Xét nghiệm chức năng tuyến giáp để làm gì?

Tuyến giáp là cơ quan nội tiết quan trọng, tham gia điều hòa quá trình chuyển hóa, tăng trưởng và hoạt động của nhiều cơ quan trong cơ thể. Khi tuyến giáp hoạt động bất thường, người bệnh có thể gặp phải nhiều triệu chứng mơ hồ như mệt mỏi, rối loạn cân nặng, tim đập nhanh hay thay đổi cảm xúc.

Xét nghiệm chức năng tuyến giáp là gì?

Xét nghiệm chức năng tuyến giáp là nhóm các xét nghiệm máu nhằm đánh giá mức độ hoạt động của tuyến giáp, một tuyến nội tiết quan trọng có hình dạng giống con bướm, nằm ở phía trước cổ. Tuyến giáp giữ vai trò then chốt trong việc điều hòa chuyển hóa năng lượng, tăng trưởng, phát triển thể chất, trí não và duy trì hoạt động bình thường của nhiều cơ quan trong cơ thể như tim mạch, thần kinh, tiêu hóa và sinh sản.

Về mặt sinh lý, tuyến giáp sản xuất hai hormone chính là thyroxine (T4) và triiodothyronine (T3). Quá trình này chịu sự kiểm soát của hormone TSH (Thyroid Stimulating Hormone) do tuyến yên ở não tiết ra. Khi nồng độ hormone tuyến giáp trong máu giảm, tuyến yên sẽ tăng tiết TSH để kích thích tuyến giáp hoạt động mạnh hơn và ngược lại. Nhờ cơ chế điều hòa này, hormone tuyến giáp có thể tác động lên tế bào của hầu hết các mô trong cơ thể, đảm bảo các hoạt động sinh lý diễn ra ổn định.

Xét nghiệm chức năng tuyến giáp thường bao gồm một loạt xét nghiệm máu, trong đó ba chỉ số được sử dụng phổ biến nhất là TSH, FT4 và FT3:

• TSH: Là chỉ số quan trọng nhất để sàng lọc và đánh giá rối loạn chức năng tuyến giáp. Giá trị TSH tăng hoặc giảm bất thường thường phản ánh tình trạng suy giáp hoặc cường giáp.
• FT4 (Free T4): Là dạng T4 tự do, không gắn với protein huyết tương, phản ánh chính xác lượng hormone có hoạt tính sinh học trong cơ thể. FT4 thường được đánh giá song song với TSH để xác định bản chất rối loạn.
• FT3 (Free T3): Là hormone T3 tự do, thường được chỉ định khi nghi ngờ cường giáp, đặc biệt trong trường hợp TSH giảm nhưng FT4 vẫn trong giới hạn bình thường.

Ngoài ra, trong một số tình huống đặc biệt, bác sĩ có thể chỉ định thêm T3 toàn phần, T4 toàn phần, TBG, các tự kháng thể tuyến giáp hoặc thyroglobulin (Tg) nhằm hỗ trợ chẩn đoán, theo dõi bệnh lý tuyến giáp hoặc đánh giá đáp ứng điều trị.

Xét nghiệm chức năng tuyến giáp để làm gì?

Xét nghiệm chức năng tuyến giáp không chỉ có vai trò phát hiện sớm các rối loạn của tuyến giáp mà còn giúp xác định nguyên nhân và nguồn gốc gây bệnh, từ đó hỗ trợ bác sĩ đưa ra hướng điều trị phù hợp và hiệu quả hơn. Trong nhóm xét nghiệm này, TSH (Thyroid Stimulating Hormone) được xem là chỉ số quan trọng nhất, đóng vai trò trung tâm trong việc đánh giá trục điều hòa giữa tuyến yên - vùng dưới đồi - tuyến giáp.

