Xét nghiệm viêm gan C giúp chẩn đoán bệnh sớm

Viêm gan C là bệnh lý nguy hiểm do virus HCV gây ra, thường tiến triển âm thầm và không có triệu chứng rõ ràng trong nhiều năm. Nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi gan đã bị tổn thương nghiêm trọng, làm giảm hiệu quả điều trị. Chính vì vậy, việc xét nghiệm viêm gan C đúng thời điểm có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm, kiểm soát bệnh và phòng ngừa biến chứng. Vậy khi nào nên thực hiện xét nghiệm viêm gan C?

Những con đường lây lan của bệnh viêm gan C

Viêm gan C là bệnh truyền nhiễm do virus HCV gây ra, chủ yếu lây qua đường máu. Khác với một số loại viêm gan khác, viêm gan C thường diễn tiến âm thầm, khó phát hiện sớm nhưng lại có nguy cơ cao dẫn đến xơ gan, ung thư gan nếu không được kiểm soát kịp thời. Dưới đây là những con đường lây lan phổ biến của bệnh viêm gan C mà mọi người cần đặc biệt lưu ý:

Dùng chung kim tiêm hoặc dụng cụ xuyên qua da

Việc sử dụng chung kim tiêm, bơm tiêm hoặc các dụng cụ có khả năng gây trầy xước da như kim châm cứu, kim xăm, kéo cắt da… với người nhiễm HCV là con đường lây truyền phổ biến nhất. Virus có thể xâm nhập trực tiếp vào máu qua các vết thương hở dù rất nhỏ.

Truyền hoặc nhận máu, chế phẩm máu nhiễm HCV

Trước đây, viêm gan C có thể lây qua truyền máu do chưa sàng lọc kỹ. Hiện nay, nguy cơ này đã giảm đáng kể nhờ các xét nghiệm kiểm soát, tuy nhiên vẫn có thể xảy ra nếu quy trình không đảm bảo an toàn.

Lây truyền từ mẹ sang con

Viêm gan C có khả năng lây từ mẹ sang thai nhi trong quá trình mang thai hoặc khi sinh. Mặc dù tỷ lệ không cao, nhưng trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm HCV vẫn cần được theo dõi và xét nghiệm theo chỉ định y tế.

Dùng chung đồ dùng cá nhân có dính máu

Các vật dụng sinh hoạt như dao cạo râu, bàn chải đánh răng, bấm móng tay… nếu có dính máu của người nhiễm virus và được dùng chung, đều có nguy cơ lây truyền viêm gan C.

Quan hệ tình dục không an toàn

Viêm gan C có thể lây qua quan hệ tình dục, đặc biệt khi không sử dụng biện pháp bảo vệ. Nguy cơ lây nhiễm tăng cao hơn trong thời kỳ kinh nguyệt, khi quan hệ với nhiều bạn tình hoặc khi đối tượng quan hệ đồng thời nhiễm HIV.

Nguy cơ nghề nghiệp trong môi trường y tế

Nhân viên y tế có nguy cơ phơi nhiễm HCV khi thường xuyên tiếp xúc với máu, kim tiêm, dụng cụ y tế chứa virus nếu không tuân thủ nghiêm ngặt các quy định an toàn sinh học.

Các loại xét nghiệm viêm gan C

Xét nghiệm viêm gan C đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm nhiễm virus HCV, xác định tình trạng bệnh và theo dõi mức độ tổn thương gan. Tùy vào từng giai đoạn và mục đích chẩn đoán, bác sĩ sẽ chỉ định các loại xét nghiệm phù hợp. Dưới đây là những xét nghiệm viêm gan C thường được sử dụng hiện nay, được trình bày theo từng bước rõ ràng.

Xét nghiệm tìm kháng thể chống HCV (Anti-HCV antibodies)

Xét nghiệm Anti-HCV được dùng để sàng lọc ban đầu, nhằm phát hiện kháng thể chống lại virus viêm gan C trong máu. Kháng thể này là protein do hệ miễn dịch tạo ra khi cơ thể tiếp xúc với virus HCV, thường xuất hiện sau khoảng 8 - 12 tuần kể từ thời điểm nhiễm.

• Kết quả dương tính: Cho thấy người được xét nghiệm đã từng tiếp xúc với virus viêm gan C và có nguy cơ cao đang hoặc đã nhiễm HCV. Tuy nhiên, xét nghiệm này không khẳng định chắc chắn tình trạng nhiễm hiện tại, vì kháng thể có thể tồn tại lâu dài ngay cả khi virus đã bị đào thải. Do đó, cần thực hiện thêm các xét nghiệm chuyên sâu khác.
• Kết quả âm tính: Thường cho thấy chưa nhiễm virus. Tuy nhiên, nếu người bệnh nghi ngờ mình có nguy cơ phơi nhiễm trong vòng 6 tháng gần đây, bác sĩ có thể khuyến cáo xét nghiệm lại để đảm bảo an toàn.

