Trầm cảm có ảnh hưởng đến trí nhớ không? Nguyên nhân và cách cải thiện

Hay quên, giảm khả năng tập trung, khó ghi nhớ thông tin mới là những vấn đề nhiều người mắc trầm cảm gặp phải. Tuy nhiên, không phải ai cũng nhận ra mối liên hệ giữa sức khỏe tâm thần và chức năng ghi nhớ. Bài viết dưới đây sẽ giải đáp trầm cảm ảnh hưởng đến trí nhớ như thế nào và cách cải thiện ra sao.

Trầm cảm có ảnh hưởng đến trí nhớ không?

Trầm cảm không chỉ ảnh hưởng đến cảm xúc mà còn tác động đến chức năng nhận thức của não bộ, trong đó có khả năng ghi nhớ, tập trung và xử lý thông tin. Nhiều người mắc trầm cảm gặp khó khăn khi tiếp nhận thông tin mới, dễ mất tập trung, giảm trí nhớ ngắn hạn và trí nhớ làm việc, đồng thời khó nhớ lại những thông tin đã biết. Những biểu hiện này có thể khiến người bệnh hay quên, làm giảm hiệu quả học tập, công việc và sinh hoạt hằng ngày.

Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng đến trí nhớ không giống nhau ở mọi người. Tình trạng này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mức độ nặng của trầm cảm, thời gian mắc bệnh, độ tuổi và việc được chẩn đoán, điều trị sớm hay muộn. Người mắc trầm cảm nặng, trầm cảm kéo dài hoặc không được điều trị thường có nguy cơ suy giảm chức năng nhận thức rõ rệt hơn.

Điều quan trọng cần lưu ý là suy giảm trí nhớ do trầm cảm không đồng nghĩa với sa sút trí tuệ. Trong nhiều trường hợp, trí nhớ suy giảm chủ yếu là hậu quả của việc giảm khả năng tập trung và xử lý thông tin, thay vì mất trí nhớ do tổn thương thần kinh tiến triển. Ở nhiều người bệnh, khả năng ghi nhớ và tập trung có xu hướng cải thiện khi trầm cảm được điều trị hiệu quả bằng thuốc, liệu pháp tâm lý và thay đổi lối sống phù hợp. Tuy nhiên, một số người vẫn có thể còn tồn tại khó khăn về nhận thức ngay cả khi các triệu chứng cảm xúc đã thuyên giảm.

Vì sao trầm cảm gây suy giảm trí nhớ?

Suy giảm trí nhớ ở người mắc trầm cảm là kết quả của nhiều cơ chế tác động đồng thời lên não bộ và chức năng nhận thức. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến giải thích vì sao người bị trầm cảm thường bị suy giảm trí nhớ.

Giảm khả năng tập trung và chú ý

Người bị trầm cảm thường khó duy trì sự tập trung vào công việc, học tập hoặc các hoạt động thường ngày. Khi khả năng chú ý suy giảm, não bộ không tiếp nhận và xử lý đầy đủ thông tin mới, khiến quá trình hình thành ký ức trở nên kém hiệu quả. Đây là lý do nhiều người bệnh cảm thấy mình thường xuyên quên trước quên sau, phải đọc hoặc nghe nhiều lần mới nhớ được nội dung. Thực tế, trong nhiều trường hợp, vấn đề nằm ở khả năng tập trung hơn là trí nhớ bị mất hoàn toàn.

Thay đổi hoạt động của não bộ

Trầm cảm có ảnh hưởng đến trí nhớ không? Một số nghiên cứu cho thấy trầm cảm, đặc biệt khi kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, có thể liên quan đến thay đổi hoạt động và đôi khi cả thể tích của các vùng não như vùng hải mã và vỏ não trước trán. Hải mã đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và lưu trữ ký ức mới, trong khi vỏ não trước trán giúp duy trì sự chú ý, lập kế hoạch và truy xuất thông tin. Ngoài ra, một trong những cơ chế được cho là liên quan đến suy giảm nhận thức ở người trầm cảm là rối loạn hoạt động của trục hạ đồi - tuyến yên - thượng thận (HPA), có thể làm tăng nồng độ hormone cortisol kéo dài ở một số người bệnh và ảnh hưởng đến chức năng của các vùng não tham gia ghi nhớ.