Thông qua định lượng TSH kết hợp với các chỉ số hormone tuyến giáp như FT4 và FT3, bác sĩ có thể phân biệt rối loạn chức năng tuyến giáp nguyên phát hay thứ phát:

• Suy giáp có nguồn gốc tại tuyến giáp: Tuyến giáp hoạt động kém, làm giảm hormone T3, T4 trong máu, khiến tuyến yên tăng tiết TSH để bù trừ → TSH tăng cao.
• Suy giáp có nguồn gốc từ tuyến yên hoặc vùng dưới đồi: Tuyến yên không tiết đủ TSH để kích thích tuyến giáp → TSH thấp hoặc không phù hợp với mức hormone tuyến giáp.
• Cường giáp có nguồn gốc tại tuyến giáp: Tuyến giáp tiết quá nhiều hormone, làm ức chế tuyến yên → TSH giảm thấp.
• Cường giáp có nguồn gốc từ tuyến yên hoặc vùng dưới đồi: Tuyến yên tiết TSH không kiểm soát, kích thích tuyến giáp hoạt động quá mức → TSH tăng.

Bên cạnh vai trò chẩn đoán, xét nghiệm chức năng tuyến giáp còn rất quan trọng trong theo dõi tiến triển bệnh. Việc định kỳ kiểm tra TSH, FT4, FT3 giúp bác sĩ đánh giá mức độ ổn định của bệnh, phát hiện sớm tình trạng tái phát hoặc biến chứng, đồng thời điều chỉnh liều thuốc phù hợp cho từng giai đoạn điều trị.

Nhờ đó, xét nghiệm chức năng tuyến giáp không chỉ giúp xác định bệnh mà còn đóng vai trò then chốt trong quản lý và điều trị lâu dài các rối loạn tuyến giáp, góp phần cải thiện chất lượng sống và hạn chế biến chứng cho người bệnh.

Các xét nghiệm chức năng tuyến giáp thường gặp

Để đánh giá toàn diện tình trạng hoạt động của tuyến giáp, hiện nay y học sử dụng nhiều xét nghiệm chức năng tuyến giáp khác nhau, bao gồm xét nghiệm máu, xét nghiệm miễn dịch và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh. Mỗi xét nghiệm có vai trò riêng, giúp bác sĩ xác định mức độ rối loạn, nguyên nhân gây bệnh cũng như theo dõi hiệu quả điều trị. Dưới đây là những xét nghiệm chức năng tuyến giáp thường được chỉ định nhất.

Xét nghiệm TSH

TSH (Thyroid Stimulating Hormone) là xét nghiệm cơ bản và quan trọng nhất trong đánh giá chức năng tuyến giáp. TSH do tuyến yên tiết ra, có nhiệm vụ kích thích tuyến giáp sản xuất hormone T3 và T4. Khi hormone tuyến giáp giảm, TSH sẽ tăng và ngược lại. Do đó, xét nghiệm TSH giúp phát hiện sớm tình trạng suy giáp hoặc cường giáp, đồng thời hỗ trợ xác định nguyên nhân rối loạn có xuất phát từ tuyến giáp hay tuyến yên.

Xét nghiệm kháng thể TPOAb

TPOAb (kháng thể kháng men Thyroid Peroxidase) là xét nghiệm miễn dịch giúp phát hiện các bệnh tuyến giáp tự miễn. Nồng độ TPOAb tăng cao thường gặp trong viêm tuyến giáp Hashimoto hoặc bệnh Basedow. Xét nghiệm này có giá trị trong việc xác định nguyên nhân tự miễn gây rối loạn chức năng tuyến giáp.

Xét nghiệm T4 (Thyroxine)

Hormone T4 là hormone chính do tuyến giáp sản xuất. Xét nghiệm T4 có thể được thực hiện dưới dạng T4 toàn phần hoặc FT4 (T4 tự do). FT4 thường được ưu tiên vì phản ánh chính xác lượng hormone có hoạt tính sinh học, ít bị ảnh hưởng bởi nồng độ protein huyết tương. Chỉ số này thường được đánh giá song song với TSH.

Xét nghiệm T3 (Triiodothyronine)

T3 là hormone hoạt động mạnh nhất của tuyến giáp. Xét nghiệm T3 hoặc FT3 thường được chỉ định khi nghi ngờ cường giáp, đặc biệt trong những trường hợp TSH giảm nhưng FT4 vẫn bình thường. T3 giúp đánh giá mức độ hoạt động thực sự của hormone tuyến giáp trong cơ thể.

