Viêm não Nhật Bản và sốt xuất huyết khác nhau như thế nào?

Nhiều người cho rằng viêm não Nhật Bản và sốt xuất huyết là cùng một bệnh vì đều lây qua muỗi đốt. Thực tế, đây là hai bệnh hoàn toàn khác nhau, có nguyên nhân, biểu hiện lâm sàng và biến chứng riêng. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn phân biệt hai bệnh, giúp phát hiện sớm và xử trí đúng cách.

Vì sao viêm não Nhật Bản và sốt xuất huyết dễ bị nhầm lẫn?

Viêm não Nhật Bản và sốt xuất huyết đều là bệnh truyền nhiễm do muỗi truyền, thường xuất hiện vào mùa mưa. Hai bệnh có một số biểu hiện ban đầu tương đồng nên nhiều người khó phân biệt nếu chỉ dựa vào triệu chứng.

Đều khởi phát với triệu chứng sốt cao

Ở giai đoạn đầu, cả viêm não Nhật Bản và sốt xuất huyết đều có thể gây sốt cao đột ngột, kèm theo mệt mỏi, đau đầu và đau nhức cơ thể. Những triệu chứng này khá giống với nhiều bệnh nhiễm virus khác nên người bệnh dễ nhầm lẫn, đặc biệt trong vài ngày đầu khởi phát.

Đều là bệnh truyền nhiễm do muỗi truyền

Cả hai bệnh đều lây truyền qua muỗi đốt, thường gia tăng vào mùa mưa hoặc tại khu vực có nhiều muỗi. Tuy nhiên, viêm não Nhật Bản khác sốt xuất huyết ở chỗ viêm não Nhật Bản do muỗi Culex truyền virus viêm não Nhật Bản, trong khi sốt xuất huyết do muỗi Aedes truyền virus Dengue. Nhưng sự khác biệt này không thể nhận biết qua triệu chứng lâm sàng.

Đều có nguy cơ gây biến chứng nghiêm trọng

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, cả viêm não Nhật Bản và sốt xuất huyết đều có thể gây biến chứng nặng. Vì vậy, người bệnh cần được thăm khám sớm để xác định đúng nguyên nhân và điều trị phù hợp.

Viêm não Nhật Bản và sốt xuất huyết khác nhau như thế nào?

Mặc dù đều là bệnh do muỗi gây ra và thường bùng phát vào mùa mưa, viêm não Nhật Bản và sốt xuất huyết có nhiều điểm khác biệt về tác nhân, đặc điểm dịch tễ, biểu hiện lâm sàng và mức độ nguy hiểm.

Tác nhân gây bệnh

Viêm não Nhật Bản do virus viêm não Nhật Bản (JEV), thuộc họ Flaviviridae, gây ra. Virus lưu hành chủ yếu ở lợn và chim hoang dã, sau đó được muỗi truyền sang người.

Trong khi đó, sốt xuất huyết do virus Dengue gây ra, cũng thuộc họ Flaviviridae, gồm 4 typ huyết thanh là DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4. Người bệnh là nguồn lây chính trong chu kỳ truyền bệnh của sốt xuất huyết.

Loại muỗi truyền bệnh

Viêm não Nhật Bản chủ yếu lây truyền qua muỗi Culex, đặc biệt là Culex tritaeniorhynchus. Loài muỗi này thường sinh sản ở ruộng lúa, ao hồ và hoạt động mạnh vào chiều tối hoặc ban đêm.

Sốt xuất huyết được truyền bởi muỗi Aedes, chủ yếu là Aedes aegypti và Aedes albopictus. Muỗi thường sinh sản trong các dụng cụ chứa nước sạch quanh nhà và đốt người nhiều vào ban ngày.

Thời gian ủ bệnh

Thời gian ủ bệnh của viêm não Nhật Bản thường từ 5 - 15 ngày, sau đó người bệnh có thể xuất hiện sốt cao, đau đầu và nhanh chóng tiến triển sang các triệu chứng thần kinh nếu bệnh nặng.

Đối với sốt xuất huyết, thời gian ủ bệnh thường ngắn hơn, khoảng 4 - 10 ngày sau khi bị muỗi mang virus đốt. Bệnh thường khởi phát bằng sốt cao đột ngột, đau đầu, đau nhức cơ và có thể xuất hiện phát ban hoặc dấu hiệu xuất huyết.

Đối tượng có nguy cơ cao

Viêm não Nhật Bản gặp nhiều ở trẻ em chưa được tiêm vắc xin hoặc chưa có miễn dịch với virus. Người sống tại vùng nông thôn, gần ruộng lúa hoặc khu vực chăn nuôi lợn cũng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.

Sốt xuất huyết có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, tuy nhiên, trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính có nguy cơ diễn biến nặng nếu không được theo dõi và điều trị kịp thời.

