Trẻ sơ sinh đi ngoài nhiều lần trong ngày có sao không? Cách chăm sóc

Chỉ cần thấy con đi ngoài liên tục, nhiều mẹ đã đứng ngồi không yên vì sợ bé bị tiêu chảy hay thiếu chất. Thực tế, không phải lúc nào đi ngoài nhiều cũng nguy hiểm. Hiểu đúng nguyên nhân và biết cách chăm sóc đúng sẽ giúp cha mẹ bớt hoang mang, đồng thời bảo vệ hệ tiêu hóa non nớt của bé ngay từ những ngày đầu đời.

Trẻ sơ sinh đi ngoài nhiều lần trong ngày có sao không?

Trong 4 tuần đầu đời, tần suất đại tiện của trẻ sơ sinh biến thiên rộng và phần lớn là sinh lý bình thường. Ở 24-48 giờ đầu, phân su thường màu xanh đen, dính, hầu như không mùi; sau đó chuyển dần sang vàng hoặc nâu, mềm, hơi chua khi trẻ bú mẹ hoàn toàn. Nhiều trẻ có thể đi ngoài 6-8 lần/ngày, thậm chí sau mỗi cữ bú do phản xạ dạ dày, đại tràng và nhu động ruột còn nhạy, không mặc định là bệnh lý. Một số trẻ 3-4 tuần tuổi giảm số lần đi ngoài nhưng vẫn bình thường nếu bú tốt, tăng cân phù hợp và phân mềm.

Cha mẹ cần phân biệt với tiêu chảy bệnh lý: Phân toàn nước, tăng đột ngột số lần, mùi tanh, có nhầy máu, trẻ sốt, nôn, bỏ bú, tiểu ít hoặc khô môi. Đây là dấu hiệu nguy cơ mất nước, cần khám sớm. Ngược lại, khi trẻ rặn đỏ mặt, đạp chân nhưng phân mềm, không vón cục, thường chỉ là hiện tượng phối hợp cơ bụng, sàn chậu chưa hoàn thiện, chưa phải táo bón.

Các trường hợp phân trẻ sơ sinh đi ngoài nhiều lần

Khi trẻ sơ sinh đi ngoài nhiều lần, bác sĩ không chỉ dựa vào tần suất đại tiện mà còn xem xét đặc điểm phân (độ lỏng, màu, mùi, nhầy, bọt), triệu chứng đi kèm và tình trạng bú. Ở giai đoạn sơ sinh, một số kiểu phân có thể là sinh lý; tuy nhiên, cũng có trường hợp liên quan bệnh lý tiêu hóa cần can thiệp sớm.

• Phân lỏng, nhiều nước: Nếu phân loãng hơn bình thường, thấm ướt tã hoặc rỉ ra ngoài, cần nghĩ đến tiêu chảy. Nguyên nhân có thể liên quan nhiễm khuẩn đường ruột, tác dụng phụ kháng sinh hoặc ngộ độc thực phẩm. Trẻ cần được theo dõi nguy cơ mất nước.
• Phân có hạt: Hạt trắng/vàng lợn cợn thường gặp ở trẻ bú mẹ hoàn toàn và đa số là biểu hiện sinh lý. Nếu không kèm bất thường toàn thân, phụ huynh có thể tiếp tục theo dõi.
• Phân có nhầy: Chất nhầy do niêm mạc ruột tiết ra để hỗ trợ tiêu hóa và vận chuyển phân. Ở trẻ sơ sinh, có thể quan sát thấy nhầy mức độ nhẹ. Tuy nhiên, nếu nhầy lẫn máu, phân hôi, kèm sốt/quấy khóc/bỏ bú, có thể liên quan tiêu chảy, dị ứng thức ăn hoặc bệnh lý như lồng ruột, xơ nang.
• Phân có bọt: Phân lỏng kèm nhiều bọt li ti có thể gặp trong bất dung nạp lactose, loạn khuẩn đường ruột, kém hấp thu; đôi khi đi kèm nhiễm trùng hô hấp hoặc viêm tai giữa.
• Phân có bọt: Phân lỏng kèm nhiều bọt li ti thường gợi ý tình trạng rối loạn hấp thu carbohydrate, đặc biệt là bất dung nạp lactose hoặc mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Nếu kèm sốt, nôn, bỏ bú hoặc dấu hiệu mất nước, cần nghĩ đến tiêu chảy nhiễm khuẩn và đưa trẻ đi khám.
• Phân mùi chua: Thường liên quan hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện, khả năng hấp thu sữa chưa tối ưu. Nếu trẻ vẫn bú tốt, không có dấu hiệu bất thường khác, đây có thể là hiện tượng sinh lý và tự cải thiện sau vài ngày. Nếu kèm bọt, nhầy hoặc triệu chứng toàn thân, cần nghĩ đến loạn khuẩn ruột, kém hấp thu, Crohn hoặc xơ nang.
• Són phân nhiều lần: Trẻ đi ngoài nhiều lần nhưng mỗi lần rất ít, có thể kèm sôi bụng, ợ hơi, nôn trớ/ọc sữa. Tình trạng này thường gặp khi táo bón; ngoài ra có thể liên quan thay đổi thành phần dinh dưỡng trong sữa mẹ/sữa công thức. Ít gặp hơn là nguyên nhân thực thể như phình đại tràng, hẹp hậu môn.

