Tìm hiểu cấu tạo, chức năng của khớp háng​ và một số bệnh lý liên quan thường gặp

Khớp háng là một trong những khớp lớn và quan trọng nhất của cơ thể, đảm nhiệm chức năng nâng đỡ trọng lượng và giúp thực hiện các hoạt động. Khi khớp háng bị tổn thương hoặc mắc bệnh, khả năng vận động có thể bị ảnh hưởng đáng kể.

Cấu tạo của khớp háng

Khớp háng là một trong những khớp có kích thước lớn nhất của cơ thể, đóng vai trò kết nối giữa xương đùi và xương chậu. Khớp nằm sâu ở vùng giữa bẹn và mông, được bao bọc bởi nhiều lớp cơ giúp bảo vệ và hỗ trợ vận động.

Cấu tạo diện khớp

Diện khớp háng bao gồm ba thành phần chính:

• Chỏm xương đùi: Có hình gần giống 2/3 khối cầu và được bao phủ bởi lớp sụn khớp. Ở trung tâm chỏm có một hõm nhỏ, là vị trí bám của dây chằng tròn nối với đáy ổ cối. Bên trong dây chằng này có động mạch dây chằng tròn và các nhánh thần kinh nuôi dưỡng vùng xương dưới sụn của chỏm đùi.
• Ổ cối của xương chậu: Có dạng hõm hình vòm, hướng vào trong và chếch lên trên, bề mặt được phủ sụn khớp. Ổ cối bao lấy phần lớn chỏm xương đùi, tạo điều kiện để chỏm xoay linh hoạt trong quá trình vận động.
• Sụn viền ổ cối: Là vòng sụn sợi bám quanh mép ổ cối, có tác dụng làm sâu thêm ổ khớp, tăng độ vững chắc và ôm sát chỏm xương đùi.

Nguồn cấp máu cho chỏm xương đùi: Nguồn cấp máu cho chỏm và cổ xương đùi chủ yếu đến từ các nhánh võng mạc của động mạch mũ đùi trong (đóng vai trò quan trọng nhất), ngoài ra còn có các nhánh của động mạch mũ đùi ngoài và nhánh động mạch đi trong dây chằng chỏm đùi.

Các thành phần giữ vững khớp

Khớp háng được cố định và tăng độ ổn định nhờ các cấu trúc sau:

• Bao khớp: Là lớp bao sợi dày và chắc, bao quanh toàn bộ khớp, bám vào cả phía xương chậu và đầu trên xương đùi.
• Hệ thống dây chằng: Bao gồm dây chằng nằm trong khớp (dây chằng tròn hay dây chằng chỏm đùi) và các dây chằng ngoài khớp như dây chằng chậu đùi, dây chằng mu đùi, dây chằng ngồi đùi. Ngoài ra còn có dây chằng vòng ôm quanh mặt sau cổ xương đùi, góp phần gia cố khớp.

Bao hoạt dịch

Bao hoạt dịch của khớp háng gồm hai phần:

• Phần chính: Lót mặt trong bao khớp, bao quanh sụn viền ở phía ổ cối rồi kéo xuống vùng cổ xương đùi trước khi quặt ngược lên bám quanh lớp sụn của chỏm xương đùi.
• Phần phụ: Bao bọc dây chằng tròn, giúp dây chằng nằm trong ổ khớp nhưng vẫn tách biệt với khoang hoạt dịch.

Các cấu trúc giải phẫu liên quan khớp háng

Cấu trúc giải phẫu liên quan khớp háng:

• Phía trước: Liên quan với tam giác đùi cùng bó mạch và thần kinh đùi.
• Phía sau: Gần các mạch máu vùng mông và đặc biệt là dây thần kinh tọa.

Các động tác của khớp háng

Khớp háng thuộc nhóm khớp chỏm - ổ cối nên có phạm vi vận động rộng theo nhiều hướng, bao gồm:

• Gấp đùi khoảng 90° khi gối duỗi và khoảng 120° khi gối gấp;
• Duỗi đùi khoảng 15°;
• Dạng đùi khoảng 45°;
• Khép đùi khoảng 30°;
• Xoay ngoài khoảng 45°,
• Xoay trong khoảng 30°.

Giá trị có thể thay đổi tùy theo phương pháp đo và từng cá thể. Nhờ cấu tạo đặc biệt này, khớp háng vừa đảm bảo khả năng chịu lực của cơ thể vừa cho phép thực hiện linh hoạt các hoạt động như đi lại, chạy, ngồi, đứng và xoay chuyển theo nhiều hướng.

