Virus Hanta: Lây lan qua loài gặm nhấm, có thể gây tử vong, hiện chưa có thuốc chữa đặc hiệu

Đứng trước những rủi ro sức khỏe tiềm ẩn từ môi trường sống xung quanh, việc hiểu rõ về các tác nhân gây bệnh là bước đầu tiên để tự bảo vệ bản thân. Sự xuất hiện của các mầm bệnh nguy hiểm từ động vật hoang dã luôn đòi hỏi chúng ta phải có sự cảnh giác cao độ trong sinh hoạt hàng ngày.

Tổng quan về virus Hanta và mức độ nguy hiểm

Virus Hanta là một nhóm virus thuộc họ Hantaviridae, nằm trong bộ Bunyavirales, lưu hành tự nhiên trong động vật và thỉnh thoảng lây truyền sang người. Virus Hanta lây lan chủ yếu qua các loài gặm nhấm làm vật chủ trung gian, gây nhiễm trùng mạn tính ở vật chủ mà không có triệu chứng rõ rệt.

Tuy nhiên, khi lây truyền sang con người, chủng virus này lại có khả năng tấn công mạnh mẽ vào hệ thống mạch máu và các cơ quan nội tạng, gây hai hội chứng chính là hội chứng tim phổi do virus Hanta (HCPS) và sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS). Nhiễm virus Hanta ở người thường dẫn tới bệnh nặng và gây tử vong, mặc dù mức độ bệnh khác nhau tùy thuộc vào loại virus và vị trí địa lý.

Tên gọi của loại virus này bắt nguồn từ dòng sông Hantan ở Hàn Quốc. Đây là nơi ghi nhận hơn 3.000 binh lính Liên Hợp Quốc mắc bệnh lạ gây sốt xuất huyết và suy thận nghiêm trọng tại Chiến tranh Triều Tiên (1950 - 1953).

Gần đây, một vụ việc chùm ca bệnh hô hấp cấp tính nghiêm trọng có liên quan đến virus Hanta trên tàu du lịch biển MV Hondius đi từ Argentina đến Cape Verde đã gióng lên hồi chuông cảnh báo. Cơ quan y tế đã phải lập tức vào cuộc điều tra nguồn lây nhiễm và tiến hành các biện pháp cách ly cần thiết.

Sự kiện này một lần nữa nhắc nhở nhân loại về tính chất khó lường của các bệnh truyền nhiễm. Đặc biệt là khi người bệnh bắt đầu xuất hiện các triệu chứng liên quan đến rối loạn hô hấp nghiêm trọng cần phải được can thiệp y tế khẩn cấp.

Con đường lây nhiễm virus Hanta từ các loài gặm nhấm

Quá trình lây lan của mầm bệnh này diễn ra khá âm thầm và thường gắn liền với môi trường sống có sự hiện diện của chuột hoang. Cơ chế lây nhiễm chủ yếu xoay quanh việc con người vô tình tiếp xúc với các mầm bệnh tồn tại lâu ngày trong tự nhiên.

Lây truyền qua đường hô hấp

Con đường lây nhiễm phổ biến nhất ở người là thông qua việc hít phải các hạt bụi hoặc giọt bắn khí dung có chứa virus. Các hạt này thường phát tán trực tiếp từ phân, nước tiểu hoặc nước bọt của loài gặm nhấm đã mang mầm bệnh.

Các hoạt động có tiếp xúc với chuột như dọn dẹp không gian kín hoặc thông gió kém, làm nông nghiệp, lâm nghiệp và ngủ trong nhà có nhiều chuột làm tăng nguy cơ phơi nhiễm.

Lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp hoặc vết cắn

Việc vô tình chạm tay vào các bề mặt bị nhiễm chất thải của chuột, đưa tay lên mắt, mũi, miệng cũng là một nguy cơ lớn.

Sự lây nhiễm có thể xảy ra qua vết cắn của chuột, nhưng trường hợp này ít phổ biến.

Sự lây truyền trực tiếp từ người sang người là rất hiếm gặp. Cho đến nay chỉ ghi nhận chủng virus Andes lưu hành tự Nam Mỹ là có khả năng lây từ người sang người thông qua điều kiện tiếp xúc rất gần và kéo dài, đặc biệt trong giai đoạn đầu của bệnh.

Việc nhận thức rõ rủi ro từ Virus Hanta: Lây lan qua loài gặm nhấm, có thể gây tử vong, hiện chưa có thuốc chữa đặc hiệu sẽ giúp cộng đồng chủ động hơn trong khâu phòng bệnh.

Dấu hiệu nhận biết và biến chứng có thể gây tử vong

Việc chẩn đoán sớm nhiễm virus Hanta có thể khó khăn vì do các biểu hiện ban đầu rất dễ bị nhầm lẫn với nhiều bệnh lý viêm nhiễm đường hô hấp thông thường khác như cúm mùa, sốt xuất huyết hay Covid-19.

Thời gian ủ bệnh có thể từ 1 - 8 tuần tùy thuộc vào từng khu vực địa lý và chủng virus mà người bệnh mắc phải. Thông thường, người bệnh sẽ bắt đầu thấy sốt, đau đầu, đau cơ và các triệu chứng về đường tiêu hóa như đau bụng, buồn nôn hoặc nôn mửa.

