mạc chu biên có thể xảy ra do một số nguyên nhân phổ biến như:

Yếu tố di truyền

Một số bệnh võng mạc di truyền hoặc hội chứng di truyền hiếm gặp có thể liên quan đến bất thường võng mạc ngoại vi và tăng nguy cơ mắc bệnh võng mạc. Yếu tố này đặc biệt cần lưu ý khi gia đình có tiền sử bong võng mạc hoặc bệnh võng mạc di truyền.

Cận thị, đặc biệt cận thị nặng

Cận thị nặng có thể đi kèm với những thay đổi về cấu trúc nhãn cầu và võng mạc, trong đó có các bất thường ở vùng võng mạc ngoại vi. Người cận thị nặng cũng có nguy cơ cao hơn gặp một số biến chứng võng mạc như rách hoặc bong võng mạc.

Chấn thương hoặc phẫu thuật mắt

Chấn thương nhãn cầu có thể gây tổn thương trực tiếp hoặc làm thay đổi cấu trúc của võng mạc. Một số phẫu thuật nội nhãn cũng liên quan đến nguy cơ bong võng mạc, đặc biệt ở người có các yếu tố nguy cơ như cận thị cao hoặc tổn thương võng mạc từ trước.

Triệu chứng thoái hóa võng mạc chu biên

Thoái hóa võng mạc chu biên thường không gây triệu chứng rõ ràng, đặc biệt khi tổn thương còn khu trú và chưa ảnh hưởng đến chức năng thị giác. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ trong quá trình khám đáy mắt. Người bệnh có thể gặp các triệu chứng như:

• Có thể nhìn thấy các đốm, sợi hoặc hình dạng nhỏ di chuyển theo hướng nhìn.
• Có thể xuất hiện cảm giác thiếu hụt một phần vùng nhìn hoặc nhận biết vật thể ở vùng ngoại vi kém hơn.
• Thị lực có thể giảm khi xuất hiện biến chứng như bong võng mạc lan đến hoàng điểm hoặc đồng thời có bệnh lý võng mạc khác.
• Ruồi bay hoặc nhận thấy các tia sáng lóe lên, thường rõ hơn trong bóng tối hoặc khi thay đổi hướng nhìn có thể xuất hiện khi có biến đổi dịch kính hoặc biến chứng như rách võng mạc.

Các triệu chứng trên không đặc hiệu cho thoái hóa võng mạc chu biên và có thể gặp trong nhiều bệnh lý khác của mắt. Đặc biệt, nếu đột ngột xuất hiện nhiều ruồi bay, chớp sáng hoặc cảm giác như có màn che trước mắt, người bệnh cần đi khám mắt ngay. Đây có thể là dấu hiệu của rách hoặc bong võng mạc, cần được phát hiện và xử trí kịp thời.

Cách điều trị thoái hóa võng mạc chu biên

Thoái hóa võng mạc chu biên thường không có phương pháp điều trị giúp phục hồi vùng võng mạc đã thoái hóa. Điều trị thoái hóa võng mạc chu biên phụ thuộc vào loại tổn thương, mức độ nguy cơ và tình trạng võng mạc của từng người.

Theo dõi định kỳ

Phần lớn trường hợp thoái hóa võng mạc chu biên không có biến chứng hoặc yếu tố nguy cơ đặc biệt được theo dõi định kỳ thay vì điều trị ngay. Người bệnh có thể được bác sĩ chỉ định theo dõi định kỳ để đánh giá tình trạng võng mạc và phát hiện sớm những thay đổi bất thường. Khoảng thời gian tái khám phụ thuộc vào đặc điểm tổn thương và các yếu tố nguy cơ đi kèm.

Laser quang đông

Laser quang đông không được chỉ định thường quy cho mọi trường hợp thoái hóa võng mạc chu biên. Bác sĩ có thể chỉ định laser khi có rách võng mạc hoặc một số tổn thương ngoại vi được đánh giá có nguy cơ cao đối với bong võng mạc. Phương pháp này tạo các điểm đông quanh tổn thương để hình thành sẹo dính võng mạc - hắc võng mạc, giúp tạo hàng rào hạn chế dịch lan qua vùng rách trong những trường hợp có chỉ định.

Điều trị khi xuất hiện rách hoặc bong võng mạc

Nếu thoái hóa võng mạc chu biên đi kèm rách võng mạc, phương pháp điều trị sẽ được lựa chọn dựa trên vị trí, kích thước và đặc điểm của vết rách cũng như tình trạng dịch kính. Nếu đã xảy ra bong võng mạc, điều trị có thể gồm cố định võng mạc bằng khí (pneumatic retinopexy), đai củng mạc hoặc cắt dịch kính, tùy đặc điểm vết rách và mức độ bong võng mạc.

Người bị thoái hóa võng mạc chu biên cần lưu ý gì?

Người được chẩn đoán thoái hóa võng mạc chu biên cần chủ động theo dõi sức khỏe mắt và tuân thủ lịch tái khám do bác sĩ nhãn khoa đưa ra. Một số lưu ý quan trọng gồm:

• Tái khám đúng lịch giúp bác sĩ theo dõi tổn thương và phát hiện sớm các biến chứng.
• Chú ý những biểu hiện bất thường như giảm thị lực, thay đổi thị trường hoặc xuất hiện các điểm bất thường trong tầm nhìn.
• Kiểm soát tốt các bệnh lý toàn thân theo hướng dẫn của bác sĩ để duy trì sức khỏe mắt nói chung.
• Người cận thị cao nên được khám đáy mắt có giãn đồng tử theo lịch bác sĩ nhãn khoa chỉ định để phát hiện sớm các tổn thương võng mạc.
• Sử dụng phương tiện bảo hộ phù hợp khi làm việc hoặc tham gia hoạt động có nguy cơ chấn thương mắt.
• Nếu đột ngột xuất hiện nhiều ruồi bay, chớp sáng, vùng tối trong thị trường hoặc cảm giác như có màn che trước mắt, cần đi khám mắt ngay để loại trừ rách hoặc bong võng mạc.

Thoái hóa võng mạc chu biên không phải trường hợp nào cũng cần điều trị. Bác sĩ sẽ đánh giá vị trí, mức độ tổn thương và nguy cơ rách, bong võng mạc để đưa ra hướng xử trí phù hợp. Người bệnh nên khám mắt định kỳ và đi khám ngay khi xuất hiện ruồi bay tăng đột ngột, chớp sáng hoặc cảm giác có màn che trước mắt.