Ăn protein thế nào để hạn chế tạo áp lực lên thận?

Ở người khỏe mạnh, các nghiên cứu hiện nay chưa cho thấy lượng protein cao trong phạm vi thường được sử dụng chắc chắn gây tổn thương thận. Tuy vậy, cách lựa chọn và phân bổ protein vẫn có thể ảnh hưởng đến tổng thể chế độ ăn và các yếu tố liên quan đến sức khỏe thận. Một số cách dưới đây giúp bổ sung protein hợp lý hơn, thay vì tập trung quá nhiều vào thịt hoặc thực phẩm bổ sung đạm.

Điều chỉnh lượng đạm theo thể trạng

Nhu cầu protein thay đổi tùy cân nặng, tuổi tác, mức độ vận động và tình trạng sức khỏe. Người trưởng thành khỏe mạnh thường cần tối thiểu khoảng 0,8g protein/kg cân nặng/ngày, trong khi người vận động nhiều có thể cần mức cao hơn. Vì vậy, nên xác định lượng đạm dựa trên nhu cầu thực tế thay vì tự đặt mục tiêu quá cao chỉ vì cho rằng ăn nhiều protein sẽ tốt hơn.

Sau khi được tiêu hóa, protein tạo ra các sản phẩm chuyển hóa chứa nitơ và thận đảm nhiệm việc lọc, đào thải chúng qua nước tiểu. Lượng protein cao có thể làm tăng mức lọc cầu thận tạm thời như một đáp ứng thích nghi sinh lý. Tuy nhiên, duy trì khẩu phần vượt xa nhu cầu trong thời gian dài là điều không cần thiết và có thể làm chế độ ăn mất cân đối.

Đặc biệt, người tập luyện có thể vô tình nạp nhiều đạm từ thịt, trứng, sữa và bột protein cùng lúc. Nếu đã đáp ứng nhu cầu, việc tiếp tục tăng lượng protein không nhất thiết mang lại thêm lợi ích. Người mắc bệnh thận hoặc có bất thường về chức năng thận nên được bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng tư vấn để xác định lượng protein phù hợp với tình trạng sức khỏe.

Thay đổi nguồn protein trong thực đơn

Cá, thịt gia cầm, trứng, sữa, đậu phụ, đậu nành, các loại đậu và hạt đều có thể cung cấp protein. Luân phiên những thực phẩm này giúp hạn chế việc phụ thuộc quá nhiều vào thịt đỏ hoặc một nhóm thực phẩm nhất định. Đồng thời, cách lựa chọn đa dạng còn giúp khẩu phần có thêm nhiều vitamin, khoáng chất và các dưỡng chất khác.

Protein thực vật thường đi kèm chất xơ và nhiều vi chất, trong khi protein động vật cung cấp các axit amin thiết yếu. Có thể thay đổi món giữa cá, thịt gia cầm, trứng và các loại đậu trong tuần thay vì ngày nào cũng ăn một lượng lớn thịt. Sự kết hợp này cũng giúp bữa ăn đa dạng hơn mà không cần tăng tổng lượng protein.

Cách lựa chọn nguồn protein nên đi cùng phương pháp chế biến phù hợp. Cá hấp, thịt gia cầm luộc hoặc đậu phụ có thể là những lựa chọn đơn giản hơn so với thực phẩm giàu đạm được chiên rán hoặc chế biến cùng nhiều muối. Với thực phẩm đóng gói, nên kiểm tra thêm hàm lượng natri và khẩu phần trên nhãn.

Chia lượng đạm cho các bữa trong ngày

Dồn phần lớn protein vào một bữa, chẳng hạn ăn rất ít vào buổi sáng nhưng ăn nhiều thịt vào buổi tối, khiến việc kiểm soát tổng lượng đạm trở nên khó khăn hơn. Chia tương đối đều giữa các bữa là cách đơn giản để phân bổ lượng protein hợp lý, đồng thời giúp mỗi bữa ăn có sự cân đối hơn giữa các nhóm chất.