Xét nghiệm Thyroglobulin (Tg)

Thyroglobulin (Tg) là một protein do tuyến giáp sản xuất. Xét nghiệm Tg thường được sử dụng trong theo dõi sau điều trị ung thư tuyến giáp, giúp phát hiện nguy cơ tái phát hoặc mô tuyến giáp còn sót lại.

Ngoài các xét nghiệm máu, bác sĩ có thể kết hợp siêu âm tuyến giáp để đánh giá kích thước, cấu trúc, phát hiện bướu giáp hoặc nhân giáp; trong một số trường hợp đặc biệt có thể chỉ định chụp CT để khảo sát chi tiết cấu trúc tuyến giáp. Việc lựa chọn xét nghiệm cần dựa trên tình trạng cụ thể và chỉ định của bác sĩ nhằm đảm bảo chẩn đoán chính xác và hiệu quả điều trị tối ưu.

Ý nghĩa các chỉ số xét nghiệm chức năng tuyến giáp

Các xét nghiệm chức năng tuyến giáp giúp bác sĩ đánh giá chính xác mức độ hoạt động của tuyến giáp, phát hiện sớm rối loạn và phân biệt nguyên nhân gây bệnh. Trong đó, ba chỉ số quan trọng nhất thường được sử dụng là TSH, T4 và T3. Mỗi chỉ số mang một ý nghĩa riêng và cần được đọc kết hợp để đưa ra chẩn đoán đúng.

Ý nghĩa xét nghiệm hormone kích thích tuyến giáp (TSH)

TSH (Thyroid Stimulating Hormone) là hormone do tuyến yên tiết ra, đóng vai trò “tín hiệu điều khiển” hoạt động của tuyến giáp. Khi cơ thể thiếu hormone tuyến giáp, tuyến yên sẽ tăng tiết TSH để kích thích tuyến giáp sản xuất thêm hormone. Ngược lại, khi hormone tuyến giáp tăng cao, TSH sẽ giảm để hạn chế sự sản xuất quá mức.

Giá trị TSH bình thường: 0,4 – 5 mIU/L.

Ý nghĩa lâm sàng của TSH rất quan trọng vì đây là chỉ số thay đổi sớm nhất khi chức năng tuyến giáp bắt đầu rối loạn. Do đó, TSH thường được dùng để:

• Chẩn đoán suy giáp hoặc cường giáp.
• Theo dõi đáp ứng điều trị bệnh tuyến giáp.
• Phân biệt rối loạn chức năng tuyến giáp có nguồn gốc tại tuyến giáp hay do tuyến yên - vùng dưới đồi.

Phiên giải kết quả:

• TSH tăng cao: Thường gợi ý suy giáp nguyên phát, tức tuyến giáp không sản xuất đủ hormone.
• TSH giảm thấp: Thường gặp trong cường giáp do tuyến giáp hoạt động quá mức. Tuy nhiên, TSH thấp cũng có thể liên quan đến rối loạn tuyến yên hoặc vùng dưới đồi gây suy giáp thứ phát.

Ý nghĩa xét nghiệm Thyroxine (T4)

T4 (Thyroxine) là hormone tuyến giáp chiếm tỷ lệ lớn nhất trong máu. T4 tồn tại dưới hai dạng:

• T4 tự do (FT4): Chiếm tỷ lệ rất nhỏ nhưng có hoạt tính sinh học.
• T4 gắn protein: Chiếm phần lớn và không có hoạt tính.

Trong thực hành lâm sàng, FT4 được ưu tiên vì phản ánh chính xác lượng hormone có tác dụng trong cơ thể.

Chỉ số bình thường:

• T4 toàn phần: 45,2 - 110 ng/ml.
• FT4: 8,6 - 17,9 ng/l.

Phiên giải kết quả thường gặp:

• TSH tăng + FT4 giảm: Suy giáp nguyên phát.
• TSH thấp + FT4 thấp: Suy giáp do tuyến yên.
• TSH thấp + FT4 tăng: Cường giáp hoặc dùng quá liều hormone tuyến giáp.

