Trẻ táo bón rặn không ra do đâu? Nên làm gì để trẻ đi ngoài dễ dàng?

Khi trẻ táo bón rặn không ra, trẻ có thể khó chịu, đau hậu môn dẫn đến tâm lý sợ đi đại tiện. Tình trạng này có thể liên quan đến chế độ ăn, lượng nước uống, thói quen đi tiêu hoặc một số vấn đề sức khỏe khác. Hiểu rõ nguyên nhân giúp cha mẹ biết cách xử trí phù hợp, hạn chế ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ.

Trẻ táo bón rặn không ra do đâu?

Trẻ bị táo bón rặn không ra có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, xác định đúng nguyên nhân giúp cha mẹ lựa chọn cách xử trí phù hợp.

Phân cứng, khô và khó đào thải

Phân cứng, khô là một trong những nguyên nhân khiến trẻ phải rặn nhiều nhưng vẫn khó đi ngoài. Khi phân lưu lại lâu trong đại tràng, nước tiếp tục được hấp thu khiến phân trở nên khô và cứng hơn, từ đó khó di chuyển và đào thải. Phân càng cứng, trẻ càng dễ cảm thấy đau hoặc khó chịu khi đi tiêu, từ đó làm tăng nguy cơ tiếp tục nhịn đi ngoài.

Trẻ nhịn đi ngoài hoặc sợ đi ngoài

Một số trẻ từng đi ngoài khó, đau rát hậu môn hoặc bị nứt kẽ hậu môn có thể hình thành tâm lý sợ đi tiêu. Khi có cảm giác muốn đi ngoài, trẻ cố nhịn hoặc siết cơ vùng hậu môn để tránh đau. Việc này khiến phân tiếp tục lưu lại trong đại tràng, mất thêm nước và trở nên cứng hơn, làm lần đi tiêu sau càng khó khăn.

Chế độ ăn thiếu chất xơ

Trẻ táo bón rặn không ra có thể do chế độ ăn ít rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt. Lượng chất xơ trong khẩu phần không đáp ứng nhu cầu có thể khiến phân ít và khó giữ đủ nước, từ đó góp phần làm phân cứng và tăng nguy cơ táo bón ở trẻ.

Trẻ uống chưa đủ nước

Nước góp phần duy trì độ mềm của phân và hỗ trợ quá trình đào thải. Khi trẻ uống ít nước, đặc biệt trong thời tiết nóng hoặc khi vận động nhiều, cơ thể có thể bị thiếu dịch tương đối, khiến phân trở nên khô và khó đi ngoài hơn.

Trẻ ít vận động

Hoạt động thể chất giúp cơ thể duy trì vận động nói chung và có thể hỗ trợ nhu động của đường ruột. Trẻ thường xuyên ngồi lâu, ít vui chơi hoặc dành nhiều thời gian cho các hoạt động tĩnh có thể cần được khuyến khích vận động phù hợp với độ tuổi.

Một số thay đổi trong sinh hoạt

Những thay đổi trong môi trường sống hoặc lịch sinh hoạt cũng có thể ảnh hưởng đến thói quen đi tiêu của trẻ. Chẳng hạn, trẻ bắt đầu đi học, đi du lịch, thay đổi giờ ăn ngủ hoặc thay đổi chế độ ăn có thể tạm thời thay đổi tần suất và tính chất phân. Một số trẻ ngại sử dụng nhà vệ sinh ở trường hoặc không muốn gián đoạn hoạt động vui chơi nên cố nhịn khi có nhu cầu đi ngoài.

Một số nguyên nhân bệnh lý hoặc thuốc

Táo bón kéo dài hoặc tái diễn ở trẻ đôi khi có thể liên quan đến một số bệnh lý tiêu hóa, nội tiết, thần kinh hoặc rối loạn chuyển hóa. Ngoài ra, một số loại thuốc như thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau opioid, một số thuốc kháng histamin, thuốc bổ sung sắt cũng có thể gây táo bón. Những thuốc này có thể gây táo bón do làm giảm nhu động ruột, làm tăng hấp thu nước tại ruột hoặc làm giảm lượng lợi khuẩn đường ruột.

Trẻ táo bón rặn không ra nên làm gì để đi ngoài dễ dàng?

Khi trẻ táo bón rặn không ra, cha mẹ nên ưu tiên điều chỉnh những yếu tố có thể ảnh hưởng đến độ mềm của phân và thói quen đi tiêu.