Mùa bệnh thường xuất hiện

Cả hai bệnh đều gia tăng vào mùa mưa do điều kiện thuận lợi cho muỗi sinh sản. Tại miền Bắc, bệnh thường gia tăng từ khoảng tháng 5 đến tháng 9, ở miền Nam, bệnh có thể xuất hiện quanh năm nhưng tăng vào mùa mưa.

Sốt xuất huyết có thể xuất hiện quanh năm ở vùng nhiệt đới nhưng thường bùng phát mạnh vào mùa mưa, nhất là từ tháng 6 đến tháng 11, tùy theo khu vực và điều kiện thời tiết.

Mức độ nguy hiểm

Trong các trường hợp đã phát triển thành viêm não, bệnh có tỷ lệ tử vong khoảng 20 - 30%. Và 30 - 50% người sống sót có thể để lại di chứng thần kinh hoặc tâm thần lâu dài như liệt, rối loạn vận động, suy giảm trí nhớ hoặc động kinh.

Sốt xuất huyết đa số có thể hồi phục nếu được theo dõi và điều trị đúng cách. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể diễn biến nặng với sốc sốt xuất huyết, xuất huyết nghiêm trọng hoặc suy đa cơ quan, đe dọa tính mạng.

Bảng so sánh viêm não Nhật Bản và sốt xuất huyết

Viêm não Nhật Bản hay sốt xuất huyết nguy hiểm hơn?

Không thể khẳng định tuyệt đối bệnh nào nguy hiểm hơn trong mọi trường hợp. Tuy nhiên, nếu xét về nguy cơ tử vong và di chứng lâu dài, viêm não Nhật Bản thường được xem là nguy hiểm hơn. Ngược lại, sốt xuất huyết lại nguy hiểm vì có thể diễn biến nhanh thành sốc và đe dọa tính mạng nếu không được theo dõi, điều trị kịp thời.

Viêm não Nhật Bản được đánh giá là nguy hiểm hơn vì virus có khả năng xâm nhập và tấn công trực tiếp hệ thần kinh trung ương, gây viêm não cấp.

Khi bệnh tiến triển nặng, người bệnh có thể bị rối loạn ý thức, lơ mơ, hôn mê, co giật, liệt hoặc yếu tay chân, kèm theo rối loạn vận động, ngôn ngữ và trí nhớ. Đặc biệt, ngay cả khi được điều trị và qua khỏi giai đoạn cấp, nhiều người vẫn có nguy cơ phải đối mặt với các di chứng thần kinh lâu dài, ảnh hưởng đáng kể đến học tập, lao động và chất lượng cuộc sống.

Mặc dù phần lớn trường hợp sốt xuất huyết có thể hồi phục hoàn toàn, bệnh vẫn tiềm ẩn nguy cơ diễn biến nặng như sốc do thoát huyết tương, xuất huyết nặng, suy gan, suy thận hoặc suy đa cơ quan, thậm chí tử vong. Đáng lưu ý, giai đoạn nguy hiểm của sốt xuất huyết thường xuất hiện khi người bệnh bắt đầu giảm hoặc hết sốt, khiến nhiều người chủ quan và bỏ lỡ thời điểm cần được theo dõi sát tại cơ sở y tế.

Cách phòng ngừa viêm não Nhật Bản và sốt xuất huyết hiệu quả

Viêm não Nhật Bản và sốt xuất huyết đều chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho mọi trường hợp. Vì vậy, chủ động phòng bệnh bằng vắc xin kết hợp với các biện pháp kiểm soát muỗi là cách hiệu quả để giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế biến chứng.

Tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản và vắc xin sốt xuất huyết

Hiện nay, viêm não Nhật Bản có các vắc xin như Jevax, Imojev, giúp tạo miễn dịch, giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng thần kinh nặng. Đối với sốt xuất huyết, Qdenga đã được triển khai tại Việt Nam cho các đối tượng phù hợp theo chỉ định và hướng dẫn chuyên môn. Để được tư vấn lịch tiêm phù hợp theo độ tuổi và tình trạng sức khỏe, bạn có thể liên hệ Trung tâm Tiêm chủng Long Châu.

Diệt muỗi, diệt lăng quăng

Loại bỏ nơi sinh sản của muỗi là biện pháp quan trọng giúp phòng cả viêm não Nhật Bản và sốt xuất huyết. Cần đậy kín các dụng cụ chứa nước, thay nước bình hoa thường xuyên, thả cá vào bể nước khi phù hợp và loại bỏ các vật dụng có thể đọng nước để hạn chế lăng quăng, bọ gậy phát triển.

Ngủ màn và sử dụng biện pháp chống muỗi

Chúng ta nên ngủ màn kể cả ban ngày, đặc biệt đối với trẻ nhỏ và người cao tuổi. Đồng thời, có thể sử dụng kem xua muỗi, vợt điện, bình xịt hoặc lắp lưới chống muỗi ở cửa ra vào và cửa sổ. Mặc quần áo dài tay khi đến khu vực nhiều cây cối hoặc có nhiều muỗi cũng giúp giảm nguy cơ bị muỗi đốt.

Giữ gìn vệ sinh môi trường sống

Môi trường sống sạch sẽ giúp hạn chế nơi trú ngụ và sinh sản của muỗi. Người dân nên phát quang bụi rậm, khơi thông cống rãnh, thu gom rác thải và vệ sinh khu vực xung quanh nhà định kỳ để giảm mật độ muỗi truyền bệnh.

Tăng cường sức đề kháng cho cơ thể

Duy trì chế độ ăn cân đối, uống đủ nước, ngủ đủ giấc và tập luyện thể dục đều đặn giúp tăng cường sức khỏe tổng thể và nâng cao khả năng miễn dịch. Mặc dù không thể ngăn ngừa hoàn toàn nguy cơ nhiễm virus, sức khỏe tốt sẽ hỗ trợ cơ thể đáp ứng hiệu quả hơn khi mắc bệnh và góp phần giảm nguy cơ diễn biến nặng.

Các câu hỏi thường gặp về viêm não Nhật Bản và sốt xuất huyết

Dưới đây là giải đáp cho một số câu hỏi thường gặp về viêm não Nhật Bản và sốt xuất huyết:

Viêm não Nhật Bản và sốt xuất huyết có lây từ người sang người không?

Viêm não Nhật Bản và sốt xuất huyết không lây trực tiếp từ người sang người qua tiếp xúc, ăn uống hay hô hấp. Cả hai bệnh đều lây truyền chủ yếu qua muỗi đốt, nên phòng muỗi đốt và kiểm soát muỗi là biện pháp quan trọng để hạn chế nguy cơ mắc bệnh.

Trẻ em có nguy cơ mắc bệnh nào cao hơn?

Trẻ em có nguy cơ mắc cả viêm não Nhật Bản và sốt xuất huyết. Tuy nhiên, viêm não Nhật Bản thường gặp nhiều hơn ở trẻ em, đặc biệt là trẻ chưa được tiêm vắc xin hoặc chưa có miễn dịch với virus. Trong khi đó, sốt xuất huyết có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, bao gồm cả trẻ em và người lớn, nhất là tại các khu vực lưu hành dịch.

Đã tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản có bị sốt xuất huyết không?

Vắc xin viêm não Nhật Bản chỉ giúp phòng bệnh do virus viêm não Nhật Bản, không có tác dụng bảo vệ khỏi sốt xuất huyết. Tương tự, vắc xin sốt xuất huyết cũng không phòng được viêm não Nhật Bản. Để giảm nguy cơ mắc cả hai bệnh, người dân cần tiêm đúng loại vắc xin theo khuyến cáo và duy trì các biện pháp phòng muỗi đốt.

Mùa nào dễ bùng phát viêm não Nhật Bản và sốt xuất huyết?

Cả hai bệnh thường gia tăng vào mùa mưa, khi điều kiện thời tiết thuận lợi cho muỗi sinh sản. Tại Việt Nam, viêm não Nhật Bản thường ghi nhận nhiều ca bệnh từ khoảng tháng 5 đến tháng 9, trong khi sốt xuất huyết thường bùng phát mạnh từ tháng 6 đến tháng 11, tùy theo từng khu vực và diễn biến thời tiết.

Bị sốt cao làm sao phân biệt viêm não Nhật Bản và sốt xuất huyết?

Chỉ dựa vào triệu chứng sốt cao rất khó phân biệt hai bệnh vì cả hai đều có thể khởi phát bằng sốt đột ngột. Tuy nhiên, viêm não Nhật Bản thường xuất hiện thêm các dấu hiệu thần kinh như đau đầu dữ dội, cứng gáy, co giật, rối loạn ý thức hoặc hôn mê. Trong khi đó, sốt xuất huyết thường có biểu hiện đau nhức cơ, đau hốc mắt, phát ban, xuất huyết dưới da, chảy máu niêm mạc hoặc giảm tiểu cầu. Khi bị sốt cao, đặc biệt nếu kèm các dấu hiệu cảnh báo, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và làm xét nghiệm, tránh tự chẩn đoán hoặc điều trị tại nhà.

Viêm não Nhật Bản và sốt xuất huyết tuy đều lây truyền qua muỗi nhưng khác nhau về virus gây bệnh, triệu chứng, mức độ nguy hiểm và biện pháp phòng ngừa. Nhận biết đúng đặc điểm của từng bệnh giúp người dân chủ động bảo vệ sức khỏe, theo dõi dấu hiệu bất thường và đến cơ sở y tế kịp thời khi cần thiết.