Ý nghĩa xét nghiệm Triiodothyronine (T3)

T3 (Triiodothyronine) là hormone có hoạt tính sinh học mạnh nhất, tác động trực tiếp lên tế bào. Phần lớn T3 được chuyển hóa từ T4 tại các mô ngoại vi. Trong máu, T3 cũng tồn tại ở dạng tự do và dạng gắn protein.

Chỉ số bình thường:

• T3 toàn phần: 0,6 – 1,84 μg/L.
• FT3: 2,31 – 4,29 ng/L.

Xét nghiệm T3 thường được chỉ định khi nghi ngờ cường giáp, đặc biệt trong trường hợp TSH giảm nhưng FT4 vẫn trong giới hạn bình thường.

Phiên giải kết quả:

• T3 tăng cao: Gợi ý cường giáp hoặc đánh giá mức độ nặng của cường giáp.
• Một số trường hợp chỉ tăng T3 trong khi FT4 bình thường (cường giáp do T3).
• Xét nghiệm T3 ít giá trị trong suy giáp vì T3 thường là chỉ số thay đổi muộn nhất.

Tóm lại, việc hiểu đúng ý nghĩa các chỉ số TSH, T4 và T3 giúp phát hiện sớm rối loạn tuyến giáp, xác định nguyên nhân và theo dõi điều trị hiệu quả hơn.

Cách đọc kết quả xét nghiệm chức năng tuyến giáp

Khi đọc kết quả xét nghiệm chức năng tuyến giáp, cần lưu ý rằng không nên đánh giá riêng lẻ từng chỉ số. Việc kết hợp TSH với FT4, FT3 giúp phân biệt suy giáp, cường giáp, cũng như xác định rối loạn có nguồn gốc từ tuyến giáp hay do tuyến yên - vùng dưới đồi. Ngoài ra, các yếu tố như tuổi, thai kỳ, thuốc đang sử dụng hoặc bệnh lý nền cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm và cần được bác sĩ cân nhắc khi giải thích kết quả.

Một lưu ý y khoa rất quan trọng là: phần lớn các trường hợp ung thư tuyến giáp không gây rối loạn chức năng tuyến giáp. Vì vậy, nhiều bệnh nhân ung thư tuyến giáp vẫn có chỉ số TSH và FT4 hoàn toàn bình thường. Do đó, xét nghiệm chức năng tuyến giáp không có giá trị tầm soát ung thư tuyến giáp, mà chủ yếu dùng để đánh giá rối loạn chức năng. Trong trường hợp nghi ngờ tổn thương thực thể, bác sĩ sẽ chỉ định thêm siêu âm tuyến giáp, chọc hút tế bào hoặc các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác.

Ai cần xét nghiệm chức năng tuyến giáp?

Xét nghiệm chức năng tuyến giáp là phương pháp quan trọng giúp phát hiện sớm, theo dõi và quản lý các rối loạn tuyến giáp. Tuy nhiên, không phải tất cả mọi người đều cần làm xét nghiệm định kỳ. Dưới đây là những nhóm đối tượng nên thực hiện xét nghiệm chức năng tuyến giáp, đặc biệt khi có nguy cơ cao hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường:

Người có triệu chứng nghi ngờ rối loạn tuyến giáp

Bao gồm mệt mỏi kéo dài, suy nhược, cảm giác nóng hoặc lạnh bất thường, chán ăn, giảm tập trung, lo âu, trầm cảm, dễ cáu gắt hoặc thay đổi cảm xúc không rõ nguyên nhân. Những biểu hiện này thường dễ nhầm lẫn với stress hay rối loạn tâm lý, nhưng có thể liên quan trực tiếp đến mất cân bằng hormone tuyến giáp.

Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú

Hormone tuyến giáp có vai trò thiết yếu đối với sự phát triển trí não, thể chất của thai nhi và ảnh hưởng đến quá trình tiết sữa sau sinh. Xét nghiệm giúp phát hiện sớm rối loạn, từ đó giảm nguy cơ biến chứng cho mẹ và bé.

