Xét nghiệm Bilirubin là gì và ý nghĩa của bilirubin trong y học

Bilirubin là một sắc tố mật có màu vàng, được tạo ra trong quá trình phá hủy tự nhiên của hồng cầu già trong cơ thể. Sau khi hình thành, Bilirubin sẽ được vận chuyển theo dòng máu về gan, tại đây gan sẽ chuyển hóa, liên hợp và đào thải chất này ra ngoài thông qua mật, phân và một phần nhỏ qua nước tiểu. Chính vì liên quan chặt chẽ đến chức năng gan và hệ thống bài tiết mật, Bilirubin trở thành một chỉ số quan trọng trong các xét nghiệm sinh hóa máu.

Xét nghiệm Bilirubin là gì?

Xét nghiệm Bilirubin là xét nghiệm máu nhằm đo nồng độ Bilirubin trong huyết thanh, bao gồm Bilirubin toàn phần, Bilirubin trực tiếp và gián tiếp. Thông qua kết quả xét nghiệm, bác sĩ có thể đánh giá khả năng chuyển hóa và bài tiết mật của gan, đồng thời định hướng nguyên nhân gây vàng da, vàng mắt hoặc phát hiện sớm các rối loạn liên quan đến gan, đường mật và huyết học.

Khi nồng độ Bilirubin trong máu tăng cao hơn mức bình thường, điều này có thể gợi ý nhiều tình trạng bệnh lý như: tổn thương tế bào gan, tắc mật, viêm gan, xơ gan hoặc tăng phá hủy hồng cầu. Trong đó, Bilirubin gián tiếp thường tăng khi hồng cầu bị phá hủy nhiều, còn Bilirubin trực tiếp tăng khi gan hoặc đường mật gặp vấn đề trong quá trình bài tiết mật.

Về giá trị tham chiếu, Bilirubin toàn phần được xem là bình thường khi:

• Trẻ sơ sinh: dưới 10 mg/dL (≈171 µmol/L).
• Trẻ từ 1 tháng tuổi: khoảng 0,3 – 1,2 mg/dL (≈5,1 – 20,5 µmol/L).
• Người lớn: khoảng 0,2 – 1,0 mg/dL (≈3,4 – 17,1 µmol/L).
• Riêng Bilirubin trực tiếp thường dao động trong khoảng 0,0 – 0,4 mg/dL (≈0 – 7 µmol/L).

Nhìn chung, xét nghiệm Bilirubin là công cụ đơn giản nhưng rất hữu ích, giúp đánh giá sức khỏe gan, hỗ trợ chẩn đoán nguyên nhân vàng da và theo dõi hiệu quả điều trị các bệnh lý gan – mật.

Xét nghiệm Bilirubin để làm gì?

Xét nghiệm bilirubin giúp đánh giá chức năng gan và hệ thống đường mật, phát hiện sớm các rối loạn tiềm ẩn.

Với trẻ lớn và người lớn, xét nghiệm bilirubin hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi các bệnh gan mật như sỏi mật, viêm túi mật, viêm gan ứ mật, u hay ung thư đường mật. Đồng thời, xét nghiệm này còn giúp đánh giá các tình trạng thiếu máu tán huyết, bao gồm bệnh hồng cầu hình liềm hoặc phản ứng tan máu sau truyền máu. Một số bệnh di truyền như hội chứng Gilbert cũng có thể làm tăng bilirubin; tuy gây vàng da nhẹ nhưng thường lành tính và không nguy hiểm.

Ở trẻ sơ sinh, xét nghiệm bilirubin đặc biệt quan trọng để phát hiện sớm vàng da trong 24 giờ đầu sau sinh, nhất là khi trẻ bị bầm tím nhiều. Việc theo dõi kịp thời giúp ngăn ngừa bilirubin không liên hợp tăng cao gây tổn thương não, dẫn đến chậm phát triển trí tuệ, mất thính lực hoặc biến chứng nặng hơn.

Trong thai kỳ, bilirubin đôi khi được đo trong nước ối khi bác sĩ nghi ngờ thai nhi bị hủy hoại hồng cầu, nhằm có hướng can thiệp phù hợp và an toàn.

Khi nào thì cần làm xét nghiệm Bilirubin?