Các xét nghiệm thực hiện sau khi Anti-HCV dương tính

Khi xét nghiệm kháng thể chống HCV cho kết quả dương tính, bác sĩ sẽ chỉ định thêm các xét nghiệm chuyên sâu để xác định tình trạng nhiễm virus hiện tại và mức độ ảnh hưởng đến gan, bao gồm:

Xét nghiệm HCV-RNA (tải lượng virus HCV):

Đây là xét nghiệm quan trọng giúp xác định sự hiện diện của virus viêm gan C trong máu bằng cách đo lượng RNA của virus. HCV-RNA có thể được phát hiện sớm, chỉ sau 1 - 2 tuần kể từ khi nhiễm. Kết quả dương tính khẳng định người bệnh đang nhiễm viêm gan C hoạt động và cần được theo dõi, điều trị.

Xét nghiệm chức năng gan:

Các xét nghiệm này đo nồng độ enzyme và protein trong gan như AST, ALT, GGT…, giúp đánh giá mức độ tổn thương gan do virus HCV gây ra. Thông thường, men gan có thể tăng sau 7 - 8 tuần kể từ khi nhiễm.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng một số người mắc viêm gan C vẫn có men gan bình thường, nên kết quả chức năng gan luôn cần được đánh giá kết hợp với xét nghiệm HCV-RNA để chẩn đoán chính xác.

Các xét nghiệm sau khi đã được chẩn đoán nhiễm viêm gan C

Sau khi người bệnh được chẩn đoán xác định nhiễm virus viêm gan C (HCV), việc tiếp tục thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu là bước rất quan trọng. Những xét nghiệm này giúp đánh giá mức độ tổn thương gan, xác định đặc điểm của virus và phát hiện sớm biến chứng, từ đó hỗ trợ bác sĩ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp và theo dõi hiệu quả lâu dài.

Dưới đây là các xét nghiệm thường được chỉ định sau khi đã xác định nhiễm viêm gan C:

Xét nghiệm xác định kiểu gen virus viêm gan C (HCV genotype)

Xét nghiệm kiểu gen được thực hiện nhằm xác định chủng virus HCV gây bệnh. Hiện nay, virus viêm gan C có 6 kiểu gen chính và nhiều phân nhóm khác nhau. Việc xác định kiểu gen giúp bác sĩ:

• Hiểu rõ đặc điểm của virus gây nhiễm;
• Lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp;
• Dự đoán thời gian điều trị và khả năng đáp ứng thuốc.

Xét nghiệm đánh giá mức độ tổn thương gan

Virus viêm gan C có thể gây viêm gan mạn tính, xơ gan hoặc ung thư gan nếu không được kiểm soát. Vì vậy, việc đánh giá mức độ tổn thương gan là bước không thể thiếu, bao gồm:

• Sinh thiết gan: Lấy một mẫu mô gan nhỏ để đánh giá trực tiếp mức độ viêm và xơ hóa gan. Phương pháp này cho độ chính xác cao nhưng mang tính xâm lấn.
• Siêu âm đàn hồi mô gan: Là phương pháp không xâm lấn, giúp đo độ đàn hồi của gan và đánh giá mức độ xơ hóa một cách an toàn, nhanh chóng.
• Chẩn đoán hình ảnh: Bao gồm siêu âm, chụp CT hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) nhằm quan sát cấu trúc gan, phát hiện tổn thương hoặc dấu hiệu xơ gan.

Xét nghiệm huyết học và sinh hóa

Các xét nghiệm máu giúp đánh giá tổng thể tình trạng sức khỏe và chức năng gan, bao gồm:

• Xét nghiệm chức năng gan (LFT): Đo các chỉ số như AST, ALT, GGT… để đánh giá mức độ tổn thương tế bào gan.
• Xét nghiệm HCV-RNA: Được thực hiện định kỳ ở người đã nhiễm HCV để theo dõi tải lượng virus, đánh giá mức độ hoạt động của virus và hiệu quả điều trị.

Sàng lọc ung thư gan

Ở những bệnh nhân viêm gan C mạn tính hoặc đã có xơ gan, bác sĩ sẽ chỉ định sàng lọc ung thư gan định kỳ bằng siêu âm và các xét nghiệm liên quan. Việc phát hiện sớm giúp nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện tiên lượng.

Khi nào cần thực hiện xét nghiệm viêm gan C?

Xét nghiệm viêm gan C là bước quan trọng giúp phát hiện sớm nhiễm virus HCV, đặc biệt ở những người thuộc nhóm nguy cơ cao. Do viêm gan C thường tiến triển âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng trong thời gian dài, nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi gan đã tổn thương nặng. Vì vậy, xét nghiệm sàng lọc đúng thời điểm có ý nghĩa then chốt trong việc chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Những đối tượng nên thực hiện xét nghiệm viêm gan C bao gồm:

• Người từng dùng chung bơm kim tiêm hoặc dụng cụ tiêm chích, dù chỉ một lần, do nguy cơ lây nhiễm virus HCV qua đường máu rất cao.
• Người nhận máu hoặc nội tạng từ người hiến được xác định dương tính với HCV.
• Người đang lọc máu chu kỳ hoặc nhiễm HIV, do hệ miễn dịch suy giảm và nguy cơ phơi nhiễm cao.
• Nhân viên y tế hoặc những người thường xuyên tiếp xúc với máu, kim tiêm, vật sắc nhọn có dính máu bệnh nhân.
• Người sinh ra từ mẹ nhiễm viêm gan C, có nguy cơ lây truyền từ mẹ sang con.
• Người từng xăm mình, xăm môi, xăm lông mày hoặc làm đẹp xâm lấn tại các cơ sở không đảm bảo vô trùng và an toàn y tế.

