Các khối u lành tính thường gặp là gì? Đặc điểm của từng loại

Các khối u lành tính thường gặp có thể xuất hiện ở nhiều cơ quan như da, tuyến giáp, vú, tử cung và mô mềm. Phần lớn không phải ung thư và phát triển chậm, nhưng đặc điểm của từng loại u khác nhau và cần được đánh giá phù hợp. Vậy có các loại u lành tính phổ biến nào? Chúng có đặc điểm gì?

U lành tính là gì? Phân biệt u lành tính và u ác tính

U lành tính là khối tăng sinh tế bào không phải ung thư, không xâm lấn mô lân cận và không di căn. Nhiều u lành tính phát triển chậm, nhưng tốc độ tăng trưởng và ranh giới khối u có thể khác nhau tùy loại. U lành tính có thể xuất hiện ở nhiều cơ quan và mô khác nhau như da, mô mềm, tuyến giáp, vú, tử cung hoặc các cơ quan nội tạng.

U lành tính và u ác tính có thể có một số biểu hiện tương tự nhau khi mới xuất hiện. Tuy nhiên, hai loại u khác nhau về tốc độ phát triển, khả năng xâm lấn và di căn. Có thể phân biệt khái quát qua các đặc điểm sau:

Các khối u lành tính thường gặp

U lành tính có thể hình thành từ nhiều loại tế bào và xuất hiện ở hầu hết các cơ quan, mô trong cơ thể. Mỗi loại có đặc điểm riêng về nguồn gốc, vị trí, tốc độ phát triển và biểu hiện lâm sàng. Dưới đây là một số khối u lành tính thường gặp:

U xơ

U xơ là cách gọi chung cho một số khối u có thành phần mô xơ hoặc mô liên kết. Tùy vị trí và loại mô học, đặc điểm của u có thể khác nhau. U xơ tử cung là một dạng u cơ trơn lành tính phát triển từ cơ tử cung. Khối u thường phát triển chậm, có kích thước và độ cứng khác nhau tùy vị trí. U xơ nhỏ có thể không gây triệu chứng, trong khi khối u lớn có thể gây đau, chèn ép hoặc ảnh hưởng chức năng của cơ quan lân cận.

U mỡ lành tính

U mỡ lành tính phát triển từ các tế bào mỡ, thường nằm ngay dưới da, thường mềm, có thể di động khi sờ và phát triển tương đối chậm. Vị trí thường gặp gồm cổ, vai, lưng, cánh tay và đùi. Phần lớn u mỡ không gây đau và không cần điều trị nếu nhỏ, ổn định. Tuy nhiên, bác sĩ có thể chỉ định loại bỏ khi u lớn, gây đau, chèn ép, hạn chế vận động hoặc ảnh hưởng đến thẩm mỹ.

Một số loại u mạch máu

Một số loại u mạch máu, điển hình là u mạch máu trẻ em, là u mạch máu lành tính. U thường xuất hiện ở da hoặc mô dưới da và có thể biểu hiện dưới dạng vùng hoặc nốt màu đỏ, xanh hoặc tím. U mạch máu trẻ em thường xuất hiện trong những tuần đầu sau sinh, tăng trưởng nhanh trong giai đoạn đầu đời rồi thoái triển dần. Một số u mạch máu bẩm sinh đã hình thành đầy đủ ngay khi trẻ chào đời và có diễn tiến khác.

U tuyến

U tuyến (adenoma) là khối u lành tính xuất phát từ các tế bào biểu mô có đặc điểm tuyến. U có thể xuất hiện ở nhiều cơ quan như tuyến giáp, tuyến yên, tuyến thượng thận và đường tiêu hóa. Tuy nhiên, một số loại u tuyến có nguy cơ tiến triển thành ung thư nên cần được đánh giá và theo dõi phù hợp.

U nhú

U nhú là một dạng u biểu mô thường lành tính, tạo thành tổn thương nhô lên trên bề mặt da hoặc niêm mạc, một số loại có liên quan đến nhiễm HPV, tùy vị trí và loại tổn thương. U có thể xuất hiện ở da, đường hô hấp, đường tiêu hóa và một số vị trí khác. Đặc điểm của u thay đổi tùy cơ quan, có thể là một nốt nhỏ, mềm hoặc dạng nhú. Một số tổn thương dạng u nhú có liên quan đến nhiễm virus, nhưng không phải tất cả đều do virus.