Xét nghiệm bilirubin thường được bác sĩ chỉ định khi cơ thể xuất hiện những dấu hiệu gợi ý rối loạn chức năng gan, đường mật hoặc tình trạng tan máu. Việc thực hiện xét nghiệm đúng thời điểm giúp phát hiện sớm bệnh lý và có hướng theo dõi, điều trị kịp thời. Cụ thể, bạn nên được chỉ định xét nghiệm bilirubin trong các trường hợp sau:

• Xuất hiện triệu chứng vàng da, vàng mắt: Đây là dấu hiệu điển hình cho thấy bilirubin trong máu tăng cao, thường liên quan đến bệnh gan hoặc tắc nghẽn đường mật.
• Có tiền sử sử dụng rượu bia nhiều hoặc kéo dài: Rượu bia có thể gây tổn thương gan, làm suy giảm khả năng chuyển hóa và đào thải bilirubin.
• Nghi ngờ ngộ độc thuốc hoặc dùng thuốc kéo dài: Một số loại thuốc có thể ảnh hưởng đến gan, dẫn đến tăng bilirubin máu.
• Tiếp xúc hoặc nghi ngờ nhiễm virus viêm gan: Xét nghiệm bilirubin giúp đánh giá mức độ tổn thương gan trong viêm gan virus.
• Nước tiểu sẫm màu như hổ phách: Đây là dấu hiệu thường gặp khi bilirubin tăng và được đào thải qua đường nước tiểu.
• Buồn nôn, nôn mửa kéo dài: Có thể liên quan đến rối loạn gan mật hoặc tắc mật.
• Đau vùng bụng nghi ngờ: Đặc biệt là vùng hạ sườn phải, đầu tụy hoặc dọc đường mật, gợi ý bệnh lý gan - mật - tụy.
• Cảm giác mệt mỏi, uể oải kéo dài: Nhất là ở người có bệnh gan mạn tính.
• Nghi ngờ thiếu máu tán huyết: Khi hồng cầu bị phá hủy quá mức, bilirubin tăng cao; xét nghiệm bilirubin cần được thực hiện kết hợp với các xét nghiệm chuyên sâu khác để đánh giá mức độ tán huyết.

Nhìn chung, xét nghiệm bilirubin là công cụ quan trọng giúp bác sĩ xác định nguyên nhân gây vàng da và nhiều bệnh lý liên quan đến gan, mật và máu.

Những ai cần làm xét nghiệm Bilirubin?

Xét nghiệm bilirubin là một trong những xét nghiệm quan trọng giúp đánh giá chức năng gan, hệ thống đường mật và tình trạng phá hủy hồng cầu trong cơ thể. Dưới đây là các nhóm đối tượng thường được bác sĩ khuyến nghị thực hiện xét nghiệm này:

• Người có dấu hiệu vàng da, vàng mắt: Đây là nhóm đối tượng phổ biến nhất, vì tăng bilirubin trong máu là nguyên nhân trực tiếp gây ra tình trạng này.
• Người mắc hoặc nghi ngờ mắc bệnh gan: Bao gồm viêm gan virus, gan nhiễm mỡ, xơ gan, suy gan, viêm gan ứ mật… nhằm đánh giá mức độ tổn thương gan và theo dõi tiến triển bệnh.
• Người có bệnh lý đường mật: Như sỏi mật, viêm túi mật, tắc nghẽn hoặc u đường mật, ung thư đầu tụy – những tình trạng có thể làm bilirubin tăng cao.
• Người sử dụng rượu bia thường xuyên hoặc kéo dài: Rượu bia làm suy giảm chức năng gan, ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa và đào thải bilirubin.
• Người đang dùng thuốc có nguy cơ gây hại cho gan: Đặc biệt là thuốc dùng lâu dài hoặc nguy cơ ngộ độc thuốc.
• Người nghi ngờ mắc bệnh thiếu máu tán huyết: Khi hồng cầu bị phá hủy nhanh, lượng bilirubin tăng lên, cần xét nghiệm để hỗ trợ chẩn đoán.
• Người mắc bệnh di truyền liên quan đến chuyển hóa bilirubin: Như hội chứng Gilbert, Crigler–Najjar…
• Trẻ sơ sinh: Đặc biệt trong những ngày đầu sau sinh để phát hiện và theo dõi vàng da sơ sinh, phòng ngừa biến chứng nguy hiểm cho não.
• Phụ nữ mang thai và thai nhi có nguy cơ tán huyết: Trong một số trường hợp đặc biệt, xét nghiệm giúp bác sĩ đánh giá tình trạng của thai nhi.
• Người khám sức khỏe định kỳ: Nhằm phát hiện sớm các rối loạn gan mật ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng.