Phụ nữ trong độ tuổi tiền mãn kinh và mãn kinh

Sự thay đổi nội tiết trong giai đoạn này làm tăng nguy cơ rối loạn tuyến giáp. Do triệu chứng dễ trùng lặp, xét nghiệm giúp phân biệt chính xác nguyên nhân gây ra các rối loạn sức khỏe.

Người có tiền sử cá nhân hoặc gia đình mắc bệnh tuyến giáp

Yếu tố di truyền làm tăng nguy cơ mắc bệnh, vì vậy kiểm tra chức năng tuyến giáp định kỳ giúp phát hiện sớm và điều trị kịp thời.

Người có thay đổi cân nặng bất thường

Tăng hoặc giảm cân nhanh mà không liên quan đến chế độ ăn uống hay vận động có thể là dấu hiệu của suy giáp hoặc cường giáp.

Người gặp rối loạn kinh nguyệt hoặc vấn đề sinh sản

Tuyến giáp ảnh hưởng trực tiếp đến nội tiết sinh dục, vì vậy rối loạn kinh nguyệt, vô sinh, khó thụ thai nên được đánh giá chức năng tuyến giáp.

Người có nhịp tim bất thường

Tim đập nhanh, chậm hoặc loạn nhịp không rõ nguyên nhân có thể liên quan đến rối loạn hormone tuyến giáp.

Người có các biểu hiện ngoài da và tóc

Như khô da, khô mắt, khô miệng, rụng tóc nhiều, móng tay dễ gãy.

Người sống trong môi trường thiếu dinh dưỡng, ô nhiễm

Hoặc mắc các bệnh lý nền như tim mạch, tiểu đường, ung thư, nhóm đối tượng có nguy cơ rối loạn tuyến giáp cao hơn.

Xét nghiệm chức năng tuyến giáp giá bao nhiêu?

Chi phí xét nghiệm chức năng tuyến giáp hiện nay không có một mức giá cố định, mà có thể dao động tùy theo cơ sở y tế, loại xét nghiệm được chỉ định, hệ thống máy móc và gói dịch vụ đi kèm. Trên thực tế, bác sĩ sẽ không yêu cầu tất cả các xét nghiệm tuyến giáp cho mọi trường hợp, mà sẽ lựa chọn chỉ số phù hợp dựa trên triệu chứng lâm sàng và mục đích chẩn đoán.

Tại nhiều cơ sở y tế hiện nay, chi phí xét nghiệm lẻ từng chỉ số thường dao động từ khoảng vài chục nghìn đến vài trăm nghìn đồng cho mỗi xét nghiệm. Nếu thực hiện gói xét nghiệm chức năng tuyến giáp đầy đủ (thường gồm 3 - 6 chỉ số), tổng chi phí có thể dao động từ vài trăm nghìn đến trên một triệu đồng, tùy vào số lượng chỉ số và cơ sở thực hiện.

Vì vậy, để biết chính xác xét nghiệm chức năng tuyến giáp giá bao nhiêu, người bệnh nên liên hệ trực tiếp cơ sở y tế dự định thăm khám, đồng thời trao đổi với bác sĩ để được chỉ định đúng xét nghiệm cần thiết, tránh làm dư thừa gây tốn kém mà vẫn đảm bảo hiệu quả chẩn đoán.

Xét nghiệm chức năng tuyến giáp không chỉ giúp chẩn đoán sớm các rối loạn suy giáp, cường giáp, mà còn hỗ trợ xác định nguyên nhân gây bệnh và theo dõi hiệu quả điều trị theo thời gian. Khi được chỉ định đúng và đánh giá kết hợp với triệu chứng lâm sàng, xét nghiệm này góp phần quan trọng trong việc kiểm soát bệnh, phòng ngừa biến chứng và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh. Chủ động kiểm tra chức năng tuyến giáp khi có dấu hiệu nghi ngờ chính là bước cần thiết để bảo vệ sức khỏe lâu dài.