Hội chứng phổi do Hantavirus (HPS)

Hội chứng này chủ yếu được ghi nhận tại khu vực châu Mỹ. Khoảng 4 - 10 ngày sau khởi phát, bệnh tiến triển nặng với các dấu hiệu ho khan và khó thở tăng dần, bệnh nhân có thể cảm thấy tức ngực do phổi bị tích tụ dịch. Bên cạnh đó, hệ tim mạch cũng bị ảnh hưởng với biểu hiện tụt huyết áp, rối loạn nhịp tim. Nếu không được can thiệp y tế kịp thời, bệnh nhân rất dễ dẫn đến tử vong do suy hô hấp.

Tỷ lệ tử vong của hội chứng này dao động ở mức rất cao, 38% số người mắc các triệu chứng hô hấp có thể tử vong vì căn bệnh này. Tình trạng suy hô hấp diễn tiến nhanh chính là lý do khiến Virus Hanta: Lây lan qua loài gặm nhấm, có thể gây tử vong, hiện chưa có thuốc chữa đặc hiệu trở thành nỗi ám ảnh y khoa.

Hội chứng sốt xuất huyết kèm theo suy thận (HFRS)

Khác với châu Mỹ, các chủng virus Hanta lưu hành ở khu vực Châu Á và châu Âu thường gây ra hội chứng sốt xuất huyết kèm theo suy thận.

Ở giai đoạn nặng, người bệnh có thể bị tụt huyết áp, xuất huyết nội tạng và suy thận cấp, gây nguy cơ quá tải dịch trong cơ thể, suy đa cơ quan. Dù tỷ lệ tử vong thấp hơn hội chứng phổi, chỉ khoảng < 15% nhưng quá trình hồi phục hoàn toàn có thể mất vài tuần đến vài tháng.

Hàng năm, khu vực Đông Á, đặc biệt là Trung Quốc và Hàn Quốc, vẫn ghi nhận hàng ngàn ca mắc mới thuộc hội chứng này. Điều này đòi hỏi các cơ quan y tế phải liên tục giám sát dịch tễ và hỗ trợ y tế kịp thời đối với người bệnh.

Hiện chưa có thuốc chữa đặc hiệu cho người nhiễm virus Hanta

Tính đến thời điểm hiện tại, vì bệnh hiếm gặp và ít bùng dịch nên chưa có sự đầu tư y tế vào vắc xin dự phòng hay thuốc kháng virus đặc hiệu với virus Hanta. Mọi phương pháp can thiệp y tế tại bệnh viện đều xoay quanh việc điều trị hỗ trợ nâng đỡ thể trạng. Mục tiêu chính của quá trình điều trị là giúp bệnh nhân giảm nhẹ các triệu chứng, duy trì chức năng hô hấp và ổn định huyết động học.

Những trường hợp có dấu hiệu chuyển nặng cần phải được đưa vào khoa hồi sức tích cực (ICU) và can thiệp chuyên sâu nhằm kiểm soát biến chứng, đặc biệt ở hệ hô hấp, tim mạch và thận. Do bệnh có thể tiến triển nhanh và nguy hiểm, phát hiện sớm và điều trị kịp thời là yếu tố then chốt giúp cải thiện tiên lượng cho người bệnh.

Hiện nay Bộ Y Tế khuyến cáo 5 biện pháp phòng ngừa chủ động virus Hanta như sau:

1. Không chạm tay trực tiếp vào chuột sống, chuột chết, phân, nước tiểu, nước bọt hoặc ổ chuột.
2. Khi dọn dẹp nơi có dấu vết của chuột: Mở cửa cho thông thoáng, đeo găng tay và khẩu trang; phun ướt khu vực có phân, nước tiểu hoặc nơi chuột làm tổ bằng dung dịch khử khuẩn hoặc nước tẩy rửa thông thường trước khi lau dọn. Không quét khô, không dùng máy hút bụi hoặc máy thổi, vì có thể làm bụi nhỏ chứa mầm bệnh bay trong không khí, người hít phải bụi này có thể bị nhiễm bệnh.
3. Lưu ý rửa tay bằng xà phòng sau khi dọn vệ sinh, xử lý rác, tiếp xúc với chuột hoặc khu vực có nguy cơ.
4. Bịt kín khe hở để chuột không vào nhà; đặt bẫy khi cần; cất thức ăn, nước uống trong đồ chứa kín; thu gom rác hằng ngày để không thu hút chuột.
5. Sau khi tiếp xúc với chuột hoặc nơi có phân, nước tiểu, nơi chuột làm tổ, nếu xuất hiện sốt, ớn lạnh, đau đầu, chóng mặt, đau cơ, buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy, người dân cần đến ngay cơ sở y tế và thông báo rõ nguy cơ tiếp xúc với chuột để được khám, điều trị kịp thời.

Tóm lại, virus Hanta lây lan qua loài gặm nhấm, có thể gây tử vong, hiện chưa có thuốc chữa đặc hiệu là một mối đe dọa y tế cần được nhận thức đúng mức. Mặc dù nguy cơ bùng phát diện rộng trong cộng đồng không cao, nhưng mức độ nguy hiểm của bệnh và khả năng diễn tiến nhanh đòi hỏi sự chủ động trong phòng ngừa và phát hiện sớm. Việc duy trì môi trường sống sạch sẽ, hạn chế tiếp xúc với nguồn lây và nâng cao cảnh giác khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ là những yếu tố then chốt giúp giảm thiểu rủi ro và bảo vệ sức khỏe cộng đồng một cách hiệu quả.

Xem thêm:

• Cảnh giác virus Hanta từ thực phẩm bị chuột xâm nhập
• Virus Hanta có nguy cơ lây từ người sang người không?
• Vì sao virus Hanta nguy hiểm và có thể gây tử vong?