Việc thực hiện xét nghiệm bilirubin đúng đối tượng và đúng thời điểm giúp phát hiện sớm bệnh lý, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Quy trình thực hiện xét nghiệm Bilirubin máu

Xét nghiệm bilirubin máu là một thủ thuật đơn giản, an toàn và diễn ra nhanh chóng, thường chỉ mất vài phút. Quy trình được thực hiện theo các bước chuẩn nhằm đảm bảo kết quả chính xác và hạn chế tối đa cảm giác khó chịu cho người được xét nghiệm. Cụ thể như sau:

Bước 1: Cố định và làm nổi tĩnh mạch

Nhân viên y tế quấn băng thun quanh cánh tay trên để làm chậm dòng máu tĩnh mạch, giúp tĩnh mạch hiện rõ và thuận lợi cho việc lấy máu.

Bước 2: Sát khuẩn vùng chọc kim

Khu vực lấy máu được làm sạch và sát trùng kỹ bằng cồn y tế nhằm ngăn ngừa nguy cơ nhiễm trùng.

Bước 3: Tiến hành lấy máu tĩnh mạch

Kim tiêm vô trùng được đưa nhẹ nhàng vào tĩnh mạch, lấy một lượng máu vừa đủ theo yêu cầu của xét nghiệm bilirubin.

Bước 4: Tháo băng cố định và cầm máu

Sau khi lấy đủ máu, băng thun được tháo ra. Nhân viên y tế dùng gạc hoặc bông gòn tẩm cồn ép nhẹ lên vị trí chọc kim để cầm máu.

Bước 5: Băng ép bảo vệ vị trí lấy máu

Vị trí tiêm được dán băng cá nhân trong khoảng 10–20 phút để tránh chảy máu hoặc bầm tím. Người xét nghiệm được khuyến cáo hạn chế dùng tay vừa lấy máu để mang vác vật nặng.

Bước 6: Bảo quản mẫu máu đúng quy chuẩn

Mẫu máu được thu vào ống nghiệm vô trùng, dán nhãn thông tin đầy đủ và bảo quản theo đúng quy trình.

Bước 7: Phân tích tại phòng xét nghiệm

Mẫu máu được chuyển đến phòng xét nghiệm để đo và xác định nồng độ bilirubin, từ đó hỗ trợ bác sĩ đánh giá chức năng gan, đường mật hoặc tình trạng tan máu.

Nhìn chung, quy trình xét nghiệm bilirubin máu diễn ra nhanh gọn, ít rủi ro và đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán cũng như theo dõi nhiều bệnh lý.

Lưu ý trước khi xét nghiệm Bilirubin

Để kết quả xét nghiệm bilirubin phản ánh chính xác tình trạng sức khỏe, người bệnh cần tuân thủ một số lưu ý quan trọng trước khi lấy máu. Việc chuẩn bị đúng cách giúp hạn chế sai lệch chỉ số và hỗ trợ bác sĩ đánh giá bệnh lý gan mật hoặc tan máu một cách tin cậy hơn. Cụ thể:

Tránh vận động gắng sức trước xét nghiệm

Không nên tập luyện cường độ cao hoặc lao động nặng trong thời gian ngắn trước khi lấy máu, vì hoạt động thể lực quá mức có thể làm tăng nồng độ bilirubin, dẫn đến kết quả không chính xác.

Lưu ý các loại thuốc đang sử dụng

Một số thuốc như barbiturat, penicillin hoặc salicylat liều cao có thể làm giảm nồng độ bilirubin trong máu. Ngược lại, thuốc kháng virus HIV Atazanavir có thể làm tăng bilirubin gián tiếp. Người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc mà cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ để được tư vấn phù hợp.

Nhịn ăn trước khi xét nghiệm

Người lớn thường được khuyến cáo không ăn uống trong khoảng 4 giờ trước khi lấy máu để tránh ảnh hưởng đến kết quả. Với trẻ nhỏ, xét nghiệm bilirubin thường không cần chuẩn bị đặc biệt.