Rối loạn giấc ngủ do trầm cảm

Mất ngủ, ngủ chập chờn hoặc thức dậy nhiều lần trong đêm là những triệu chứng thường gặp ở người mắc trầm cảm. Giấc ngủ không đảm bảo chất lượng khiến não bộ không có đủ thời gian để phục hồi và củng cố các ký ức mới hình thành. Khi tình trạng này kéo dài, người bệnh dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, giảm tỉnh táo và khó tập trung, từ đó làm suy giảm khả năng học tập, ghi nhớ và giải quyết công việc hằng ngày.

Trầm cảm gây mất trí nhớ có hồi phục được không?

Trầm cảm có ảnh hưởng đến trí nhớ không đến đây bạn đã biết. Vậy mất trí nhớ do trầm cảm có thể phục hồi không? Ở nhiều người bệnh, suy giảm trí nhớ và chức năng nhận thức có thể cải thiện sau khi điều trị trầm cảm hiệu quả. Tuy nhiên, một số người vẫn còn tồn tại khó khăn về nhận thức ngay cả khi các triệu chứng cảm xúc đã thuyên giảm. Mức độ hồi phục ở mỗi người có thể khác nhau, tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh, thời gian mắc trầm cảm và tình trạng sức khỏe tổng thể.

Ở nhiều người bệnh, chức năng nhận thức có xu hướng cải thiện khi các triệu chứng trầm cảm được kiểm soát. Việc quay trở lại học tập, làm việc và duy trì các hoạt động thể chất, xã hội phù hợp cũng góp phần kích thích não bộ, hỗ trợ phục hồi chức năng nhận thức.

Tuy nhiên, ở những người bị trầm cảm nặng hoặc kéo dài trong thời gian dài, quá trình phục hồi trí nhớ có thể diễn ra chậm hơn. Một số trường hợp vẫn còn gặp khó khăn về khả năng tập trung hoặc ghi nhớ ngay cả khi các triệu chứng trầm cảm đã thuyên giảm, do đó cần tiếp tục theo dõi và điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ.

Cách cải thiện trí nhớ ở người bị trầm cảm

Bên cạnh việc kiểm soát các triệu chứng của bệnh, người bệnh nên duy trì những thói quen có lợi cho não bộ để hỗ trợ quá trình phục hồi và giảm nguy cơ suy giảm trí nhớ kéo dài.

Điều trị trầm cảm theo hướng dẫn của bác sĩ

Với thắc mắc trầm cảm có ảnh hưởng đến trí nhớ không, câu trả lời là hoàn toàn có thể. Và điều trị nguyên nhân là bước quan trọng nhất để cải thiện trí nhớ ở người mắc trầm cảm. Người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị do bác sĩ chỉ định, bao gồm sử dụng thuốc chống trầm cảm nếu được kê đơn và kết hợp liệu pháp tâm lý khi cần thiết. Ngoài ra, việc tái khám đúng lịch giúp bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị, theo dõi các tác dụng không mong muốn và điều chỉnh phác đồ phù hợp. Người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc hoặc thay đổi liều dùng vì có thể làm bệnh tái phát và ảnh hưởng đến quá trình phục hồi chức năng nhận thức.

