U nguyên bào thần kinh khứu giác là gì? Triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Các triệu chứng ban đầu của bệnh thường không đặc hiệu và có thể giống với nhiều vấn đề tai mũi họng thường gặp. Nghẹt mũi một bên kéo dài, chảy máu mũi tái diễn hoặc giảm khứu giác tiến triển là những dấu hiệu người bệnh không nên chủ quan, đặc biệt khi tình trạng không cải thiện sau điều trị thông thường.

U nguyên bào thần kinh khứu giác là gì?

U nguyên bào thần kinh khứu giác, còn gọi là olfactory neuroblastoma hoặc esthesioneuroblastoma, là khối u ác tính hiếm gặp phát sinh từ biểu mô thần kinh khứu giác ở phần trên của khoang mũi.

Bệnh có thể gặp ở nhiều độ tuổi nhưng thường được ghi nhận nhiều hơn ở người trưởng thành. Do vị trí nằm gần xoang cạnh mũi, hốc mắt và nền sọ, khối u có thể xâm lấn sang các cấu trúc lân cận khi phát triển. Trong một số trường hợp, bệnh còn có thể lan đến hạch vùng cổ hoặc các cơ quan xa như phổi và xương.

Nguyên nhân chính xác của bệnh hiện chưa được xác định rõ. Cũng như nhiều loại ung thư khác, bệnh liên quan đến những biến đổi bất thường trong tế bào khiến chúng tăng sinh mất kiểm soát.

Hiện chưa xác định được yếu tố nguy cơ đặc hiệu có thể dự đoán chính xác người nào sẽ mắc bệnh. Vì vậy, không nên cho rằng viêm xoang thông thường, một loại thực phẩm hay một yếu tố môi trường đơn lẻ là nguyên nhân trực tiếp gây bệnh khi chưa có bằng chứng rõ ràng.

Triệu chứng của u nguyên bào thần kinh khứu giác

Ở giai đoạn đầu, triệu chứng có thể khá kín đáo và dễ bị nhầm với viêm mũi xoang, polyp mũi hoặc các bệnh tai mũi họng khác.

Một số biểu hiện có thể gặp gồm:

• Nghẹt mũi kéo dài: Có thể nổi bật ở một bên và tăng dần theo thời gian.
• Chảy máu mũi tái diễn: Có thể xảy ra nhiều lần mà không rõ nguyên nhân.
• Giảm hoặc mất khứu giác: Khả năng nhận biết mùi có thể suy giảm dần.
• Khó thở qua mũi: Xuất hiện khi khối u làm hẹp đường lưu thông không khí.
• Đau đầu: Có thể xuất hiện khi bệnh tiến triển.
• Đau vùng mặt: Có thể gặp khi tổn thương ảnh hưởng đến các cấu trúc lân cận.
• Bất thường ở mắt: Nhìn đôi, giảm thị lực, đau mắt hoặc lồi mắt có thể xảy ra khi khối u lan đến hốc mắt.

Chẩn đoán u nguyên bào thần kinh khứu giác

Việc chẩn đoán thường cần kết hợp khám tai mũi họng, nội soi mũi, chẩn đoán hình ảnh và sinh thiết.

Khám và nội soi mũi

Bác sĩ sẽ khai thác thời gian xuất hiện triệu chứng, mức độ tiến triển và các biểu hiện đi kèm. Nội soi mũi giúp quan sát trực tiếp bên trong khoang mũi và phát hiện khối bất thường.

Chẩn đoán hình ảnh

Một số phương pháp có thể được sử dụng gồm:

• CT: Giúp đánh giá kích thước khối u và mức độ ảnh hưởng đến các cấu trúc xương.
• MRI: Hữu ích trong đánh giá mô mềm, hốc mắt, nền sọ và khả năng lan vào nội sọ.
• PET/CT: Có thể được chỉ định trong một số trường hợp để đánh giá mức độ lan rộng của bệnh.

Sinh thiết

Sinh thiết là bước quan trọng để xác định bản chất của tổn thương. Mẫu mô được lấy từ khối u sẽ được kiểm tra dưới kính hiển vi và có thể thực hiện thêm các xét nghiệm giải phẫu bệnh để phân biệt với những loại ung thư khác ở vùng mũi xoang.

Ngoài chẩn đoán xác định, bác sĩ còn đánh giá mức độ lan rộng và đặc điểm mô học của khối u để xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp.

Điều trị u nguyên bào thần kinh khứu giác

Phương pháp điều trị được lựa chọn dựa trên vị trí, kích thước khối u, mức độ xâm lấn, đặc điểm mô học, khả năng phẫu thuật và tình trạng sức khỏe của người bệnh.

Phẫu thuật

Phẫu thuật là một trong những phương pháp điều trị quan trọng. Với một số khối u phù hợp, bác sĩ có thể thực hiện phẫu thuật nội soi qua đường mũi. Nếu tổn thương lan đến nền sọ hoặc các cấu trúc lân cận, người bệnh có thể cần phương pháp phẫu thuật phức tạp hơn.

Xạ trị

Xạ trị thường được phối hợp với phẫu thuật trong nhiều trường hợp nhằm tăng khả năng kiểm soát bệnh tại chỗ. Nếu không thể phẫu thuật, xạ trị có thể được sử dụng đơn độc hoặc phối hợp với phương pháp khác tùy tình trạng.

Hóa trị

Hóa trị không áp dụng cho tất cả người bệnh. Phương pháp này có thể được cân nhắc khi khối u tiến triển, có nguy cơ cao, không thể phẫu thuật, tái phát, di căn hoặc cần điều trị đa mô thức.

Do vị trí khối u nằm gần nhiều cấu trúc quan trọng, quá trình điều trị thường cần sự phối hợp giữa các chuyên khoa như tai mũi họng, ngoại thần kinh, ung bướu, xạ trị, chẩn đoán hình ảnh và giải phẫu bệnh.

Khi nào cần đi khám?

Nên đi khám tai mũi họng nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Nghẹt mũi một bên kéo dài;
• Chảy máu mũi tái diễn;
• Giảm hoặc mất khứu giác tiến triển;
• Đau đầu kéo dài kèm triệu chứng mũi;
• Nhìn đôi, giảm thị lực hoặc lồi mắt;
• Xuất hiện khối bất thường ở vùng cổ;
• Các triệu chứng mũi xoang kéo dài hoặc không cải thiện sau điều trị thông thường.

Những biểu hiện trên không đồng nghĩa chắc chắn mắc u nguyên bào thần kinh khứu giác, nhưng cần được kiểm tra để xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp.

Như vậy, u nguyên bào thần kinh khứu giác là loại ung thư hiếm gặp xuất phát ở phần trên khoang mũi và có thể lan sang các cấu trúc lân cận. Bệnh thường biểu hiện bằng nghẹt mũi kéo dài, chảy máu mũi hoặc giảm khứu giác nhưng dễ nhầm với các bệnh tai mũi họng thông thường. Việc chẩn đoán cần kết hợp nội soi, chẩn đoán hình ảnh và sinh thiết, trong khi phương pháp điều trị được cá thể hóa theo từng trường hợp. Khi có triệu chứng bất thường kéo dài, người bệnh nên đi khám để được đánh giá sớm.