U xương sụn

U xương sụn là u xương lành tính dạng chồi xương được phủ bởi một lớp sụn, thường xuất hiện gần đầu xương dài ở trẻ em và thanh thiếu niên. U thường xuất hiện trong thời kỳ trẻ em hoặc thanh thiếu niên khi xương đang phát triển. Nhiều trường hợp không có triệu chứng và chỉ được phát hiện tình cờ qua X-quang. Khi kích thước lớn, u có thể gây đau, hạn chế vận động hoặc chèn ép dây thần kinh, mạch máu, nhưng phần lớn trường hợp không cần điều trị nếu không gây triệu chứng.

U bao dây thần kinh ngoại biên

U bao dây thần kinh ngoại biên là nhóm u phát triển từ các tế bào liên quan đến dây thần kinh. Schwannoma và neurofibroma là hai loại thường gặp, đa số có tính chất lành tính. U có thể xuất hiện ở nhiều vị trí trên cơ thể và thường phát triển chậm. Khối u nhỏ có thể không gây triệu chứng, nhưng khi chèn ép dây thần kinh có thể gây đau, tê, yếu cơ hoặc rối loạn cảm giác.

U cơ trơn

U cơ trơn là khối u lành tính phát triển từ tế bào cơ trơn, có thể xuất hiện ở tử cung và một số mô khác có cơ trơn. U cơ trơn tử cung là dạng thường gặp và có thể gây chảy máu kinh nhiều, đau vùng chậu hoặc triệu chứng chèn ép tùy kích thước và vị trí. Tùy vị trí và kích thước, u cơ trơn có thể không gây triệu chứng hoặc dẫn đến đau, chảy máu bất thường, cảm giác chèn ép.

U màng não

U màng não là khối u phát triển từ các tế bào của màng não và tủy sống. Phần lớn thuộc độ 1 theo WHO, thường phát triển chậm, nhưng vẫn có u màng não độ 2 và 3 với đặc tính sinh học tích cực hơn.

Các khối u nhỏ có thể không gây triệu chứng và được phát hiện tình cờ khi chụp não vì một lý do khác. Khi u phát triển lớn hoặc nằm ở vị trí gây chèn ép, người bệnh có thể đau đầu, co giật, rối loạn thị giác hoặc xuất hiện các triệu chứng thần kinh khác.

U lành tính có nguy hiểm không? Có cần điều trị không?

Phần lớn u lành tính không di căn và thường ít ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Tuy nhiên, một số khối u vẫn có thể gây biến chứng hoặc đe dọa tính mạng nếu phát triển ở vị trí quan trọng, có kích thước lớn hoặc chèn ép cơ quan.

Với một số khối u đã được đánh giá có tính chất lành tính, kích thước nhỏ, ổn định và không gây triệu chứng, bác sĩ có thể lựa chọn theo dõi định kỳ thay vì điều trị ngay. Ngược lại, u phát triển nhanh, gây đau, chèn ép hoặc ảnh hưởng đến chức năng cơ quan có thể cần can thiệp. Ngoài ra, một số loại polyp, đặc biệt một số polyp đại tràng, có thể chứa tổn thương tiền ung thư hoặc có nguy cơ tiến triển thành ung thư. Việc xử trí sẽ được bác sĩ quyết định phụ thuộc loại polyp và kết quả đánh giá mô bệnh học.

Một số khối u lành tính thường gặp gồm u mỡ, u xơ, u tuyến, u xương sụn, u cơ trơn và một số u khác. Ngoài ra, nhiều nốt tuyến giáp cũng có bản chất lành tính nhưng cần được đánh giá bằng thăm khám và chẩn đoán hình ảnh phù hợp. Dù đa số không nguy hiểm, người bệnh không nên tự chẩn đoán dựa trên triệu chứng. Khi phát hiện khối u mới, u tăng kích thước hoặc gây đau, nên khám để xác định bản chất và có hướng xử trí phù hợp.