Dù ở hình thái nào, phụ huynh cần bình tĩnh theo dõi biểu hiện đi kèm và ưu tiên phòng mất nước, rối loạn điện giải bằng cách cho trẻ bú thường xuyên hơn. Khi không xác định được nguyên nhân hoặc nghi ngờ bệnh lý, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Nguyên nhân bé sơ sinh bị đi ngoài nhiều lần

Ở trẻ sơ sinh, đi ngoài nhiều lần trong ngày thường liên quan đến đặc điểm sinh lý tiêu hóa giai đoạn sớm và chế độ nuôi dưỡng. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, đây có thể là biểu hiện của rối loạn hấp thu, nhiễm trùng hoặc sai sót trong chăm sóc dinh dưỡng, vệ sinh.

Về cơ chế, sữa sau khi vào ống tiêu hóa sẽ được hấp thu chủ yếu tại ruột non; phần còn lại xuống đại tràng để tái hấp thu nước trước khi thải ra ngoài. Do hệ enzym tiêu hóa, hệ vi sinh đường ruột và chức năng hàng rào niêm mạc của trẻ sơ sinh còn chưa hoàn chỉnh, bất kỳ thay đổi nào về loại sữa, lượng bú hoặc thành phần dinh dưỡng đều có thể làm tăng nhu động ruột và tăng số lần đại tiện. Ở trẻ bú mẹ hoàn toàn, khẩu phần của mẹ (thực phẩm kém vệ sinh, không phù hợp), cùng các yếu tố kiểm soát nhiễm khuẩn như vệ sinh tay, vệ sinh vú, dụng cụ pha/bảo quản sữa chưa đúng chuẩn, đều làm tăng nguy cơ rối loạn tiêu hóa.

Ngoài ra, cần lưu ý các căn nguyên bệnh lý: Dị ứng protein sữa bò, bất dung nạp lactose, pha sữa công thức sai tỉ lệ, tác dụng không mong muốn của thuốc mẹ dùng khi cho bú (đặc biệt một số thuốc nhuận tràng), nhiễm khuẩn tiêu hóa, viêm dạ dày, ruột do virus và một số bệnh lý hiếm gặp khác.

Những lưu khi chăm sóc bé sơ sinh đi ngoài nhiều lần

Khi trẻ sơ sinh đi ngoài nhiều lần, mục tiêu chăm sóc là duy trì cân bằng dịch, điện giải, bảo đảm cung cấp năng lượng và phòng ngừa biến chứng da do phân lỏng. Vì hệ miễn dịch niêm mạc và chức năng tiêu hóa của trẻ còn non, phụ huynh cần lưu ý những vấn đề sau:

• Đảm bảo nuôi dưỡng hợp lý: Cho trẻ bú mẹ hoặc bú công thức theo nhu cầu, tăng tần suất cữ bú để hạn chế nguy cơ thiếu dịch và thiếu năng lượng.
• Tối ưu khẩu phần mẹ cho con bú: Chế độ ăn đủ đại dưỡng chất, vi dưỡng chất, an toàn thực phẩm, nhằm ổn định chất lượng sữa mẹ.
• Kiểm soát nhiễm khuẩn: Vệ sinh tay, vệ sinh bầu vú trước và sau bú, tiệt khuẩn dụng cụ pha sữa, bảo quản sữa đúng quy chuẩn.
• Sử dụng sữa công thức đúng chỉ định: Không thay đổi loại sữa đột ngột; pha đúng nồng độ theo khuyến cáo để tránh rối loạn tiêu hóa.
• Chăm sóc da vùng mặc tã: Thay tã định kỳ, làm sạch nhẹ nhàng, giữ vùng tầng sinh môn khô thoáng; có thể dùng chế phẩm bảo vệ da theo tư vấn bác sĩ.
• Theo dõi lâm sàng hằng ngày: Số lần đại tiện, tính chất phân, lượng nước tiểu, mức bú và cân nặng.

Hy vọng bài viết trên đã giúp cha mẹ hiểu rõ hơn về tình trạng trẻ sơ sinh đi ngoài nhiều lần trong ngày, khi nào là biểu hiện sinh lý bình thường và khi nào cần lưu ý các dấu hiệu bất thường. Nếu nhận thấy trẻ có dấu hiệu mất nước, quấy khóc, bỏ bú hoặc phân thay đổi bất thường, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và tư vấn kịp thời.