Cần làm gì trước khi thực hiện xét nghiệm viêm gan C?

Để kết quả xét nghiệm viêm gan C đạt độ chính xác cao, người bệnh cần chuẩn bị đúng cách trước khi lấy máu. Một số thói quen sinh hoạt, ăn uống hoặc sử dụng thuốc có thể ảnh hưởng đến chỉ số xét nghiệm, đặc biệt là các xét nghiệm đánh giá chức năng gan. Dưới đây là những lưu ý quan trọng cần thực hiện trước khi xét nghiệm viêm gan C:

Nhịn ăn trước khi xét nghiệm từ 6 - 8 giờ

Người bệnh nên nhịn ăn hoàn toàn (có thể uống nước lọc) trong khoảng 6 - 8 tiếng trước khi lấy máu. Điều này giúp hạn chế sự thay đổi các chỉ số sinh hóa trong máu, đặc biệt khi xét nghiệm viêm gan C được thực hiện đồng thời với xét nghiệm chức năng gan.

Ưu tiên thực hiện xét nghiệm vào buổi sáng

Xét nghiệm viêm gan C nên được tiến hành vào buổi sáng sớm. Đây là thời điểm nồng độ các chất trong máu và hoạt động của gan tương đối ổn định, giúp kết quả phản ánh chính xác hơn tình trạng sức khỏe gan.

Thông báo và tạm ngưng thuốc theo hướng dẫn y tế

Một số loại thuốc có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm. Người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc, mà cần thông báo đầy đủ với bác sĩ về các loại thuốc, thực phẩm chức năng đang sử dụng. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định tạm ngưng thuốc khoảng 24 giờ trước khi xét nghiệm nếu cần thiết.

Tránh rượu bia, cà phê và thuốc lá trước xét nghiệm

Trong vòng ít nhất 8 tiếng trước khi xét nghiệm, người bệnh không nên sử dụng rượu, bia, cà phê, chất kích thích hoặc hút thuốc lá. Những chất này có thể ảnh hưởng đến chức năng gan và làm sai lệch kết quả xét nghiệm.

Giữ tinh thần thoải mái, nghỉ ngơi đầy đủ

Căng thẳng, mất ngủ hoặc vận động mạnh trước xét nghiệm cũng có thể tác động đến một số chỉ số sinh hóa. Do đó, người bệnh nên nghỉ ngơi đầy đủ và giữ tâm lý thoải mái trước khi lấy máu.

Xét nghiệm viêm gan C ở đâu uy tín?

Để đảm bảo kết quả xét nghiệm viêm gan C chính xác, tin cậy và được tư vấn điều trị đúng hướng, người bệnh nên lựa chọn các bệnh viện lớn, cơ sở y tế tuyến trung ương hoặc bệnh viện đa khoa uy tín. Những đơn vị này thường có hệ thống xét nghiệm hiện đại, quy trình kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt và đội ngũ bác sĩ chuyên khoa gan mật giàu kinh nghiệm. Cụ thể, người bệnh có thể ưu tiên các địa chỉ sau:

Các bệnh viện lớn như bệnh viện tuyến trung ương và bệnh viện đầu ngành có đầy đủ các xét nghiệm sàng lọc và chuyên sâu như Anti-HCV, HCV-RNA, định lượng tải lượng virus, xác định kiểu gen HCV và đánh giá tổn thương gan.

Các trung tâm xét nghiệm lớn, được trang bị máy móc hiện đại, quy trình kiểm chuẩn nghiêm ngặt giúp đảm bảo độ chính xác cao của kết quả, đồng thời rút ngắn thời gian chờ đợi.

Ngoài chất lượng xét nghiệm, người bệnh nên ưu tiên nơi có dịch vụ tư vấn y khoa đầy đủ, giúp hiểu đúng kết quả, tránh hoang mang và có hướng theo dõi hoặc điều trị phù hợp.

Xét nghiệm viêm gan C không chỉ cần thiết khi có triệu chứng nghi ngờ, mà đặc biệt quan trọng đối với những người thuộc nhóm nguy cơ cao. Thực hiện xét nghiệm đúng thời điểm giúp phát hiện bệnh sớm, điều trị kịp thời và giảm thiểu nguy cơ biến chứng như xơ gan hay ung thư gan. Chủ động xét nghiệm viêm gan C chính là bước thiết thực để bảo vệ sức khỏe gan và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.