Duy trì giấc ngủ chất lượng

Giấc ngủ đóng vai trò quan trọng trong quá trình củng cố trí nhớ và phục hồi hoạt động của não bộ. Người trưởng thành nên ngủ từ 7 - 9 giờ mỗi đêm, đồng thời duy trì giờ đi ngủ và thức dậy cố định để ổn định nhịp sinh học. Bên cạnh đó, nên hạn chế sử dụng cà phê, trà đặc hoặc các đồ uống chứa caffeine vào buổi chiều và buổi tối vì có thể gây khó ngủ. Một giấc ngủ chất lượng không chỉ giúp cải thiện trí nhớ mà còn hỗ trợ giảm các triệu chứng của trầm cảm.

Tập thể dục đều đặn

Nhiều nghiên cứu cho thấy hoạt động thể chất thường xuyên có thể cải thiện sức khỏe tinh thần, hỗ trợ điều trị trầm cảm và góp phần cải thiện một số chức năng nhận thức. Người mắc trầm cảm có thể lựa chọn các môn vận động phù hợp như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội hoặc yoga ít nhất 150 phút mỗi tuần. Tập luyện đều đặn được cho là góp phần thúc đẩy các quá trình sinh học như tăng biểu hiện BDNF, điều hòa một số chất dẫn truyền thần kinh và cải thiện tuần hoàn não, từ đó hỗ trợ chức năng nhận thức.

Rèn luyện trí não mỗi ngày

Việc duy trì các hoạt động kích thích não bộ có thể giúp cải thiện khả năng ghi nhớ và xử lý thông tin. Người bệnh nên dành thời gian đọc sách, học một kỹ năng mới hoặc tham gia các trò chơi rèn luyện tư duy như ô chữ, sudoku hay cờ vua. Ngoài ra, sử dụng sổ tay hoặc ứng dụng ghi chú để ghi chép công việc cần làm và chia nhỏ các nhiệm vụ trong ngày cũng giúp giảm áp lực lên trí nhớ, đồng thời nâng cao hiệu quả học tập và làm việc.

Giảm trí nhớ do trầm cảm khi nào cần đi khám?

Không nên chủ quan nếu tình trạng hay quên kéo dài, ngày càng nghiêm trọng hoặc đi kèm các biểu hiện bất thường về tâm lý và hành vi. Người bệnh nên đến cơ sở y tế hoặc khám chuyên khoa tâm thần, thần kinh nếu gặp một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

• Thường xuyên quên các công việc hằng ngày, quên cuộc hẹn hoặc khó nhớ những thông tin vừa tiếp nhận.
• Suy giảm trí nhớ và khả năng tập trung ảnh hưởng rõ rệt đến hiệu suất học tập, công việc hoặc sinh hoạt.
• Không còn quan tâm đến các hoạt động từng yêu thích, kèm theo cảm giác mệt mỏi hoặc thiếu động lực.
• Những cảm xúc tiêu cực kéo dài, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và các mối quan hệ.
• Khó đi vào giấc ngủ, ngủ không sâu hoặc thức dậy nhiều lần trong đêm khiến cơ thể và não bộ không được phục hồi.
• Nếu người bệnh xuất hiện ý nghĩ tự sát hoặc hành vi tự sát, đây là dấu hiệu nguy hiểm cần được đánh giá và can thiệp y tế khẩn cấp để bảo đảm an toàn cho người bệnh.
• Nếu trí nhớ giảm sút nhanh hoặc kèm lú lẫn, khó định hướng, thay đổi hành vi hoặc rối loạn ý thức, người bệnh cần được đánh giá để loại trừ các nguyên nhân thần kinh hoặc nội khoa cấp tính như mê sảng, đột quỵ, bệnh lý não và sa sút trí tuệ.

Trầm cảm có ảnh hưởng đến trí nhớ không? Rối loạn này có thể làm suy giảm khả năng tập trung, ghi nhớ và xử lý thông tin, nhưng thường có thể cải thiện khi người bệnh được chẩn đoán và điều trị đúng cách. Nếu tình trạng hay quên kéo dài, ảnh hưởng đến học tập, công việc hoặc sinh hoạt, hãy chủ động thăm khám chuyên khoa để được đánh giá nguyên nhân và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp.