Sốt xuất huyết Crimea-Congo: Triệu chứng và biện pháp phòng ngừa

Sốt xuất huyết Crimea-Congo lưu hành tại nhiều khu vực trên thế giới, đặc biệt ở những nơi có ve truyền bệnh. Người làm việc trong ngành chăn nuôi, giết mổ động vật và nhân viên y tế có nguy cơ phơi nhiễm cao hơn.

Sốt xuất huyết Crimea-Congo là gì?

Sốt xuất huyết Crimea-Congo (Crimean-Congo Haemorrhagic Fever - CCHF) là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Crimea-Congo gây ra. Virus thuộc chi Orthonairovirus, họ Nairoviridae, bộ Bunyavirales.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh lưu hành tại nhiều khu vực thuộc châu Phi, vùng Balkan, Trung Đông và châu Á. Các đợt bùng phát thường liên quan đến khu vực có ve mang virus và hoạt động tiếp xúc với động vật.

Bệnh có thể diễn tiến nghiêm trọng, với mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào tình trạng người bệnh và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế.

Tương tự một số bệnh sốt xuất huyết do virus khác, CCHF có thể gây xuất huyết ở da và niêm mạc. Một số trường hợp xuất hiện xuất huyết kết mạc mắt, khiến mắt đỏ do tổn thương các mạch máu nhỏ. Tuy nhiên, đây không phải dấu hiệu đặc hiệu của bệnh.

Sốt xuất huyết Crimea-Congo lây truyền như thế nào?

Virus CCHF chủ yếu lây qua vết đốt của ve nhiễm virus, đặc biệt là các loài thuộc chi Hyalomma. Ngoài ra, con người có thể nhiễm bệnh khi tiếp xúc với máu hoặc mô động vật mang virus. Những con đường lây truyền thường gặp gồm:

• Ve đốt: Virus xâm nhập vào cơ thể thông qua vết đốt của ve mang mầm bệnh.
• Tiếp xúc với động vật: Nguy cơ tăng khi giết mổ hoặc xử lý máu, mô động vật nhiễm virus mà không có bảo hộ.
• Lây từ người sang người: Có thể xảy ra khi tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể hoặc vật dụng nhiễm virus.
• Lây nhiễm trong cơ sở y tế: Nhân viên y tế có nguy cơ phơi nhiễm nếu không tuân thủ biện pháp phòng ngừa nhiễm khuẩn.

Gia súc như bò, dê và cừu có thể mang virus mà không biểu hiện bệnh rõ ràng. Vì vậy, động vật có vẻ khỏe mạnh vẫn có thể là nguồn phơi nhiễm.

Triệu chứng khi bị sốt xuất huyết Crimea-Congo

Triệu chứng của sốt xuất huyết Crimea-Congo thường xuất hiện đột ngột sau thời gian ủ bệnh. Thời gian này thay đổi tùy theo đường lây nhiễm, thường ngắn hơn sau ve đốt và có thể kéo dài hơn khi tiếp xúc với máu hoặc mô nhiễm virus.

Triệu chứng giai đoạn đầu

Trong những ngày đầu, người bệnh thường có biểu hiện tương tự nhiều bệnh nhiễm virus khác. Các triệu chứng có thể xuất hiện nhanh và ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe.

Những dấu hiệu thường gặp gồm:

• Sốt cao đột ngột: Thân nhiệt tăng nhanh, có thể kèm rét run và mệt mỏi.
• Đau cơ và khớp: Người bệnh có thể đau lưng, đau cổ, nhức mỏi toàn thân hoặc cứng cổ.
• Đau đầu và chóng mặt: Một số trường hợp xuất hiện đau mắt hoặc nhạy cảm với ánh sáng.
• Rối loạn tiêu hóa: Buồn nôn, nôn, tiêu chảy và đau bụng có thể xuất hiện sớm.
• Đau họng: Người bệnh có thể khó chịu khi nuốt, kèm cảm giác suy nhược.

Các triệu chứng này không đặc hiệu cho CCHF. Việc đánh giá cần kết hợp biểu hiện lâm sàng với tiền sử đi lại, ve đốt hoặc tiếp xúc với nguồn lây nghi ngờ.

Biểu hiện xuất huyết và rối loạn thần kinh

Khi bệnh tiến triển, một số người có thể xuất hiện thay đổi trạng thái tinh thần như kích động, lú lẫn hoặc buồn ngủ bất thường.

Các biểu hiện xuất huyết thường xuất hiện sau giai đoạn sốt ban đầu. Người bệnh có thể có những chấm xuất huyết nhỏ trên da, bầm tím hoặc chảy máu ở niêm mạc miệng và họng.

Một số trường hợp xuất hiện xuất huyết kết mạc, chảy máu cam hoặc chảy máu chân răng. Tuy nhiên, không phải người mắc bệnh nào cũng có đầy đủ những dấu hiệu này.

Ngoài ra, người bệnh có thể xuất hiện nhịp tim nhanh, sưng hạch bạch huyết hoặc các biểu hiện bất thường khác tùy theo mức độ bệnh.

Biến chứng nguy hiểm

Ở trường hợp nặng, virus có thể gây tổn thương nhiều cơ quan, đặc biệt là gan và thận. Người bệnh cũng có thể gặp rối loạn đông máu, xuất huyết nghiêm trọng hoặc suy tuần hoàn. Những biến chứng có thể xảy ra gồm suy gan, suy thận, suy hô hấp và suy đa cơ quan. Đây là các tình trạng nguy hiểm cần được chăm sóc y tế kịp thời.

Người bị sốt sau khi ve đốt hoặc tiếp xúc với nguồn lây nghi ngờ nên được đánh giá y tế sớm. Nếu xuất hiện chảy máu bất thường, rối loạn ý thức hoặc khó thở, cần đến cơ sở y tế ngay.

Biện pháp phòng ngừa bệnh sốt xuất huyết Crimea-Congo

Hiện chưa có vắc xin phòng CCHF được sử dụng rộng rãi trên toàn cầu. Vì vậy, phòng bệnh chủ yếu dựa vào việc hạn chế tiếp xúc với ve, động vật có nguy cơ mang virus và nguồn lây từ người bệnh.

Những biện pháp phòng ngừa quan trọng gồm:

• Hạn chế ve đốt: Mặc quần áo dài tay, che kín chân khi làm việc tại đồng cỏ, trang trại hoặc khu vực có nhiều ve.
• Kiểm tra cơ thể: Quan sát da và quần áo sau khi tiếp xúc với cỏ, bụi rậm hoặc vật nuôi để phát hiện ve bám.
• Sử dụng sản phẩm chống ve: Lựa chọn sản phẩm phù hợp, được phép lưu hành và tuân thủ hướng dẫn sử dụng.
• Bảo vệ khi tiếp xúc với động vật: Mang găng tay và trang phục bảo hộ khi chăm sóc, giết mổ hoặc xử lý mô động vật.
• Kiểm soát ve trên vật nuôi: Thực hiện các biện pháp vệ sinh và phòng chống ve theo hướng dẫn của cơ quan thú y.
• Tránh tiếp xúc với dịch cơ thể người bệnh: Không trực tiếp chạm vào máu, dịch tiết hoặc vật dụng nghi nhiễm virus khi thiếu bảo hộ.
• Tuân thủ phòng ngừa nhiễm khuẩn: Nhân viên y tế cần sử dụng phương tiện bảo hộ và thực hiện quy trình kiểm soát lây nhiễm.

Người từng tiếp xúc với nguồn lây nghi ngờ cần theo dõi sức khỏe và thông báo tiền sử phơi nhiễm cho nhân viên y tế. Điều này giúp cơ sở y tế đánh giá nguy cơ và triển khai biện pháp kiểm soát lây nhiễm phù hợp.

Sốt xuất huyết Crimea-Congo là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có thể gây xuất huyết và tổn thương nhiều cơ quan. Chủ động phòng tránh ve đốt, bảo vệ bản thân khi tiếp xúc với động vật và nhận biết sớm các dấu hiệu nghi ngờ là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và lây lan.