Bữa sáng có thể dùng trứng hoặc sữa chua, bữa trưa chọn cá hay thịt gà, còn bữa tối dùng đậu phụ hoặc một phần cá. Người tập luyện cũng có thể chia lượng protein cần thiết thành nhiều lần thay vì tập trung vào một thời điểm. Cách này đặc biệt hữu ích khi tổng nhu cầu protein trong ngày cao hơn mức thông thường.

Việc phân bổ protein không có nghĩa mọi bữa phải có lượng đạm hoàn toàn giống nhau. Quan trọng hơn là tránh tình trạng một bữa chứa quá nhiều thịt, trong khi các bữa còn lại gần như không có nguồn protein. Khi lượng đạm được chia hợp lý, việc kiểm soát tổng khẩu phần trong ngày cũng trở nên dễ dàng hơn.

Ăn kèm rau và ngũ cốc nguyên hạt

Khi bổ sung protein, nên kết hợp với rau xanh, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt thay vì để thịt hoặc thực phẩm giàu đạm chiếm phần lớn đĩa ăn. Cách phối hợp này giúp tăng chất xơ, đồng thời bổ sung thêm vitamin, khoáng chất và nhiều hợp chất thực vật có lợi cho sức khỏe.

Chất xơ cùng chế độ ăn cân đối có thể hỗ trợ kiểm soát cân nặng, đường huyết và huyết áp. Kiểm soát tốt cân nặng, đường huyết và huyết áp giúp giảm nguy cơ mắc hoặc tiến triển bệnh thận mạn. Vì vậy, một bữa ăn nhiều protein vẫn nên có đủ rau và nguồn tinh bột phù hợp thay vì chỉ tập trung vào thịt, cá hoặc trứng.

Hạn chế thực phẩm giàu đạm nhưng nhiều muối

Xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội, thịt hộp và nhiều loại thịt chế biến sẵn vừa cung cấp protein vừa chứa lượng natri đáng kể. Ăn thường xuyên có thể khiến tổng lượng muối trong khẩu phần tăng cao mà người ăn không phải lúc nào cũng nhận ra.

Natri dư thừa có thể góp phần làm tăng huyết áp ở những người nhạy cảm với muối, trong khi huyết áp cao kéo dài gây bất lợi cho thận. Vì vậy, nên ưu tiên thịt, cá và các thực phẩm tươi, đồng thời giảm món đóng hộp, thịt chế biến sẵn và các loại nước sốt quá mặn.

Bổ sung đủ nước trong ngày

Nước giúp tạo nước tiểu và đào thải các sản phẩm chuyển hóa ra khỏi cơ thể. Khi mất nước, nước tiểu trở nên cô đặc hơn, đặc biệt đáng lưu ý ở người có nguy cơ hình thành sỏi thận. Vì vậy, duy trì lượng nước phù hợp trong ngày là một phần quan trọng khi xây dựng chế độ ăn uống cân đối.

Nhu cầu nước thay đổi theo thời tiết, mức độ vận động và tình trạng sức khỏe. Người tập luyện hoặc hoạt động ngoài trời trong thời tiết nóng cần chú ý bổ sung nước thường xuyên hơn để bù lượng mất qua mồ hôi. Cảm giác khát và màu nước tiểu có thể được dùng như những dấu hiệu tham khảo ban đầu về tình trạng nước của cơ thể.

Tuy nhiên, không nên hiểu rằng ăn nhiều protein thì phải uống thật nhiều nước. Người mắc bệnh thận, suy tim hoặc một số bệnh lý khác có thể cần giới hạn lượng chất lỏng, do đó nên tuân theo hướng dẫn của bác sĩ thay vì tự tăng lượng nước uống.

Protein vẫn là dưỡng chất cần thiết, nhưng ăn quá nhiều không đồng nghĩa với việc cơ thể nhận thêm lợi ích. Biết ăn protein thế nào để hạn chế tạo áp lực lên thận sẽ giúp lựa chọn lượng đạm phù hợp, đa dạng nguồn thực phẩm và xây dựng khẩu phần cân đối hơn. Người có bệnh thận hoặc bất thường về chức năng thận nên được tư vấn riêng để điều chỉnh lượng protein phù hợp với tình trạng sức khỏe.