Khuyến khích trẻ uống đủ nước

Cha mẹ nên cho trẻ uống lượng nước và chất lỏng phù hợp với độ tuổi, chế độ ăn và nhu cầu của cơ thể. Với trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ đang bú mẹ hoặc ăn dặm, cần cân nhắc tổng lượng chất lỏng từ sữa, nước và thực phẩm. Khi thời tiết nóng hoặc trẻ vận động nhiều, nhu cầu chất lỏng có thể tăng. Cha mẹ nên chia nhỏ lượng nước trong ngày và khuyến khích trẻ uống đều đặn.

Bổ sung chất xơ từ thực phẩm

Cha mẹ có thể lựa chọn rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt phù hợp với độ tuổi và khả năng ăn của trẻ. Tuy nhiên, nên tăng lượng chất xơ từ từ và đảm bảo trẻ được cung cấp đủ chất lỏng, vì tăng chất xơ quá nhanh có thể gây đầy bụng, chướng bụng hoặc khó chịu.

Tạo thói quen đi vệ sinh đúng giờ

Cha mẹ có thể khuyến khích trẻ ngồi toilet vào một thời điểm cố định mỗi ngày. Trẻ nên có đủ thời gian và không gian riêng tư để đi vệ sinh mà không bị thúc ép. Cha mẹ có thể duy trì thói quen này trong khoảng thời gian phù hợp, đồng thời tránh bắt trẻ phải rặn mạnh hoặc ngồi quá lâu khi chưa có nhu cầu đi ngoài.

Điều chỉnh tư thế khi đi ngoài

Với trẻ sử dụng bồn cầu, cha mẹ có thể đặt một chiếc ghế kê chân chắc chắn để hai bàn chân được nâng đỡ thay vì để chân lơ lửng. Tư thế đi vệ sinh đúng là khi ngồi, trẻ có thể hơi nghiêng người về phía trước và thả lỏng cơ thể, tránh gồng hoặc cố rặn kéo dài. Nếu trẻ còn nhỏ, cần lựa chọn bệ ngồi hoặc ghế kê chân phù hợp kích thước và đảm bảo an toàn khi sử dụng.

Không tự ý dùng thuốc nhuận tràng hoặc thụt tháo

Một số trẻ bị táo bón rặn không ra có thể cần sử dụng thuốc để làm mềm phân hoặc hỗ trợ điều trị, nhưng loại thuốc, liều lượng và thời gian sử dụng cần được lựa chọn dựa trên tuổi, mức độ táo bón và tình trạng cụ thể của trẻ. Cha mẹ không nên tự ý cho trẻ dùng thuốc nhuận tràng, thuốc xổ, thuốc đặt hậu môn hoặc thực hiện thụt tháo khi chưa được nhân viên y tế hướng dẫn.

Khi nào trẻ táo bón rặn không ra cần đưa đi khám?

Phần lớn trường hợp táo bón ở trẻ có thể cải thiện khi điều chỉnh chế độ ăn, lượng chất lỏng và thói quen đi vệ sinh. Tuy nhiên, nếu trẻ xuất hiện những dấu hiệu sau, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp:

• Nếu tình trạng táo bón kéo dài hơn 2 tuần hoặc không cải thiện dù đã áp dụng các biện pháp chăm sóc phù hợp tại nhà, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám.
• Trẻ chảy máu nhiều, máu xuất hiện lặp lại, phân có màu bất thường hoặc cha mẹ không xác định được nguyên nhân, trẻ nên được bác sĩ thăm khám để tìm nguồn chảy máu và loại trừ các nguyên nhân khác.
• Nếu trẻ đau bụng dữ dội, bụng chướng nhiều, nôn liên tục, nôn có màu xanh hoặc tình trạng diễn biến nhanh, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám sớm.
• Trẻ bị táo bón kéo dài có biểu hiện ảnh hưởng đến ăn uống, cân nặng hoặc tăng trưởng nên được đưa đi khám để bác sĩ đánh giá toàn diện.
• Nếu trẻ sơ sinh có biểu hiện không đi phân trong thời gian bất thường kèm nôn, bụng chướng hoặc tình trạng toàn thân không ổn định, cần đưa trẻ đi khám sớm thay vì tự xử trí tại nhà.

Trẻ táo bón rặn không ra có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, thường liên quan đến phân cứng, chế độ ăn và thói quen đi tiêu. Cha mẹ nên điều chỉnh dinh dưỡng, bổ sung đủ nước và khuyến khích trẻ vận động, đồng thời tránh tự ý dùng thuốc nhuận tràng. Nếu trẻ táo bón kéo dài, đau bụng nhiều, nôn ói, chướng bụng hoặc có máu trong phân, nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá và hướng dẫn điều trị phù hợp.