Thông báo tiền sử bệnh và nguy cơ chảy máu

Cần cho bác sĩ biết nếu người bệnh có cơ địa dễ chảy máu, rối loạn đông máu hoặc từng dị ứng với thuốc hay vật tư y tế.

Khai báo việc sử dụng thuốc chống đông

Các thuốc như aspirin, clopidogrel (Plavix) hoặc warfarin (Coumadin) có thể làm tăng nguy cơ chảy máu tại vị trí lấy máu, do đó cần được bác sĩ nắm rõ trước khi xét nghiệm.

Thông báo tình trạng mang thai hoặc nghi ngờ mang thai

Điều này giúp bác sĩ cân nhắc chỉ định và hướng theo dõi phù hợp, đặc biệt trong các trường hợp cần làm thêm xét nghiệm liên quan.

Tuân thủ đầy đủ các lưu ý trên sẽ giúp quá trình xét nghiệm bilirubin diễn ra an toàn, thuận lợi và cho kết quả chính xác hơn.

Xét nghiệm bilirubin có cần nhịn ăn không?

Trong hầu hết các trường hợp, bác sĩ khuyến cáo người bệnh nên nhịn ăn từ 4 - 6 giờ trước khi xét nghiệm bilirubin. Việc nhịn ăn giúp hạn chế ảnh hưởng của thực phẩm đến quá trình chuyển hóa trong cơ thể, từ đó giúp chỉ số bilirubin phản ánh chính xác hơn tình trạng sức khỏe. Đặc biệt, nếu xét nghiệm bilirubin được thực hiện kết hợp với các xét nghiệm máu khác như men gan, mỡ máu hoặc đường huyết, việc nhịn ăn là cần thiết để đảm bảo độ tin cậy của kết quả.

Tốt nhất, người bệnh nên tuân theo hướng dẫn cụ thể của bác sĩ hoặc cơ sở y tế trước khi làm xét nghiệm bilirubin. Việc chuẩn bị đúng cách sẽ giúp quá trình xét nghiệm diễn ra thuận lợi và mang lại kết quả chính xác hơn.

Chi phí xét nghiệm bilirubin bao nhiêu?

Chi phí xét nghiệm bilirubin là mối quan tâm của nhiều người khi cần kiểm tra chức năng gan hoặc theo dõi tình trạng vàng da. Trên thực tế, mức giá xét nghiệm bilirubin không cố định mà có thể thay đổi tùy theo nhiều yếu tố khác nhau.

Thông thường, xét nghiệm bilirubin máu đơn lẻ (bilirubin toàn phần, trực tiếp hoặc gián tiếp) có mức chi phí khá hợp lý, dao động trong khoảng vài chục nghìn đến hơn một trăm nghìn đồng. Đây được xem là xét nghiệm phổ biến, kỹ thuật đơn giản nên giá thành không quá cao và phù hợp với đa số người bệnh.

Trong nhiều trường hợp, bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm bilirubin kết hợp với các xét nghiệm khác như men gan (AST, ALT, GGT), chức năng gan mật hoặc công thức máu để đánh giá toàn diện hơn. Khi đó, tổng chi phí có thể cao hơn do phụ thuộc vào số lượng xét nghiệm được thực hiện.

Ngoài ra, cơ sở y tế thực hiện xét nghiệm cũng ảnh hưởng đến giá. Bệnh viện công lập, phòng khám tư nhân hay trung tâm xét nghiệm chất lượng cao sẽ có mức giá khác nhau, đi kèm với thời gian trả kết quả và dịch vụ chăm sóc.

Để biết chính xác chi phí xét nghiệm bilirubin, người bệnh nên liên hệ trực tiếp cơ sở y tế dự định thăm khám hoặc hỏi rõ bác sĩ khi được chỉ định xét nghiệm. Điều này giúp chủ động hơn trong việc chuẩn bị tài chính và lựa chọn dịch vụ phù hợp.

Xét nghiệm bilirubin không chỉ giúp đánh giá chức năng gan và đường mật mà còn hỗ trợ phát hiện nhiều bệnh lý tiềm ẩn liên quan đến máu và chuyển hóa. Việc thực hiện xét nghiệm đúng thời điểm, theo chỉ định của bác sĩ sẽ góp phần chẩn đoán sớm, theo dõi hiệu quả và giảm nguy cơ biến chứng nguy hiểm.