Chức năng của khớp háng

Khớp háng là khớp nối giữa chỏm xương đùi và ổ cối của xương chậu. Nhờ cấu tạo dạng khớp chỏm - ổ cối, khớp có thể cử động linh hoạt trên cả ba mặt phẳng, giúp phần thân dưới thực hiện nhiều động tác khác nhau. Không chỉ hỗ trợ vận động, khớp háng còn giữ vai trò quan trọng trong việc nâng đỡ cơ thể và duy trì sự ổn định khi di chuyển.

Các chức năng chính của khớp háng bao gồm:

• Cho phép thực hiện đa dạng các động tác của chi dưới như đi, đứng, chạy, nhảy, leo cầu thang và tham gia các hoạt động thể dục, thể thao.
• Khớp háng truyền và chịu phần lớn tải trọng từ thân mình xuống chi dưới trong các hoạt động đứng, đi và chạy, đồng thời giúp phân tán lực nhằm giảm áp lực lên hệ cơ xương khớp.
• Phối hợp với khớp gối và các khớp của chi dưới tạo thành hệ thống nâng đỡ, giúp cơ thể giữ thăng bằng và duy trì tư thế ổn định.
• Đóng vai trò là điểm tựa trung tâm trong nhiều động tác phức tạp như gập người, duỗi người, xoay hông, đứng thẳng và chuyển đổi tư thế một cách linh hoạt.

Một số bệnh lý khớp háng thường gặp

Khớp háng có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều bệnh lý khác nhau, từ tổn thương do tuổi tác đến các bệnh nhiễm trùng hoặc chấn thương. Một số tình trạng thường gặp gồm:

Thoái hóa khớp háng

Đây là bệnh lý phổ biến, đặc biệt ở người cao tuổi, xảy ra khi lớp sụn khớp bị bào mòn theo thời gian. Ngoài quá trình lão hóa, bệnh cũng có thể gặp ở người trẻ có các yếu tố nguy cơ như béo phì, chấn thương, dị dạng khớp háng, lao động hoặc chơi thể thao cường độ cao, cũng như tiền sử các bệnh lý khớp háng trước đó.

Lao khớp háng

Là tình trạng viêm khớp do vi khuẩn lao gây ra, thường xuất hiện thứ phát sau lao ở cơ quan khác. Bệnh làm tổn thương sụn khớp và đầu xương, nếu không được điều trị kịp thời có thể dẫn đến phá hủy khớp, biến dạng khớp và hạn chế vận động nghiêm trọng. Người bệnh thường có biểu hiện đau vùng háng, sưng nhẹ và giảm khả năng vận động.

Viêm khớp háng

Là tình trạng viêm xảy ra tại khớp háng do nhiều nguyên nhân như viêm khớp dạng thấp, viêm khớp nhiễm khuẩn, bệnh gout, viêm cột sống dính khớp hoặc phản ứng viêm thứ phát trong thoái hóa khớp. Người bệnh thường đau, sưng, cứng khớp và hạn chế vận động; cơn đau có thể lan xuống mông, đùi hoặc vùng thắt lưng.

Hoại tử chỏm xương đùi

Hoại tử chỏm xương đùi là tình trạng mô xương tại khớp háng chết dần do thiếu máu nuôi dưỡng, dẫn đến xẹp chỏm xương đùi, thoái hóa khớp và nguy cơ tàn phế. Nguyên nhân thường gặp gồm chấn thương vùng hông, sử dụng corticosteroid kéo dài với liều cao, lạm dụng rượu bia, hút thuốc lá, xạ trị hoặc một số bệnh lý khác ảnh hưởng đến tuần hoàn máu.

Rách sụn viền ổ cối

Đây là tổn thương thường gặp ở người trẻ hoặc người thường xuyên chơi thể thao cường độ cao. Triệu chứng điển hình là đau vùng háng khi vận động, cảm giác khớp bị kẹt hoặc lục cục, trong khi cơn đau thường giảm khi nghỉ ngơi.

Bài viết đã khép lại, hy vọng bạn đọc đã hiểu hơn về cấu tạo, chức năng và các bệnh lý thường gặp của khớp háng từ đó giúp mỗi người chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe hệ vận động. Khi xuất hiện các triệu chứng như đau vùng háng, sưng, cứng khớp hoặc hạn chế vận động kéo dài, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời nhằm hạn chế biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống.